Блог

Անիի և Գոռի համատեղ կյանքն արդեն հինգ տարվա պատմություն ուներ: Այդ տարիների ընթացքում նրանց օջախում այդպես էլ մանկան ճիչ չհնչեց: Չնայած երեխա չունենալու դատարկությանը, նրանք ապրում էին՝ կատարյալ հաշտության ու սիրո մեջ՝ երբեք թույլ չտալով, որ այդ բացը ստվեր գցի իրենց երջանկության վրա։ Նրանք պարզապես հավատում էին, որ ամեն ինչ իր ժամանակին կլինի: Սակայն անդորրը երկար չտևեց։ Անսպասելի ու անդառնալի մի դեպք վերջ դրեց նրանց խաղաղությանը՝ ամուսինների կյանքը վերածելով իսկական դժոխքի:

Խեղճ Անին 5 տարի` չէր հղիшնпւմ։ Կիսուրը վռնդեց նրшն, բшյց այն ինչ եղшվ հետո, ցնցեց բпլпրին

Անիի և Գոռի համատեղ կյանքն արդեն հինգ տարվա պատմություն ուներ:

Այդ տարիների ընթացքում նրանց օջախում այդպես էլ մանկան ճիչ չհնչեց:

Չնայած երեխա չունենալու դատարկությանը, նրանք ապրում էին կատարյալ հաշտության ու սիրո մեջ՝ երբեք թույլ չտալով, որ այդ բացը ստվեր գցի իրենց երջանկության վրա. նրանք պարզապես հավատում էին, որ ամեն ինչ իր ժամանակին կլինի:

Սակայն անդորրը երկար չտևեց.

Անսպասելի ու անդառնալի մի դեպք վերջ դրեց նրանց խաղաղությանը՝ ամուսինների կյանքը վերածելով իսկական դժոխքի:

Գոռն իր օրերն անցկացնում էր անշարժ գույքի գործակալությունում, իսկ Անին, անտեսելով համալսարանական բարձր առաջադիմությունն ու կարմիր դիպլոմը, տանը նստած չէր սպասում երազանքների աշխատանքին. նա տեղավորվել էր սուպերմարկետներից մեկում որպես գանձապահ, միայն թե օգնի ամուսնուն:

Նրանք օր ու գիշեր, ուս ուսի տված աշխատում էին, որպեսզի կարողանան հոգալ օրեցօր ավելացող ծախսերը:

Երկար տարիներ վարձով պատերի մեջ ապրելուց հետո, վերջապես, նրանց ժպտաց կյանքը. հիփոթեքով նոր բնակարան գնեցին՝ իրականացնելով սեփական հարկի տակ ապրելու մեծագույն երազանքը:

Այդ հինգ տարիների ընթացքում ամեն մի լուման խնայելով՝ նրանց հաջողվել էր զգալի կանխավճար կուտակել և բանկի աջակցությամբ ձեռք բերել իրենց սեփական չորս անկյունը:

Այդ վճռական քայլին գնալուն նպաստեց նաև Գոռի առաջխաղացումը. նրան առաջարկել էին գլխավոր հաշվապահի պաշտոնը, ինչն էլ ավելի վստահություն ներշնչեց ամուսիններին:

Թեև նոր տանը դեռ հազար ու մի չարված գործ կար, երկուսն էլ անսահման երջանիկ էին:

Բանկի ֆինանսավորումը բավականացրել էր միայն պատերը գնելուն, իսկ վերանորոգման ծանր ու ծախսատար գործը պետք է անեին սեփական ուժերով:

Սակայն նրանց երջանկությունը փշրվեց մեկ ակնթարթում, երբ մի օր իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչները անսպասելիորեն ներխուժեցին Գոռենց գրասենյակ:

Պարզվեց՝ ընկերությունը, որտեղ նա աշխատում էր, տևական ժամանակ խոշոր չափերի հարկեր էր թաքցրել պետությունից:

— «Մենք այս ամենի հետ որևէ կապ չունենք, ողջ ֆինանսական պատասխանատվությունը կրում է գլխավոր հաշվապահը:

Բոլոր հարցերով դիմեք նրան»․

-Քննիչների ներկայությամբ սառնասրտորեն հայտարարեց տնօրինությունը՝ փորձելով ողջ մեղքը բարդել Գոռի վրա:

Իրականում Գոռը բացարձակապես անմեղ էր. ողջ խարդախությունն արվել էր նրանից գաղտնի, իսկ նրան ներկայացվել էին միայն կեղծված ու սխալ տվյալներ:

Նրա միակ մեղքն ու ցավն այն էր, որ ինքը բավականաչափ ուշադիր ու կասկածամիտ չէր գտնվել. հակառակ դեպքում, գուցե ժամանակին նկատեր այդ կասկածելի անորոշությունները:

Մինչ քննության ավարտը ընկերության գործունեությունն ամբողջությամբ կասեցվեց, իսկ Գոռին խայտառակ ձևով հեռացրին աշխատանքից:

Ընդամենը մի քանի ժամվա ընթացքում փշրվեց նրա և կնոջ տարիների նվիրական երազանքը, բայց սարսափն այսքանով չէր սահմանափակվում:

Եթե նրանք չկարողանային ժամանակին մուծել հիփոթեքի ամսական վճարները, ապա ընդամենը ամիսներ առաջ ձեռք բերված բնակարանը, որի արժեքի շուրջ 70 %–ն արդեն վճարել էին սեփական քրտինքով, պարզապես կխլվեր բանկի կողմից, ու իրենք կմնային փողոցում՝ ձեռնունայն:

Մի քանի օր շարունակ Գոռը չէր կարողանում ուժ գտնել իր մեջ և կոտրել կնոջը, ուստի ամեն առավոտ, կեղծ ժպիտը դեմքին, դուրս էր գալիս տանից, իբրև թե շտապում է աշխատանքի:

Անին ամեն երեկո, երբ միասին ընթրում էին, սեղանին էր փռում վերանորոգման տարբեր նախագծեր ու անդադար ոգևորված խոսում, թե ինչպես են դասավորելու իրենց նոր տունը:

— «Տես, Գո՛ռ, եթե հյուրասենյակի այս պատը բաց գույնով ներկենք, տունն ավելի ընդարձակ ու լուսավոր կերևա»․

-Սիրով ու հույսով լեցուն աչքերով ամուսնուն էր նայում Անին:

Կնոջ աչքերն այնքան վառ էին փայլում երջանկությունից, որ Գոռը պարզապես չէր համարձակվում նայել նրա դեմքին ու պատմել ահասարսուռ իրականությունը. նա պատրաստ չէր սեփական ձեռքերով հանգցնելու այդ կրակը:

Մի օր էլ, երբ Գոռն աննպատակ ու հուսահատ թափառում էր քաղաքի ցրտաշունչ փողոցներում՝ տագնապով մտորելով ելքերի մասին, Անին անսպասելիորեն զանգահարեց նրան:

— «Սիրելիս, չես պատկերացնի, թե ինչ անակնկալ ունեմ քեզ համար:

Խնդրում եմ, միայն թե չբարկանաս, երբ իմանաս արժեքը. այն 1000 դոլարից ավելի է, բայց այնքան շքեղ ու գեղեցիկ էր, որ պարզապես չկարողացա դիմանալ գայթակղությանը.

Կահույքի սրահում մի հրաշք բազմոց տեսա ու վարկով ձևակերպեցի:

Ոչինչ, իմ գանձապահի աշխատավարձով կփակեմ, միայն թե մեր նոր տանը լինի»․

-Հեռախոսի մեջ հևալով, անսահման ոգևորված պատմում էր կինը:

Գոռը, զգալով, որ հեսա հունից դուրս կգա ու բարկությունից կգոռա, անմիջապես անջատեց հեռախոսը:

Անին վայրկյաններ անց նորից զանգեց՝ այս անգամ արդեն տարակուսած ու անհանգիստ ձայնով:

— «Գո՛ռ, ինչո՞ւ անջատեցիր, խոսքս կիսատ մնաց».

-Հարցրեց նա:

— «Կներես, հիմա հարմար չէ խոսել, հետո կզանգեմ»․

-Հազիվ զսպելով հուզմունքը՝ սառը պատասխանեց ամուսինը:

Բայց Անին այնքան տարված էր իր գնումով, որ անգամ չնկատեց ամուսնու ձայնի փոփոխությունը և սկսեց համառորեն հարցուփորձ անել՝ ցանկանալով` լսել նրա կարծիքը:

— «Բայց չասացիր՝ չե՞ս ուրախացել, մի՞թե չես ուզում իմանալ, թե ինչ գույնի է»․

-Շարունակում էր հարցնել Անին՝ վստահ լինելով, որ ամուսինը կիսում է իր բերկրանքը:

— «Մենք արդեն հինգ տարի է, ինչ միասին ենք, և վերջապես կարող ենք մեզ թույլ տալ մի փոքր շքեղություն:

Մենք արժանի՛ ենք դրան, Գո՛ռ»․

-Հեռախոսի մեջ երջանիկ շարունակում էր ծլվլալ Անին՝ չհասկանալով, որ իրենց համար այդ արժեքի ցանկացած իր հիմա անհասանելի մի ճոխություն էր:

Լսելով կնոջ չդադարող, անհոգ ձայնն ու անդադար ոգևորությունը՝ Գոռն այլևս չկարողացավ իրեն տիրապետել, և տարիների զսպվածությունը մեկ վայրկյանում պայթեց:

— «Բավակա՛ն է, լռի՛ր: Դու գոնե մի վայրկյան մտածո՞ւմ ես, թե ինչ ես անում:

Ի՞նչ շքեղություն, ի՞նչ հիմար ու անիմաստ ծախսեր»․

-Կատաղության ու հուսահատության խառնուրդից դողացող ձայնով գոռաց ամուսինը՝ կտրելով կնոջ խոսքը:

Կուրացնող զայրույթն ու կոկորդին սեղմող ցավը ստիպեցին, որ նա հենց այդտեղ՝ փողոցի մեջտեղում, կնոջ վրա թափի ողջ դաժան ճշմարտությունը:

— «Ոչ մի վերանորոգում էլ չի լինելու, Անի՛: Լսո՞ւմ ես ինձ, ո՛չ մի տուն:

Մենք կորցնում ենք մեր բնակարանը, այն ամենը, ինչի համար հինգ տարի արյուն-քրտինք ենք թափել:

Ես էլ աշխատանք չունեմ, ինձ հեռացրել են»․

-Հևալով պատմում էր Գոռը՝ զգալով, թե ինչպես է հեռախոսի մյուս ծայրում տիրում մահացու լռություն:

Սակայն խնդիրը միայն ֆինանսական աղետը չէր.

Գոռը ստիպված էր բացել նաև ամենասարսափելի քարտերը, քանի որ նրանց գլխին կախված էր քրեական գործի սպառնալիքը, որտեղ ինքն այս պահին գլխավոր կասկածյալն էր:

— «Եթե դատարանում չկարողանամ ապացուցել անմեղությունս, ինձ ոչ միայն կդատեն, այլև պետությանը պատճառված ողջ հսկայական պակասորդը ստիպված կլինեմ մուծել իմ սեփական գրպանից, որը հիմա դատարկ է»․

-Հհուսահատությունից խեղդվելով ավելացրեց ամուսինը:

Եկավ ձմեռն ու արդեն դեկտեմբեր ամիսն էր, և դռանն էր հայտնվել Ամանորը:

Ամուսինները վաղուց որոշել էին տոնը դիմավորել իրենց նոր, թեկուզ կիսատ բնակարանում. գնել միայն շամպայն, պատրաստել մի քանի համեստ խորտիկ ու ուղիղ կեսգիշերին խմել ազատ ու երջանիկ կյանքի կենացը:

Չէ՞ որ ասում են՝ Նոր տարին ինչպես դիմավորես, այնպես էլ կանցնի, ու նրանք ամբողջ հոգով երազում էին, որ այդ հրաշքն իրականանա:

Տունը դատարկ էր ու անշուք, բայց նրանց անսահման սերն ու ջերմությունը լիովին բավական էին այդ դատարկությունը լցնելու համար:

Սակայն իրականությունը դաժան էր.

Գումար տնտեսելու նպատակով նրանք ստիպված եղան շտապ հանձնել այն տունը, որտեղ վարձով էին բնակվում:

Խնդիրն այն էր, որ քրեական գործի պատճառով ոչ մի լուրջ ընկերություն Գոռին աշխատանքի չէր ընդունում, իսկ նախկինին գոնե մոտ վարձատրությամբ գործ գտնելն այդ շրջանում պարզապես անհնար էր:

Բայց, ինչպես միշտ, ամուսինները մնացին հավատարիմ ու անդավաճան.

Փոխանակ վեճեր սարքելու, նրանք որոշեցին ուս ուսի տված հաղթահարել բոլոր փորձությունները:

Գոռը պինդ էր, ուժեղ ու պատրաստ ցանկացած հարվածի, սակայն նրանց սիրտը կտոր-կտոր եղավ ցավից, երբ լսեց կնոջ խոսքերը:

Անին արցունքոտ աչքերով նայեց ամուսնուն ու հազիվ զսպելով հեկեկոցը ասաց․

—«Ափսոս, ես այնքան էի ուզում կեսգիշերին մեր նոր տանը երազանք պահել, որ մեր ապագա բալիկն այդ հարկի տակ անի իր առաջին քայլերը:»

Շուտով եկավ վարձով տունը հանձնելու ծանր օրը, և նրանք տեղափոխվեցին Գոռի հայրական տուն, որտեղ ծնողները միասին էին ապրում:

Երեք սենյականոց բնակարանի մի փոքրիկ սենյակը բաժին հասավ նրանց, բայց հենց առաջին իսկ օրվանից Գոռի մայրը հստակ հասկացրեց, որ ամենևին էլ ուրախ չէ նրանց ներկայությամբ:

Տիկին Սիլվան դժգոհ էր նաև մեկ այլ՝ շատ ցավոտ հարցով, քանի որ անդադար որդուց թոռ էր պահանջում:

Նա խստադեմ նայեց որդուն ու բարկացած տոնով խոսեց՝ հերթական անգամ հանդիմանելով նրան:

—«Լսիր ինձ, Գոռ, գնա՛ ու կնոջդ վերջապես տա՛ր բժշկի, թող լուրջ հետազոտությունների անցնի, տեսնենք՝ ինչն է խնդիրը:»

Գոռը փորձեց հանդարտեցնել մորը՝ հազիվ զսպելով ներքին տագնապն ու հուսահատությունը:

—«Մամ ջան, դրա կարիքը բնավ չկա, դա միայն մեր անձնական գործն է ու միայն մեր խնդիրը:»

Անին բազմիցս ականատես էր եղել այդ տհաճ ու նվաստացուցիչ խոսակցություններին, բայց միշտ լռում էր, որպեսզի ավելորդ կոնֆլիկտ ու լարվածություն չստեղծի տանը:

Բայց այս անգամ արդեն ամեն ինչ լիովին այլ էր:

Հիմա նրանք հայտնվել էին Սիլվայի հարկի տակ, ու պարզ էր, որ այդ ցավոտ թեման դառնալու էր տան առաջնային հարցերից մեկը:

Եթե այն ժամանակ Սիլվան այդ հարցը շահարկում էր միայն այն ժամանակ, երբ ինքն էր հյուր գնում որդուն, կամ իրենք էին գալիս հայրական տուն, ապա այսուհետ ակնհայտ էր, որ դրանից խուսափելն անհնար էր լինելու:

Անին ամեն ինչ շատ լավ հասկանում էր, ու նա գիտեր, թե ինչպիսի դժոխք է իրեն սպասվում:

Բայց նա նաև անսահման ցավում էր ամուսնու համար ու որոշեց, որ անկախ ամեն ինչից պետք է կիսի Գոռի խնդիրները, քանի որ իրենք մեկ ամբողջություն են, և պատրաստ էր կուլ տալ բոլոր անհարմար իրավիճակները:

Գոռին հաջողվեց կնոջ ծանոթների միջոցով աշխատանքի անցնել նույն սուպերմարկետում՝ որպես անվտանգության աշխատակից, իսկ ուշ երեկոյան, որպես առաքիչ, ընկնում էր փողոցները:

Նա տուն էր գալիս ուշ գիշերին, քանի որ այլ ելք չկար. պետք էր արյուն-քրտինքով աշխատել, որպեսզի կարողանային գոնե մարել հիփոթեքի վարկերը:

Առաջին երկու շաբաթը Սիլվան ինչ-որ հրաշքով կարողացավ զսպել իրեն:

Բայց ամեն ինչ գլխիվայր շրջվեց, երբ նրանց տուն եկավ Գոռի քույրը՝ Մարինեն, և Ամանորի նախաշեմին մեծ անակնկալ մատուցեց ծնողներին՝ հայտնելով, որ հղի է:

Մարինեն արդեն իր երրորդ երեխային էր սպասում:

Այդ գիշեր, երբ Գոռն աշխատանքից դեռ տուն չէր վերադարձել, ընտանիքը սեղանի շուրջ նշում էր Մարինեի հղիության բերկրալի լուրը:

Անին անկեղծորեն ուրախացել էր ամուսնու քրոջ համար և թույլ չէր տալիս, որ նա սեղանի շուրջ որևէ ծանր գործ անի:

Երեկույթն անցնում էր ջերմ ու ուրախ, մինչև այն նենգ պահը, երբ Սիլվան հայացքը սևեռեց հարսին:

— «Հարսի՛կ ջան, ավելի լավ կլիներ, որ հիմա Մարինեն լիներ քո տեղում՝ սեղան գցեր ու հավաքեր, իսկ դու նրա տեղում հղի լինեիր»․

-Քամահրանքով ասաց նա:

Սիլվան այնքան էր տարված՝ որդուց երեխա ունենալու մոլուցքով, որ անգամ չգիտակցեց, թե իր այդ դաժան արտահայտությամբ որքան խորը վիրավորեց ոչ միայն հարսին, այլև սեփական դստերը:

Անին ոչինչ չպատասխանեց, միայն լուռ ու կոտրված ժպտաց և, ասես ոչինչ չի եղել, շարունակեց սեղանը հավաքել, ինչից հետո, ներողություն խնդրելով, արագ փակվեց իր սենյակում:

Սիլվան փորձեց շարունակել թունոտ թեման, սակայն դուստրը թույլ չտվեց:

— «Մա՛յրիկ, վերջապես հանգի՛ստ թող Անիին, բավական է»․

-Մորը սաստեց Մարինեն:

Սիլվայի ամուսինը՝ Սահակը, ինչպես միշտ, ոչ մի բանի չէր խառնվում:

Հոգու խորքում նա շատ հարցերում համաձայն չէր կնոջ հետ, բայց երբեք չէր արտահայտվում, որպեսզի տանը կռիվ չառաջանա, քանի որ գիտեր՝ եթե կինը հիստերիայի մեջ ընկնի, ընդունակ է ամեն ինչ կործանելու:

Այդ օրերին նմանատիպ տհաճ իրավիճակներ ու ակնարկներ շատ եղան Սիլվայի կողմից, բայց Անին, իր մեջ գերմարդկային ուժ գտնելով, համբերատար լռում էր ու ամուսնուն ոչինչ չէր պատմում, որպեսզի նրան ավելորդ ցավ չպատճառի:

Բայց ամեն ինչ պայթեց, երբ Ամանորի գիշերը, հրավիրված հյուրերի ներկայությամբ, Սիլվան որոշեց բացահայտ նվաստացնել հարսին:

— «Անի՛ ջան, քեզ համար հրաշալի բժիշկ եմ գտել, տոնական օրերից հետո անպայման կգնաս հատուկ ստուգումների»․

-Բարձրաձայն, հյուրերի մոտ ասաց նա:

Երբեմնի համեստ ու լուռ Անին այս անգամ չդիմացավ ու որոշեց չլռել:

— «Մայրի՛կ, ավելի ճիշտ կլիներ, եթե Դուք Ձեզ համար մի լավ հոգեբան գտնեիք, այլ ոչ թե անդադար խառնվեիք մեր ընտանեկան, նեղ անձնական հարցերին»:

-Հյուրերի ներկայությամբ կտրուկ հակադարձեց նա:

Սիլվան, կատաղելով ու սաստիկ վիրավորվելով հարսի համարձակ պատասխանից, բղավեց նրա վրա:

— «Լսի՛ր, հերիք չի եկել, փաթաթվել ես վզիս ու իմ հացն ես ուտում, դեռ մի բան էլ հյուրերի մոտ ինձ հետ լկտիաբար ես խոսում, կորի՛ր այս տնից»:

-Բարկացած դուրս հրավիրեց նա:

Գոռը, տեսնելով հյուրերի ապշած հայացքները, փորձեց ամեն գնով մեղմել իրավիճակը:

— «Բավակա՛ն է, երկուսդ էլ լռե՛ք ու գոնե հարգեք սեղանի շուրջ նստած հյուրերին»:

-Հրամայեց նա:

Անին առանց որևէ ավելորդ բառ ասելու վեր կացավ սեղանից, շտապ հագնվեց ու դուրս թռավ տնից:

Գոռն անմիջապես նետվեց կնոջ հետևից, որպեսզի հանգստացնի նրան ու հետ բերի:

Մի քանի րոպե ցրտին մնալուց հետո, Անին, փորձելով ամուսնու սրտով գնալ ու նրան ավելի չցավեցնել, համաձայնեց վերադառնալ և հյուրերից ներողություն խնդրեց:

Օրերն անցնում էին, բայց Սիլվայի կողմից երեխա ունենալու թեման օրեցօր ավելի էր խորանում ու դառնում անտանելի:

Անին այլևս ի վիճակի չէր հանդուրժելու այդ ամենօրյա հոգեբանական ճնշումը:

— «Գո՛ռ, ես խնդրում եմ քեզ, շատ լուրջ խոսիր մորդ հետ, վերջապես պահանջիր կամ խնդրիր, որ ինձ հանգիստ թողնի»:

-Հուսահատված աղաչեց նա:

Գոռը, ապրելով ծնողների հարկի տակ, չէր համարձակվում կոպիտ կարգի հրավիրել նրանց, բայց ամեն ինչ այսպես թողնել նույնպես անհնար էր:

— «Անի՛, ես խոստանում եմ, որ կխոսեմ մորս հետ ու կփորձեմ համոզել նրան, բայց դու էլ, խնդրում եմ, քեզ ավելի հանգիստ պահիր ու մի՛ սադրիր նրան»:

-Կնոջը դիմեց նա:

Ամուսնու այս խոսքերը պարզապես ապշեցրին ու հուսահատեցրին Անիին, չէ՞ որ ինքն այս հինգ տարվա ընթացքում բացի անվերջ համբերելուց ու կուլ տալուց ուրիշ ոչինչ չէր արել:

ի առավոտ, երբ ամուսինները պատրաստվում էին գնալ աշխատանքի, Գոռի հեռախոսին զանգ եկավ:

Զանգողը ոստիկանությունից էր, և նրանից խնդրեցին անհապաղ ներկայանալ բաժին:

Այդ լուրն էլ ավելի աղարտեց նրանց առանց այդ էլ խամրած ու սառը տրամադրությունը:

Տիկին Սիլվան, տեղեկանալով, որ որդուն նորից կանչել են իրավապահները, սկսեց ծայրահեղ լարվել ու բարկանալ:

Նա կատաղած հայացքով շրջվեց դեպի հարսը՝ ողջ մեղքը բարդելով նրա ուսերին:

— «Այս ամենի միակ մեղավորը դո՛ւ ես քո հիմար ու անհագ երազանքներով, եթե որդուցս անդադար նոր տուն ու վերանորոգում չպահանջեիր, նա երբեք նման խնդիրների մեջ չէր ընկնի»:

-Բղավեց նա և շարունակեց․

— «Դու քո անվերջանալի քմահաճույքներով միայն խանգարում էիր նրան, շեղում էիր աշխատանքից ու թույլ չէիր տալիս, որ կենտրոնացած գործ անի։

Ախր դու ուրիշ ինչի՞ ես պիտանի, բացի սովորական սուպերմարկետում որպես խղճուկ գանձապահ աշխատելուց»:

-Արհամարհանքով ավելացրեց նա:

Տանը բռնկված լարվածությունն արագ վերածվեց բուռն վեճի:

Գոռը, սակայն, հոգնած ու անտարբեր հայացքով նայեց նրանց ու լուռ դուրս եկավ տնից:

Անին սաստիկ նեղվեց ու կոտրվեց, բայց դրա պատճառը ոչ թե սկեսուրի թունոտ վիրավորանքներն էին, այլ ամուսնու այդօրինակ պահվածքը:

Նա, իհարկե, ամեն կերպ փորձում էր մտնել Գոռի դրության և նրա ծանր հոգեվիճակի մեջ, բայց ամեն անգամ նման սառնությունն ու անտարբերությունը հանդուրժելն արդեն վեր էր իր ուժերից. չէ՞ որ ինչ-որ մեկն էլ պետք է գոնե մի անգամ փորձեր հասկանալ իրեն:

Տևական ժամանակ անց Գոռի ու կնոջ հարաբերությունները վերջնականապես սառցակալեցին:

Թվում էր, թե անհնար էր մարել նրանց մեջ վառվող սիրո կրակը, բայց, ցավոք, Սիլվային հաջողվեց անել դա:

Բանը հասավ նրան, որ վերջին շրջանում մայրը բացահայտ սկսել էր համոզել որդուն՝ կյանքը կապել մեկ ուրիշ, նոր կնոջ հետ:

Անին երբեմն մենակ մնալով զարմանում էր, թե ինքն ի վերջո ինչ է արել, որ սկեսուրն այսքան թշնամաբար է տրամադրված իր հանդեպ:

Նրա բանականությունը պարզապես չէր կարողանում ընկալել այն դաժան միտքը, որ հինգ տարի երեխա չունենալու փաստը կարող էր Սիլվային վերածել նման հրեշի:

Գոռը սկսել էր աշխատանքից տուն վերադառնալ ուշ գիշերին:

Շատ անգամներ լինում էր, որ նա ծանր հերթափոխից հետո ոչ թե շտապում էր օջախ, այլ պարզապես ժամերով աննպատակ քայլում էր փողոցներում:

Տանը հաճախակի դարձած, հյուծող վեճերը վերջնականապես սպառել էին նրա ներքին ուժերը:

Ու ինչպես որ շատ հաճախ է պատահում նմանատիպ անելանելի իրավիճակներում, նա աստիճանաբար սկսեց իր միակ մխիթարությունն ու փրկությունը գտնել ալկոհոլի մեջ:

Արդեն կես տարուց ավելի էր անցել այն տագնապալի օրվանից, ինչ նրանք տեղափոխվել էին ամուսնու հայրական տուն:

Երբեմնի հարազատ ու անբաժան հոգիներն այժմ վերածվել էին օտարների և այլևս չէին կարողանում հանդուրժել միմյանց ներկայությունը:

Ու մի օր էլ, հերթական դաժան վիճաբանության ժամանակ, ամեն ինչ սահմաններից դուրս եկավ:

— «Եթե մի քիչ արժանապատվություն ունես, հենց այսօր կհավաքես իրերդ, կհեռանաս մեր տնից ու վերջապես հանգիստ կթողնես իմ ընտանիքը»:

Մոլեգնած պատվիրեց Սիլվան:

Հենց այդ պահին Գոռը հարբած ու ծանր քայլերով տուն մտավ:

Տեսնելով մոր խռովահույզ ու իբրև թե հուսահատ վիճակը՝ նա միանգամից բորբոքվեց ու զայրույթով հարձակվեց կնոջ վրա:

— «Աղջի՛, էս ի՞նչ օրն ես գցել մորս, մինչև ե՞րբ պիտի քո պատճառով էս տանը կռիվ լինի»:

-Կասկածամիտ հայացքով մեղադրեց նա:

Տիկին Սիլվան փայլուն գիտեր, թե որդու ներսում ինչպես պետք է արթնացնի խղճահարությունն ու նրան վերջնականապես տրամադրի հարսի դեմ:

Ցավոք, նա կյանքում չուներ այլ դրսևորումներ ու որակներ, հակառակ դեպքում՝ թատրոնի բեմում անկասկած փայլուն դերասանուհի կլիներ:

Կուրացնող զայրույթի ու հարբեցողության այդ նախճիր պահին Գոռն անսպասելիորեն ապտակեց կնոջը:

Նա կոպտորեն բռնեց Անիի թևից ու ուժգին հրեց դեպի դուռը:

— «Մինչև չսովորես մորս հարգել, դու իրավունք չունես այս տուն ոտք դնել»:

-Կատաղած մռնչաց նա:

Անին, այտի սուր ցավից ու կատարվածի սարսափից շփոթված, հայտնվեց դռան մյուս կողմում՝ մեն-մենակ:

Գոռը նույնիսկ չփորձեց լսել նրան, պարզել ճշմարտությունը կամ հասկանալ, թե ով է իրականում մեղավորը:

Գիշերվա ուղիղ ժամը երկուսն էր, և այդ սառնամանիքին նա պարզապես գնալու տեղ չուներ. նույնիսկ գրպանում տաքսու գումար չկար, որպեսզի հասներ իր հայրական տուն:

Բացի այդ, նրա արժանապատվությունը թույլ չէր տալիս, որ սեփական ծնողներն իրեն տեսնեն նման նվաստացած ու ողբերգական վիճակում:

Այսքան տարի, ի թիվս հազար ու մի վեճերի, Անին երբեք լքելու միտք չէր ունեցել՝ համոզված լինելով, որ փախուստն էլ ավելի կբարդացնի իրավիճակը:

Ու հիմա, այսքան զոհաբերություններից ու նվիրումից հետո, նա հայտնվել էր բաց երկնքի տակ՝ վիրավորված, անօգնական ու ցրտից կծկված:

Նա մի քանի անգամ դողդոջուն ձեռքերով թակեց սառը դուռը:

— «Գո՛ռ, խնդրում եմ, բա՛ց արա դուռը, դրսում շատ ցուրտ է»:

Հեկեկալով աղերսեց նա:

Բայց ներսից միայն մահացու լռություն էր լսվում:

Հասկանալով, որ ամուսնու սիրտը քարացել է, Անին որոշեց շտապ իջնել շենքի բակ, որպեսզի հարևաններից որևէ մեկը հանկարծ չտեսնի իրեն այդ խղճուկ վիճակում:

Առավոտյան, երբ Գոռը սթափված ու գլխացավով դուրս եկավ տնից՝ աշխատանքի շտապելու, բակում հանկարծ քարացավ տեղում:

Տաղավարի նստարանին, ցրտից կապտած ու կծկված, քնով էր անցել իր կյանքի միակ հարազատ հոգին:

Ամոթն ու ուշացած խիղճը մեկ վայրկյանում համակեցին տղամարդուն, նա վազեց կնոջ մոտ ու սկսեց թափահարել նրա սառած ուսերը:

— «Անի՛ ջան, այ Անի՛, արթնացի՛ր, խնդրում եմ քեզ, ներիր ինձ ու տո՛ւն գնա»:

-Արցունքախառն ձայնով շշնջաց նա:

Գոռին թվում էր, թե կինն այդ գիշեր երևի, այսպես ասած, հայրական տուն էր գնացել, և այդ պատճառով էլ նույնիսկ չէր զանգահարել նրան:

Անին, տեսնելով ամուսնուն, առանց որևէ նախատինքի ու հարցուփորձի, միանգամից նետվեց նրա գիրկը, պինդ փաթաթվեց ու դառնագին սկսեց լաց լինել:

Անիին չճանաչողը երևի թե կմտածեր, թե այս ինչ անինքնասեր կին է, որ այսքան նվաստացումից հետո փոխանակ ընդմիշտ հեռանա, դեռ մի բան էլ գրկում է ամուսնուն:

Բայց Անիին բնավ չէին հետաքրքրում այլոց դատարկ կարծիքները:

Նա շատ լավ հասկանում էր, որ իր սիրելի Գոռը պարզապես փոխվել է, և փոխանակ ինքն էլ նույն սառնությամբ պատասխանի, ամեն գնով փորձում էր նրան հետ բերել դեպի լույսը:

Նա հստակ գիտեր, որ ամուսինն իրականում այն դաժան մարդը չէ, ով իրեն այդպես պահեց դռան շեմին, այլ գլխին թափված բազում հոգսերն ու անելանելի խնդիրներն էին արել իրենց սև գործը:

Անին, ավելի պինդ սեղմվելով տղամարդու կրծքին, դողացող ձայնով խոստովանեց:

— «Գո՛ռ, ես վախենում եմ, սաստիկ վախենում եմ»:

-Հեկեկալով ասաց նա:

Նրա մեծագույն տագնապը ոչ թե սեփական անձի կամ տնից հեռանալու վախն էր, այլ այն դաժան գիտակցումը, որ իր Գոռը կարող է վերջնականապես կործանել սեփական կյանքը՝ իր հետ, թե առանց իրեն:

Գոռի սիրտը սեղմվեց այդ անձնվեր սիրուց, և նա երդվեց, որ կանի ամեն բան, որպեսզի նման սարսափ այլևս երբեք չկրկնվի:

Նա անվերջ ներողություն էր խնդրում, ջերմորեն համբուրում էր կնոջ սառած դեմքն ու առաջարկեց երեկոյան միասին ռեստորան գնալ՝ առօրյա մղձավանջից մի փոքր կտրվելու համար:

Անին էլ իր հերթին խոստացավ, որ կփորձի էլ ավելի հանդուրժող ու համբերատար լինել տանը:

Գոռն անմիջապես վստահեցրեց, որ հենց հիմա կմտնի ու շատ լուրջ կխոսի մոր հետ:

Ամուսինները վերջնականապես հաշտվեցին և ձեռք ձեռքի տված միասին բարձրացան տուն:

Երբ դուռը բացեցին, տեսան, որ Սիլվան հեկեկալով լաց է լինում:

Գոռն անհանգստացած ու տագնապած հարցրեց:

— «Մա՛մ, ի՞նչ է պատահել, ինչո՞ւ ես այս վիճակում»:

Որդուն նայելով՝ Սիլվան սկսեց ողբալ։

Պարզվեց, որ դստեր՝ Մարինեի ամուսինը լքել է նրան ու տեղափոխվել ուրիշ կնոջ մոտ:

Տղամարդուն չէր կանգնեցրել անգամ այն փաստը, որ կինը երկու երեխա ունի և գտնվում է հղիության վերջին շրջանում. ամեն օր սպասվում էր, որ Մարինեի ցավերը կբռնեն, ու նրան կտեղափոխեն ծննդատուն:

Անին, սկեսուրի հանդեպ ունեցած իր բոլոր բացասական զգացմունքներն ու վիրավորանքները մի կողմ թողնելով, մոտեցավ ու գրկեց նրան:

Նա ամբողջ հոգով փորձում էր հանգստացնել ու սփոփել կոտրված մորը, բայց այն, ինչ եղավ դրանից հետո, նույնիսկ ինքը չէր կարող պատկերացնել:

Փոխանակ շնորհակալ լինելու, Սիլվան ամբողջ ուժով հրեց Անիին:

— «Հեռո՛ւ գնա ինձնից, քո չար աչքն ու անեծքն էր, որ աղջկաս դժբախտացրեց ու տունը քանդեց»:

-Կատաղած բղավեց նա:

Նա սկսեց բացահայտ մեղադրել հարսին, թե վերջինս այնքան է նախանձել ու խանդել Մարինեին այդքան երեխաներ ունենալու համար, որ չի բացառվում՝ գուշակների մոտ գնացած լինի ու իր դստեր վրա թուղթ ու գիր արած լինի:

Մինչ Անին ապշահար ու քարացած վիճակով լսում էր սկեսուրի զառանցանքները, Սիլվան, իսկական հիստերիայի մեջ ընկած, հանկարծ ցատկեց ոտքի:

Նա սկսեց տան տարբեր անկյուններում ինչ֊որ թելեր ու կասկածելի իրեր փնտրել՝ մոլեգնած պահանջելով հարսից:

— «Ասա՛, որտե՞ղ ես թաքցրել այդ կախարդանքները, շո՛ւտ ասա տեղերը»:

-Աչքերը չռած գոռաց նա:

Անին սարսափած շրջվեց Գոռի կողմը՝ հասկացնելով, որ նրա մայրը հոգեկան ծանր տագնապի մեջ է, ու շշնջաց:

— «Գո՛ռ, մայրդ իրեն չի տիրապետում, լավ կլինի, եթե շտապ օգնություն կանչենք»:

-Անհանգստացած ասաց նա:

Գոռը, սակայն, մոր վիճակից ավելի գրգռված, կտրուկ շրջվեց կնոջ կողմը և կոպիտ հրամայեց․

— «Ձայնդ կտրի՛ր ու անմիջապես գնա՛ քո սենյակ, չխառնվե՛ս»:

Անին չհակառակվեց և լուռ հեռացավ:

Մորը հազիվ հանգստացնելուց հետո, Գոռը մտավ Անիի սենյակ ու դեմքին սպառնաց:

— «Եթե աշխատանքից տուն եկա ու տեսա, որ մորս հետ ինչ֊որ նոր վեճ է եղել, ձեռքիցս չես պրծնի, հասկացա՞ր»:

-Մատը թափահարելով ասաց նա:

Չսպասելով կնոջ որևէ պատասխանին՝ նա դուռը շրխկացրեց ու գնաց:

Անին ողջ օրը փորձեց ամեն կերպ Սիլվայի սրտով գնալ. նույնիսկ հատուկ նրա համար համեղ թխվածք պատրաստեց ու մոտեցավ նրան:

— «Մամջան, խնդրում եմ, մի փոքր թեյ խմեք ու այս թխվածքից համտեսեք, Ձեզ ուժ է պետք»:

-Մեղմ ձայնով առաջարկեց նա:

Սիլվան, չդավաճանելով իր թունոտ բնավորությանը, դաժան հայացքով նայեց հարսին:

— «Իմ տանը հիմա սուգ ու դժբախտություն է, իսկ դու, քո հավեսին թքած ունենալով ամեն ինչի վրա, նստել թխվածքներ ես սարքում»:

Անին փորձեց արդարանալ ու հանդարտեցնել նրան:

— «Մամ ջան, բայց ախր ես սա արեցի ընդամենը Ձեզ մի քիչ ցրելու ու Ձեր միտքը կտրելու համար»:

Սիլվան քմծիծաղ տվեց ու սառնասրտորեն պատասխանեց:

— «Ինձ ցրել չի հաջողվի, հակառակը՝ դո՛ւ պետք է պատրաստվես, որ շուտով ինքդ ես ցրվելու այս տնից, քանի որ աղջիկս՝ Մարինեն, երեխաների հետ տեղափոխվելու է այստեղ»:

Անին միամտորեն ու առանց որևէ վատ մտքի հարցրեց:

— «Արդյո՞ք ավելի ճիշտ չի լինի, եթե Դուք ինքներդ գնաք Մարինեի տուն ու այնտեղ օգնեք նրան. այստեղ նա երեխաների հետ գուցե իրեն այդքան էլ ազատ չզգա, իսկ իր տանը մենակ է»:

Այդ միանգամայն տրամաբանական հարցը վերջնականապես հունից հանեց Սիլվային:

— «Անամո՛թ, հիմա էլ ինձ ես ուզում իմ սեփական տանից վռնդե՞լ ու տեր դառնալ այստեղ»:

Մոլեգնած ճչաց նա:

Հենց այդ լարված պահին Գոռը ներս մտավ տուն ու, տեսնելով մոր հիստերիան, առանց մտածելու հարձակվեց կնոջ վրա:

— «Անի՛, էլի՞ դու, մինչև ե՞րբ ես էս տանը պատերազմ սարքելու, բոլոր հարցերում միայն դո՛ւ ես մեղավոր»:

-Կատաղած գոռաց նա:

Անին արցունքների միջից փորձեց պարզաբանել, թե իրականում ինչ է եղել և ինչ է ասել ինքը:

— «Գո՛ռ, խնդրում եմ, լսի՛ր ինձ, ես վատ միտք չեմ ունեցել, մայրդ սխալ հասկացավ»:

Հեկեկալով արդարացավ նա:

Բայց կատաղած ամուսինը չցանկացավ լսել ոչ մի բացատրություն:

Նա կոպիտ ու վայրագ ձևով բռնեց Անիի ձեռքից, քարշ տալով տարավ նրան դեպի ննջասենյակ ու այնպիսի ուժգնությամբ շպրտեց ներս, որ կինը թափով ընկավ գետնին ու գլուխը հարվածեց պահարանի սուր անկյունին:

Այդ ծանր հարվածն ու կնոջ ցավը, սակայն, ամենևին չանհանգստացրին հարբած ու կուրացած տղամարդուն:

Նա ուղղակի շրխկացրեց դուռը, և Անին ողջ գիշերն անցկացրեց միայնակ՝ մութ ու սառը սենյակում:

Հաջորդ օրը երեկոյան, երբ Գոռը վերադարձավ աշխատանքից, տեսավ, որ ննջասենյակը դատարկ է, իսկ կնոջ իրերը՝ չկան:

— «Մամ, էս Անին ո՞ւր ա, տունը չի՞, որդեղ նայեցի՝ չկար»:

Տագնապած հարցրեց նա:

Սիլվան անտարբեր դեմքով նայեց որդուն:

— «Չգիտեմ ու չեմ էլ ուզում իմանալ, թողած-գնացած է, ու ավելի լավ է՝ վերջնականապես բաժանվես դրանից»:

-Հորդորեց նա:

— «Մի երեխա էլ անգամ չի կարողանում քեզ համար պարգևել, էլ ինչի՞ համար ես պահում նրան քո վզին»:

Քամահրանքով ավելացրեց Սիլվան։

Գոռն այս անգամ այլևս չդիմացավ մոր չարությանը, և ներսի կուտակված ցասումը պայթեց:

— «Դե հերիքա, մամ, ավելի լավ ա՝ դու Մարինեի ու նրա էրեխեքի մասին մտածես։

Մի՛ մոռացիր, որ քո աղջիկը երկու, ու շուտով արդեն երեք երեխայով մեն-մենակ է մնացել փողոցում»:

Դառնությամբ հիշեցրեց Գոռը։

Այս խոսքերն ասելով՝ նա շրխկացրեց տան դուռն ու դուրս նետվեց փողոց:

Անին չէր պատասխանում նրա անդադար զանգերին, ուստի Գոռը որոշեց անմիջապես գնալ կնոջ հայրական տուն:

Սակայն այնտեղ նույնպես Անիին չգտավ. Տ

Տանը միայն զոքանչն էր՝ կնոջ մայրը:

— «Շատ եմ խնդրում, հենց Անին ձեզ հետ կապ հաստատի, փոխանցեք, որ շտապ զանգի ինձ»:

Աղերսագին խնդրեց նա ու ավելացրեց․

— «Անպայման ասեք նրան, որ այն քրեական գործն ամբողջությամբ հանվել է իմ վրայից, ու ես վերջնականապես անմեղ եմ ճանաչվել։

Դա հնարավորություն կտա, որ ես արագ համանման մի լավ աշխատանք գտնեմ, ու մեր գործերը վերջապես կկարգավորվեն, ես նրան հետ կբերեմ մեր սեփական տուն»:

Հույսով լեցուն ձայնով ասաց նա:

Անցավ երկու տանջալից օր, բայց կնոջից այդպես էլ ոչ մի լուր չկար:

Գոռը, անհանգստությունից խելագարված, նորից շտապեց Անիենց տուն և կոպտորեն դիմեց դուռը բացած ծնողներին:

— «Հենց այս պահին ինձ ասե՛ք, թե որտեղ է Անին, հակառակ դեպքում ես ստիպված կլինեմ դիմել ոստիկանություն»:

-Սպառնաց նա:

Անիի հայրն ու մայրը սառնասրտորեն նայեցին նախկին փեսային:

— «Մենք արդեն դիմել ենք իրավապահներին, ու մյուս անգամ չփորձվե՛ս գալ այս տուն. դու այլևս ոչ մի իրավունք չունես, և մեր դռները քո առջև հավերժ փակ են»:

-Կտրուկ պատասխանեցին նրանք:

Գոռի հուսահատ փորձերն ու ուշացած ներողությունները բնավ չօգնեցին ծնողների հետ հաշտվելուն:

Շեմից դուրս գալուց առաջ նա վերջին անգամ շրջվեց ու աղերսագին դիմեց նրանց:

— «Խնդրում եմ, Անիին փոխանցեք, որ ես արդեն պայմանավորվել եմ ու մի քանի օրից վարձով առանձին տուն եմ վերցնելու, որպեսզի միասին գնանք ու մեր կյանքով ապրենք»:

Տղամարդը ներքուստ վստահ էր, որ ծնողներն ուղղակի թաքցնում են Անիին, իսկ կինը, իրենից խորապես վիրավորված լինելով, պարզապես վրեժ է լուծում. նա որոշեց սպասել, մինչև Անին հանդարտվի ու ինքնակամ վերադառնա:

Որքա՜ն մեծ եղավ Գոռի զարմանքը, երբ մի քանի օր հետո նրա հեռախոսին անսպասելի հաղորդագրություն ստացվեց, որի հեղինակն Անին էր:

«Գո՛ռ, ես անսահման ուրախ եմ քո հաջողությունների համար, հիմա հոգիս խաղաղ է և հանգիստ:»

Սակայն Գոռի ոգևորությունը վայրկյանական մարեց, քանի որ նամակի վերջին տողերը իսկական հարված էին:

«Բայց խնդրում եմ քեզ, ընդմիշտ մոռացի՛ր ինձ ու փորձի՛ր նոր կյանք կառուցել, անկեղծորեն հաջողություն եմ մաղթում քեզ:»

Ավելացրել էր կինը:

Նամակը կարդալուց անմիջապես հետո նա կատաղի ձևով սկսեց զանգել Անիին, բայց հեռախոսն անհասանելի էր, ուստի շտապ կապվեց կնոջ ծնողների հետ:

— «Ասե՛ք, թե ինչ է կատարվում, որտե՞ղ է իմ կինը»:

Հուսահատության ցնցումների մեջ հարցրեց նա:

Անիի հայրը ծանր շնչեց հեռախոսի մյուս ծայրում:

— «Ճիշտ կլինի, եթե դու լսես մեր դստեր խորհուրդն ու նոր կյանք սկսես»:

Պատասխանեց հայրը:

Գոռի երկարատև ու կոտրված խնդրանքներից հետո միայն տղամարդը համաձայնեց բացել փակագծերը:

— «Այն օրը, երբ դու եկել էիր մեր տուն, Անին իսկապես այստեղ էր, բայց պարզապես չուզեց դուրս գալ սենյակից ու տեսնել քեզ:

Երբ նա իմացավ, որ քո վրայից հանել են քրեական գործը, և դու արդեն կարող ես հանգիստ վերադառնալ բարձր աշխատավարձով աշխատանքի, անսահման ուրախացավ, բայց նրա որոշումն անդրդվելի էր»:

Ավելացրեց նա:

Այո՛, Անին սիրում էր նրան ու ուրախ էր նրա փրկության համար, բայց հստակ որոշել էր այլևս երբեք չվերադառնալ այն տուն, որտեղ իրեն նվաստացրել էին:

Գոռը, դեռ չհավատալով լսածին, փորձեց ինքն իրեն սփոփել:

— «Ոչինչ, նա հիմա երևի դեռ անհանգիստ ու բորբոքված վիճակում է, շատ շուտով կհանդարտվի ու ետ կգա»:

Ինքն իրեն համոզելով շշնջաց նա:

Անիի հայրը, սակայն, մեկ վայրկյանում փշրեց նրա վերջին հույսը:

— «Ես այդպես չեմ կարծում, Գո՛ռ, քանի որ ընդամենը մեկ ժամ առաջ ես անձամբ ճանապարհեցի դստերս արտերկիր»:

Ցավով ու հաստատակամ ասաց հայրը:

Սկզբում Գոռը բնավ չհավատաց լսածին և կատաղեց՝ կարծելով, թե իրեն պարզապես հիմարի տեղ են դնում:

Սակայն րոպեներ անց նրա սիրտը սառեց, երբ հասկացավ, որ ամեն ինչ ավելի քան լուրջ է:

Անիի հայրը ծանր ու վճռական տոնով շարունակեց խոսել:

— «Ես աղջկաս խոստացել եմ, որ քեզ երբեք չեմ հայտնի, թե կոնկրետ որ երկիր է մեկնել, ու բացառված է, որ դրժեմ խոստումս. ինձ համար դստերս խաղաղությունից թանկ բան այս աշխարհում գոյություն չունի»:

Գոռի անթիվ ու անդադար աղաչանքները մնացին անարդյունք:

Տղամարդը նորից դիմեց հուսահատված փեսային:

— «Ավելի լավ է՝ ոչ մի բան չանես, Գո՛ռ. եթե աղջիկս մի օր որոշի, որ պետք է վերադառնա, ապա ոչինչ չի կարող նրան հետ պահել, ու չնայած քո արածներին, ես թույլ կտամ դա, եթե միայն դուստրս այդպես կամենա»:

Սառնասրտորեն ավելացրեց նա:

Գոռի փորձերը՝ կնոջ մայրիկից գոնե մի չնչին տեղեկություն կորզելու, նույնպես ապարդյուն անցան:

Անցան ամիսներ, բայց Անիից այդպես էլ ոչ մի լուր, ոչ մի շշուկ չեղավ:

Գոռը մեծ դժվարությամբ ու սրտի կսկիծով վաճառեց իրենց ձեռք բերած նոր բնակարանը, որի պատերի մեջ այդպես էլ անկատար մնացին իրենց նվիրական երազանքները:

Նա արդեն մեխանիկորեն համակերպվել էր այն դաժան մտքի հետ, որ Անին այլևս երբեք չի վերադառնալու իր մոտ:

Հոգեպես դատարկված Գոռը, տուրք տալով մոր ամենօրյա հիստերիկ պահանջներին ու ճնշումներին, Անիի հեռանալուց դեռ մեկ տարի էլ չանցած, նշանվեց մի այլ աղջկա հետ:

Այդ ընթացքում Գոռի քույրը՝ Մարինեն, երեխաների հետ վերջնականապես տեղափոխվել էր իրենց տուն:

Իսկ Գոռը ժամանակ անց նորից ամուսնացավ և ընդամենը մեկ տարի հետո երեխա ունեցավ:

Սակայն այդ երկար սպասված թոռան ծնունդը ոչ մի կերպ չերջանկացրեց տիկին Սիլվային:

Նա ամեն օր սեփական աչքերով տեսնում էր, թե ինչպես է որդին կենդանի դիակի պես ապրում նախկին կնոջ հիշողություններով, ու գրեթե ոչինչ այլևս չէր գոհացնում ու խաղաղեցնում տղամարդուն:

Նույնիսկ անցնող տարիները չէին սպիացնում Գոռի սրտի խորխորատները:

Բայց մի օր տեղի ունեցավ մի անհավատալի բան, որը պարզապես շանթահարեց նրա հոգին:

Համացանցը թերթելով՝ նա հանկարծ նկատեց մի աղջկա, ով ապշեցուցիչ չափով նման էր Անիին:

Տղամարդն անմիջապես մտավ նրա անձնական էջ, թեև գրանցված անունը լիովին այլ էր:

Մի քանի լուսանկար թերթելուց հետո նա վերջնականապես համոզվեց, որ էկրանից իրեն է նայում իր նախկին կինը՝ իր միակ Անին:

Գոռի սիրտն սկսեց կատաղի արագությամբ խփել, ու թվում էր, թե ուր որ է կպայթի կրծքավանդակում:

Սարսուռը պատեց նրան, երբ հերթական լուսանկարում տեսավ Անիին՝ մի փոքրիկ երեխայի հետ, ով արտաքնապես ջրի երկու կաթիլի պես նման էր իրեն:

Դրսում խորը գիշեր էր, և ներսի կուրացնող լարվածությունը մի փոքր ցրելու համար Գոռը որոշեց դուրս գալ պատշգամբ՝ ծխելու:

Տղամարդու ամբողջ մարմինն սկսեց անկանոն դողալ:

Նա ուղղակի վախենում էր մատը հեռացնել հեռախոսի էկրանից՝ մտածելով, թե այդպես նորից ու ընդմիշտ կկորցնի իր Անիին:

Մի քանի գլանակ իրար հետևից ծխելուց հետո, նա վերջապես իր մեջ գերմարդկային համարձակություն գտավ ու հաղորդագրություն գրեց կնոջը, ով օտար անվան տակ էր թաքնվել:

Ոչ մի պատասխան չկար:

Մի քանի օր շարունակ նա հեռախոսը բաց չէր թողնում ձեռքից՝ ամեն մի վայրկյան սպասելով Անիի արձագանքին:

Գոռն արդեն լիովին կորցրել էր հույսը, բայց շարունակում էր ամեն օր հարցական նշաններ ուղարկել՝ փորձելով գոնե մի չնչին պատասխան կորզել նրանից:

Ու մի առավոտ, երբ նա արթնացավ զարթուցիչի ձայնից, սովորության համաձայն վերցրեց հեռախոսը, որպեսզի անջատի այն, ու հանկարծ նկատեց, որ նոր նամակ ունի՝ ուղարկված Անիի կողմից:

Նա ուզեց միանգամից բացել այն, բայց վերջին ակնթարթին փոշմանեց:

Չնայած նրան, որ մի շաբաթից ավելի ամեն օր ու ամեն րոպե սպասել էր հենց այդ բառերին, այդ պահին նա պարզապես չհամարձակվեց բացել երկար սպասված նամակը:

Նա սարսափում էր, որ այդ տողերը կարդալուց հետո վերջնականապես կկորցնի իր հույսը, ուստի հեռախոսը զգուշությամբ մի կողմ դրեց, արագ հագնվեց ու աննպատակ դուրս նետվեց տանից:

Ճանապարհին նա անդադար նայում էր հեռախոսի սառը էկրանին՝ ինքն իրեն խաբելով ու պատկերացնելով, թե դա հերթական սովորական նամակն է իր նախկին կնոջից:

Նա պատշգամբում կանգնած երազում էր, թե ինչպես է հիմա բացելու այն ու տեսնի, թե ինչպես է իր Անին՝ իրեն հատուկ անսահման ոգևորությամբ գրել, որ նոր ու գեղեցիկ իր է գտնել իրենց տան համար:

Գոռն ամբողջ հոգով սպասում էր, որ Անին հեսա, ուր որ է, զանգահարելու է ու բարկացած հարցնի, թե ինչու չի վերցնում հեռախոսը, ապա հայտնի իր հերթական անակնկալ գնումների մասին, իսկ ինքը սովորության համաձայն կսկսի ձևականորեն բարկանալ:

Բայց լսելով կնոջ սիրառատ ու ուժ տվող ձայնը՝ նա նորից կմխիթարվի, կխաղաղվի ու իրեն լիարժեք տղամարդ կզգա:

Այդ ամենակուլ ու պատրանքային մտքերի մեջ կորած քայլում էր փողոցով, երբ հանկարծ հնչեց հեռախոսի զանգը:

Էկրանին հայտնվեց իր ներկայիս կնոջ անունը, ով մեղմ ձայնով խնդրեց նրան:

— «Սիրելիս, երբ աշխատանքից տուն վերադառնաս, խնդրում եմ, ճանապարհին քեզ հետ մի տաք հաց բեր»:

Ասաց նա:

Այդ կենցաղային ու սովորական զանգը մեկ ակնթարթում կտրեց Գոռի կապը հեքիաթային մտքերի հետ և նրան անողոքաբար երկնքից վար իջեցրեց դեպի դաժան իրականություն:

Այդպես նա ողջ օրվա ընթացքում այդպես էլ չհամարձակվեց բացել և կարդալ այդ նամակը:

Ուշ երեկոյան, երբ վերադարձավ տուն, սպասեց այնքան ժամանակ, մինչև գիշերվա լռությունը պատեց աշխարհը, ու բոլորը քնեցին:

Նա ծանր քայլերով դուրս եկավ պատշգամբ, դողդոջուն ձեռքերով կպցրեց ծխախոտը, վերցրեց հեռախոսն ու դանդաղորեն, սարսուռը կոկորդում սեղմած, սեղմեց նամակի վրա, բացեց այն ու սկսեց կարդալ Անիի հաղորդագրությունը, որտեղ գրված էր հետևյալը։

«Գո՛ռ, այն գիշեր, երբ դու ուշ ժամի ինձ դուրս շպրտեցիր տնից, ու ես ստիպված եղա լուսացնել բաց երկնքի տակ, իմ կրծքի տակ արդեն բաբախում էր մեր բալիկի սիրտը:»

Կարդաց նա, ու պատշգամբի օդը մեկ վայրկյանում սառեց:

«Ես հենց այդ օրն էի իմացել հղիությանս մասին, բայց չցանկանալով այդ ծանր վեճի ու լարվածության մեջ կիսվել այդ լուրով, որոշեցի սպասել:

Մտածում էի՝ ամեն ինչ կխաղաղվի, ու գիշերը, երբ պատրաստվենք քնելու, քեզ կհայտնեմ մեր այդքան սպասված լուրը, բայց տաք սենյակի փոխարեն ես լուսաբացը դիմավորեցի շենքի բակի սառը տաղավարում:

Առավոտյան, երբ դու եկար ինձ մոտ, ես պարզապես չգիտեի, թե ինչպես հայտնեմ քեզ այդ մասին. բառեր չգտնելով՝ հուզմունքից ու կարոտից միայն փաթաթվեցի ու պինդ գրկեցի քեզ:

Երբ դու ասացիր, որ երեկոյան միասին ռեստորան ենք գնալու, մտածեցի, որ դրանից ավելի հարմար միջավայր ու ժամանակ չէր կարող լինել մեր մեծ գաղտնիքը բացելու համար:

Բայց ամեն ինչ գլխիվայր շրջվեց, երբ տուն եկանք ու իմացանք Մարինեի դժբախտության մասին:

Ու երեկոյան, երբ դու վերադարձար աշխատանքից ու տեսար մորդ հիստերիան, առանց որևէ պարզաբանում լսելու կոպիտ բռնեցիր թևիցս ու շպրտեցիր սենյակ.

Նույնիսկ իմ գետնին ընկնելն ու գլխիս հարվածը պահարանին ոչինչ չփոխեցին քո մեջ:

Այդ դաժան ակնթարթին ես այնպե՜ս էի ուզում ամբողջ ձայնով գոռալ, որ քո որդուն եմ կրում, բայց վախեցա. իմ ամբողջ ուշքն ու միտքը միայն մեր փոքրիկին փրկելն էր:

Այդքան հանդուրժելն ու անվերջ համբերատար լինելը ոչ մի արդյունք չտվեցին:

Ես ամեն ինչ արեցի, որ հետ բերեմ իմ երբեմնի հարազատ Գոռին, բայց իմ մոտ ոչինչ չստացվեց, դու արդեն օտար էիր:

Ես հասկացա, որ շարունակելով ապրել քո կողքին, ժամանակի ընթացքում կարող էի վտանգել նաև մեր երեխայի կյանքը, ուստի որոշեցի հեռանալ, քանի որ դու օրեցօր ավելի անխոհեմ ու վտանգավոր էիր դառնում:

Ծնողներիս օգնությամբ ես անմիջապես լքեցի երկիրը՝ միայն թե հեռու լինեմ քեզնից, բայց հետագայում, երբ իմացա, որ դու արդեն նշանվել ես, այլևս նպատակահարմար չգտա վերադառնալ ու քայքայել քո նորաստեղծ հարաբերությունները:

Խնդրում եմ, մոռացի՛ր ինձ ու ապրիր քո նոր կյանքով, բայց հիշիր՝ իմ սեփական, երբեմնի հարազատ Գոռը մշտապես կլինի ինձ հետ, իմ կողքին, քանի որ նրա մի մեծ մասնիկը՝ մեր որդու տեսքով, կշարունակի ապրել ինձ հետ:»

Այսպես ավարտվեց նամակը, որն իսկական մահապատիժ էր տղամարդու համար:

Կարդալուց հետո Գոռը, դողացող ու թուլացած մատներով, հուսահատորեն փորձեց նորից պատասխան գրել Անիին:

Սակայն համակարգն այլևս թույլ չտվեց ուղարկել հաղորդագրությունը, քանի որ Անին վերջնականապես ջնջել էր իր անձնական էջը:

Գոռն այդ նույն պահին, պատշգամբի ցրտին կանգնած, ամբողջ հոգով ու մարմնով հասկացավ, որ ընդմիշտ ու անդառնալիորեն կորցրեց իր կյանքի միակ սերն ու սեփական որդուն:

Ամանորի նախաշեմին՝ դեկտեմբերի 31-ի երեկոյան ժամը տասնմեկին, տանը իսկական եռուզեռ էր:

Բոլորը վազվզում էին, խառնված էին իրար և շտապում էին ավարտել վերջին նախապատրաստությունները, որպեսզի հասցնեն մինչև կեսգիշեր:

Այդ իրարանցման մեջ Գոռն անսպասելիորեն, առանց որևէ մեկին բան ասելու, վերցրեց վերարկուն ու դուրս եկավ տանից:

Նա շտապ նստեց առաջին իսկ պատահած տաքսին ու խեղդվող ձայնով դիմեց վարորդին:

— «Խնդրում եմ, ինձ տարե՛ք այս հասցեով՝ մեր հին, երբեմնի նոր տան մոտ»:

Ցածրաձայն հրահանգեց նա:

Ճանապարհին նա խնդրեց կանգնել խանութի մոտ, գնեց ընդամենը մեկ շիշ շամպայն ու շարունակեց ճանապարհը:

Տեղ հասնելով՝ նա դանդաղ իջավ մեքենայից, կանգնեց բազմահարկ շենքի դիմաց, գլուխը ծանրորեն բարձրացրեց ու նայեց իրենց նախկին բնակարանի լուսավոր պատուհանին:

Այնտեղ վաղուց արդեն ուրիշ, անծանոթ մարդիկ էին ապրում ու ուրախ տոնում:

Գոռը կուրորեն պատկերացրեց, թե Անին ու իրենց փոքրիկ որդին հենց այդ պահին հենց այդ պատերի ներսում են, պատրաստում են տոնական սեղանն ու անհամբեր հենց իրե՛ն են սպասում, որպեսզի միասին դիմավորեն Ամանորը:

Խոշոր ու մեծ փաթիլներով տեղացող ձյունը թափվում էր Գոռի դեմքին ու աչքերին, սակայն ոչ մի բան չէր կարողանում շեղել նրան:

Նա անթարթ ու անդրդվելի հայացքով ուշադիր նայում էր այդ լուսավոր ապակուն՝ մտովի կերտելով իր և Անիի չստացված, երանելի ու կորսված կյանքը:

Հանկարծ շուրջբոլորը պայթեցին հրավառության բարձր ու խուլ ձայները, ինչից նա հասկացավ, որ ժամն արդեն ուղիղ 12-ն է:

Նա դողացող ձեռքերով տրաքացրեց շամպայնի շիշը, հայացքը սևեռեց դեպի մութ երկինքն ու մի շնչով խմեց:

— «Այս մեկը քո ու իմ հավերժ թաղված երազանքների համար, Անի՛»:

Դատարկության մեջ շշնջաց նա:

Երկնքից անդադար թափվող ձյան սառը փաթիլները խառնվում էին Գոռի այրող արցունքներին՝ անհաջող ու ապարդյուն փորձ անելով մաքրել նրա ներսում եղած անսահման մեծ ու անբուժելի ցավը:

Բայց ցավոք, միշտ չէ, որ մենք հասցնում ենք ուղղել մեր գործած սխալները։

Տունը վերանորոգելուն և կյանքի նոր ռիթմին զուգահեռ՝ Տիգրանն ակտիվորեն զբաղվում էր իր տված ամենակարևոր խոստումով:

Նա օգտագործեց իր ողջ ազդեցությունն ու կապերը՝ վարձելով մայրաքաղաքի լավագույն մասնավոր խուզարկուներին:

Շաբաթներ տևած որոնումներից հետո նրանք վերջապես գտան Մաթևոսին Գորիսից ոչ հեռու գտնվող մի լեռնային, մեկուսի գյուղակում:

Պարզվեց, որ կողոպուտի գիշերը հարձակվողները ծանր հարված էին հասցրել նրա գլխին և թողել ճանապարհին հարակից անտառային ձորակում:

Անգիտակից վիճակում գտնվող տղային գտել էր մի ծեր հովիվ, ով նրան տարել էր սարերում գտնվող իր հեռավոր խրճիթը և խնամել:

Գլխի ծանր վնասվածքի պատճառով Մաթևոսի մոտ առաջացել էր հիշողության կորուստ:

Քանի որ ծերունին նրան հիվանդանոց չէր տարել՝ բուժելով միայն ժողովրդական միջոցներով, ոստիկանությունն այդպես էլ չէր իմացել վիրավոր օտարերկրացու մասին:

Առանց փաստաթղթերի և իր ով լինելը չհիշելով՝ Մաթևոսը մնացել էր հովվի մոտ՝ օգնելով նրան տնտեսության մեջ, մինչև որ խուզարկուները պատահաբար նկատել էին նրան:

Քույր և եղբայր վերամիավորվեցին արցունքներով լի մի հուզիչ հանդիպման ժամանակ:

Տիգրանն անմիջապես իր հովանավորության տակ վերցրեց տղային՝ ապահովելով նրան լավագույն բժշկական խնամքով, մինչև նրա հիշողությունն ու առողջությունը լիովին վերականգնվեցին:

Տեսնելով Մաթևոսի ապաքինումը և հողի հանդեպ սերը՝ Տիգրանը նրան նվիրեց իրենց կալվածքին կից գտնվող մի հողատարածք, որն ապագայում պետք է դառնար «Արևիկ» տնտեսությունը:

Մաթևոսը տեղափոխվեց այնտեղ՝ վերջապես հնարավորություն ստանալով ապրելու քրոջ կողքին, ղեկավարելու իր սեփական տնտեսությունն ու դառնալու այս նոր ընտանիքի անբաժան մասը:

Դրանից կարճ ժամանակ անց Տիգրանն ու Մարիամը պաշտոնապես ամուսնացան մի փոքրիկ և մտերմիկ արարողությամբ:

Տիգրանը կատարեց նաև իր մյուս խոստումն ու կնոջը տարավ ծովափնյա մեղրամիսի՝ վերջապես իրագործելով նրա և հանգուցյալ հոր վաղեմի երազանքը:

Նոր լուսանկարները՝ հարսանիքից, ծովափնյա մեղրամիսից և Մաթևոսին կատարած այցելություններից, սկսեցին իրենց տեղը գտնել տան պատերին և դարակներում:

Հազվադեպ դեպքերում, երբ նրանք պետք է գնային գյուղ, Մարիամը նկատում էր հետաքրքրասեր հայացքներ ու լսում շշուկներ:

Նա գիտեր, որ շատերը դեռ իրեն տեսնում էին որպես անծանոթ երիտասարդ մի կնոջ, ով ինչ-որ կերպ նվաճել էր մեկուսացած միլիոնատիրոջը:

Որոշները, ինչպես օրինակ՝ հացատան տիկին Սոնան, սկզբից ևեթ շատ ջերմ էին տրամադրված նրա հանդեպ:

Մյուսներին ավելի երկար ժամանակ պահանջվեց նոր տիկին Մենդոնցյանին ընդունելու համար:

— «Անտեսի՛ր մեկնաբանությունները, մարդիկ միշտ խոսում են այն ամենի մասին, ինչը չեն հասկանում:»

Խորհուրդ տվեց Տիգրանը հանգստությամբ:

Մարիամը, սակայն, վճռական էր համայնքում իր սեփական տեղը ստեղծելու հարցում:

Նա սկսեց ակտիվորեն մասնակցել տեղական նախաձեռնություններին՝ օգտագործելով ամուսնու ռեսուրսներն ու ազդեցությունը տեղի կարիքավոր ընտանիքներին և դպրոցին աջակցելու համար:

Հարութը, բարեբախտաբար, հեռու էր մնացել Տիգրանի հետ ունեցած կոշտ զրույցից հետո:

Այդուհանդերձ, գյուղում նրա պարբերական ներկայությունն անհարմար հիշեցում էր վերջին դաժան անցյալի մասին:

Գյուղ կատարած այցելություններից մեկը համընկավ տեղական արհեստագործական ապրանքների տոնավաճառի հետ:

Մինչ նրանք քայլում էին կրպակների միջով, Մարիամը հանկարծակի վատ զգաց իրեն:

Թեթև գլխապտույտը, որին հաջորդեց սրտխառնոցը, ստիպեց նրան նստելու տեղ փնտրել:

— «Դու լա՞վ ես:»

Հարցրեց Տիգրանը՝ անհանգստացած ծնկի իջնելով նրա դիմաց:

— «Պարզապես մի փոքր գլխապտույտ ունեմ, պետք է որ տաքությունից լինի:»

Պատասխանեց նա թույլ ձայնով:

Տիգրանը խիստ մտահոգված պնդեց, որ անմիջապես տուն վերադառնան:

Ճանապարհին Մարիամը ստիպված եղավ խնդրել, որ մեքենան կանգնեցնեն, որպեսզի նա կարողանա փսխել ճանապարհի եզրին:

— «Պետք է որ ինչ-որ վատ բան կերած լինեմ:»

Ասաց նա ճանապարհին՝ փորձելով հանգստացնել ամուսնուն:

Բայց վատ ինքնազգացողությունը շարունակվեց նաև հաջորդ օրերին՝ ուղեկցվելով առավոտյան սրտխառնոցով, անսովոր հոգնածությամբ և որոշ հոտերի նկատմամբ գերզգայունությամբ:

Առաջինը Տիգրանն էր, որ բարձրաձայնեց այն հավանականության մասին, որը Մարիամը փորձում էր անտեսել:

— «Կարծում ես, որ հնարավոր է հղի՞ լինես:»

Հարցրեց նա մի առավոտ, մինչ հետևում էր, թե ինչպես է աղջիկը չոր տոստ ուտում:

Մարիամը վայր դրեց տոստը, իսկ սիրտն սկսեց արագ բաբախել:

— «Չգիտեմ, գուցե, իմ ցիկլը երբեք շատ կանոնավոր չի եղել:»

Պատասխանեց նա շփոթված:

— «Մենք կարող ենք այսօր իսկ գնալ բժշկի:»

Առաջարկեց Տիգրանը:

Աղջիկը գլխով արեց՝ անհանգստության և հույսի խառը զգացումով համակված:

Գորիսի գինեկոլոգի մոտ կատարած այցը հաստատեց այն, ինչ նրանք երկուսն էլ արդեն կասկածում էին:

Մարիամը հղի էր մոտավորապես ութ շաբաթական:

Բժիշկը, ով մեղմ ժպիտով միջին տարիքի կին էր, տվեց բոլոր անհրաժեշտ նախնական ցուցումները՝ նախածննդյան վիտամիններ, համապատասխան սնունդ և հանգիստ:

Տունդարձի ճանապարհին մեքենայում տիրող լռությունը լի էր չարտահայտված հույզերով:

Մարիամը դիտում էր Տիգրանի պրոֆիլը և փորձում էր վերծանել նրա մտքերը:

— «Երջանի՞կ ես:»

Հարցրեց նա վերջապես:

Տիգրանը կարճ շեղեց հայացքը ճանապարհից՝ նրան նայելու համար, և աղջիկը տեսավ անթափ արցունքները, որոնք փայլում էին նրա աչքերում:

— «Ավելի, քան կարող եմ արտահայտել, իսկ դո՞ւ:»

Պատասխանեց նա խռպոտ ձայնով:

— «Ես վախեցած եմ, երբեք չէի պատկերացնի, որ այսքան շուտ մայր կդառնամ, և չգիտեմ՝ արդյոք պատրաստ եմ, թե ոչ:»

Խոստովանեց Մարիամը անկեղծորեն:

— «Ոչ ոք երբեք իսկապես պատրաստ չէ, բայց մենք միասին կսովորենք դա:»

Ասաց Տիգրանը՝ հուսադրող ժեստով ձեռքը մեկնելով նրան:

Այդ գիշեր մահճակալին պառկած Մարիամը ձեռքը դրեց իր դեռևս հարթ որովայնին՝ կարծես փորձելով կապ հաստատել այն նոր կյանքի հետ, որն աճում էր այնտեղ:

Այդ ժեստը ցավալի հիշողություններ արթնացրեց Տիգրանի մոտ այն մասին, թե ինչպես էր նա նույնն արել Գայանեի հղիության ժամանակ:

Բայց սովորական ցավի փոխարեն նա զգաց շարունակականության խորը մի զգացում, կարծես մի շրջան վերջապես փակվում էր:

Հաջորդող ամիսներին Տիգրանը դարձավ գրեթե մոլուցքորեն պաշտպանող՝ անընդհատ ստուգելով կնոջ հարմարավետությունն ու բարեկեցությունը:

Նա պնդեց, որ վերջին եռամսյակում հերթապահ բուժքույր վարձեն՝ անհանգստանալով մոտակա հիվանդանոցից ունեցած մեծ հեռավորության պատճառով:

— «Չե՞ս կարծում, որ մի փոքր չափազանցնում ես:»

Հարցրեց Մարիամը մի կեսօր, մինչ հետևում էր, թե ինչպես է նա միջանցքում լրացուցիչ բազրիք տեղադրում:

— «Պարզապես զգույշ եմ լինում, աստիճանները կարող են սայթաքուն լինել ձմռանը:»

Պատասխանեց նա՝ չդադարեցնելով աշխատանքը:

Գիշերային զրույցներում նա վերջապես սկսեց բացվել այն ողբերգության մանրամասների մասին, որը խլել էր Գայանեին ու Պետրոսին:

Պարզվեց, որ պատճառը եղել էին բարդությունները սովորական ծննդաբերության ժամանակ և բժշկական կասկածելի որոշումները, որոնց պատճառով կորսվել էին թանկարժեք րոպեներ:

— «Դա նորից տեղի չի ունենա, մենք ձեռնարկում ենք բոլոր հնարավոր նախազգուշական միջոցները:»

Հավաստիացնում էր նա ինքն իրեն՝ ձեռքերը պինդ սեղմելով:

— «Ես չէի դիմանա քեզ նույնպես կորցնելուն:»

Խոստովանում էր նա այն գիշերներին, երբ անքնությունը տանջում էր նրան:

Երբ լրացավ հղիության վեցերորդ ամիսը, Մարիամը համոզեց Տիգրանին նվազեցնել որոշ չափազանցված միջոցառումներ:

Նրանք համաձայնեցին հրաժարվել հերթապահ բուժքույրից՝ հօգուտ Գորիսի կլինիկա կատարվող պարբերական այցելությունների, որտեղ բոլոր հետազոտությունները ցույց էին տալիս առողջ հղիություն:

— «Մենք լավ ենք երկուսս էլ, ուժեղ է, ինչպես ցուլիկը:»

Հավաստիացնում էր Մարիամը՝ ամուսնու ձեռքն ուղղորդելով, որպեսզի նա զգա երեխայի ավելի ու ավելի եռանդուն հարվածները:

Աշունը եկավ՝ մելամաղձոտ գեղեցկություն բերելով լեռնային բնապատկերին:

Մարիամը, ով արդեն հղիության իններորդ ամսում էր, ժամեր էր անցկացնում պատշգամբում՝ զգալով երեխայի ակտիվ շարժումները:

Նրանք որոշել էին նախապես չիմանալ սեռը՝ նախընտրելով անակնկալը թողնել ծննդյան պահին:

— «Ի՞նչ ես կարծում, ի՞նչ կլինի:»

Հարցրեց Տիգրանը մի կեսօր, մինչ նրբորեն շոյում էր նրա որովայնը:

— «Նախընտրություն չունեմ, պարզապես ուզում եմ, որ առողջ լինի:»

Անկեղծորեն պատասխանեց նա:

— «Եթե աղջիկ լինի, կարող ենք նրան Հեղինե անվանել, դա քո մոր անունն էր, այնպես չէ՞:»

Առաջարկեց Տիգրանը:

Մարիամը գլխով արեց՝ խորապես հուզված, որ ամուսինը հիշել էր ամիսներ առաջ կիսված այդ փոքրիկ մանրամասնությունը:

— «Իսկ եթե տղա լինի, կդնենք Նարեկ, ինչը մեր ժողովրդի համար խորհրդանշում է հոգու և մարմնի բուժում:»

Ասաց նա հուզմունքով:

Սիմվոլիզմը Մարիամի կողմից աննկատ չմնաց, քանի որ այս երեխան իսկապես բուժում էր խորհրդանշում երկուսի համար էլ:

Հենց այդ աշնանային կեսօրին Մարիամը զգաց առաջին ուժեղ կծկումները:

Այս անգամ ամեն ինչ ճիշտ ժամանակին էր, բայց նրա մարմինը չէր սպասելու բժշկի ժամանմանը:

— «Տիգրա՛ն:»

Կանչեց նա՝ ձայնում չթաքցնելով խուճապը:

Տեսնելով կնոջ արտահայտությունն ու այն, թե ինչպես էր նա բռնել իր որովայնը, Տիգրանն անմիջապես հասկացավ ամեն ինչ:

— «Ես կկանչեմ բուժքույրին և մեքենան կպատրաստեմ:»

Ասաց նա՝ փորձելով պահպանել հանգստությունը:

Բայց ճակատագիրը, ինչպես շատ անգամներ նրանց կյանքում, այլ պլաններ ուներ:

Անսպասելի փոթորիկ էր հարվածել լեռնաշղթային՝ առաջացնելով սողանքներ, որոնք ամբողջությամբ արգելափակել էին հիմնական ճանապարհը:

Բուժքույրը, ով այդ առավոտ գնացել էր գյուղ, զանգահարեց և տեղեկացրեց, որ չի կարողանա վերադառնալ:

Գորիսի բժիշկը հեռախոսով հրահանգեց Տիգրանին փորձել Մարիամին հիվանդանոց տանել այլընտրանքային ճանապարհով:

— «Մենք պետք է գնանք հիվանդանոց:»

Պնդեց Տիգրանը, մինչ խուճապն աճում էր նրա ձայնում:

— «Հնարավոր չէ, ճանապարհը փակ է, դու ինքդ լսեցիր զգուշացումը ռադիոյով, մենք ստիպված կլինենք դա անել այստեղ:»

Պատասխանեց Մարիամը՝ փորձելով վերահսկել շնչառությունը ցավերի մեջ:

Տիգրանի դեմքը գունատվեց, իսկ անցյալի ուրվականները կարծես տեսանելիորեն կախվեցին նրա շուրջը:

— «Չեմ կարող, ես չգիտեմ թե ինչպես, իսկ եթե ինչ-որ բան սխալ լինի՞:»

Խուճապահար արտասանեց նա:

Մարիամը բռնեց նրա դեմքն իր ձեռքերի մեջ՝ ստիպելով նրան ուղիղ նայել իր աչքերին:

— «Նայի՛ր ինձ Տիգրան, մենք կարող ենք դա անել, ես վստահում եմ քեզ, մեր երեխան գալիս է, և մենք նրան կդիմավորենք միասին, սա նախորդ անգամվա նման չէ, սա տարբեր է, մենք տարբեր ենք:»

Խրախուսեց նա:

Հաջորդող ժամերը ֆիզիկական դիմացկունության փորձություն էին Մարիամի համար և ահռելի հուզական փորձություն՝ Տիգրանի:

Հեռախոսով լսելով տարածաշրջանային բժշկի հրահանգները՝ նա պատրաստեց սենյակը, եռացրեց ջուրն ու առանձնացրեց մաքուր սրբիչները:

Յուրաքանչյուր քայլ կատարվում էր մանրակրկիտ ճշգրտությամբ:

Մարիամը, չնայած անտանելի ցավին, պահպանում էր մի հանգստություն, որը զարմացրեց երկուսին էլ:

— «Ես գլուխն եմ տեսնում:»

Բացականչեց Տիգրանը որոշակի պահի, նրա ձայնում՝ սարսափի ու հիացմունքի խառնուրդ:

— «Շարունակիր խոսել ինձ հետ, քո ձայնն ինձ կայուն է պահում:»

Խնդրեց Մարիամը կծկումների ընդմիջումներին:

Նա հնազանդվեց՝ շշնջալով քաջալերանքի, սիրո և ապագայի խոստումների խոսքեր:

Եվ ապա, Մարիամի վերջին ջանքով, հրաշքը տեղի ունեցավ:

Մի փոքրիկ մարմին սահեց Տիգրանի դողացող ձեռքերի մեջ, որին անմիջապես հաջորդեց ուժեղ ու կենսուրախ լացը:

— «Աղջիկ է, մի կատարյալ աղջիկ:»

Հայտարարեց նա, մինչ արցունքներն ազատորեն հոսում էին նրա դեմքով:

Նա նորածնին դրեց Մարիամի կրծքին, ով արտասվում էր հյուծվածությունից ու անսահման ուրախությունից:

— «Մեր դուստրը, Հեղինեն:»

Շշնջաց նա՝ դիպչելով երեխայի թաց մազերին:

— «Հեղինե Մենդոնցյան:»

Հաստատեց Տիգրանը՝ նստելով նրանց կողքին և անկարող լինելով շեղել հայացքը այս տեսարանից:

Այստեղ էին նրանք՝ իր նոր ընտանիքը, իր երկրորդ հնարավորությունն ու նոր սկիզբը:

Այն վախը, որն ուղեկցել էր նրան ամբողջ հղիության ընթացքում, վերջապես ցրվեց՝ փոխարինվելով այնքան խորը երախտագիտությամբ, որ նա հազիվ էր կարողանում շնչել:

— «Շնորհակալություն, չհանձնվելու համար, ինձ վստահելու համար և ինձ նորից հավատալու պատճառ տալու համար:»

Մրմնջաց նա՝ համբուրելով կնոջ ճակատը:

Երբ փոթորիկը վերջապես անցավ, և բժիշկը կարողացավ հասնել կալվածք, նա տեսավ մի տեսարան, որը հուզեց նրա՝ տարիների պրակտիկայից կոշտացած սիրտը:

Հյուծված, բայց շողշողացող նորաստեղծ ընտանիքը խնամում էր իր փոքրիկ նորածնին այնպես վստահ, կարծես դա անում էին տարիներ շարունակ:

— «Դուք հիանալի աշխատանք եք կատարել, երկուսն էլ լիովին լավ են, շնորհավորում եմ:»

Մեկնաբանեց նա մորն ու դստերը զննելուց հետո:

Հաջորդող ամիսներին տան կյանքը լիովին վերակազմավորվեց փոքրիկ Հեղինեի շուրջը:

Գիշերային լացը, հաճախակի կերակրումներն ու տակդիրների փոխարինումները դարձան նոր առօրյա, բայց յուրաքանչյուր պահ թանկ էր և գրանցվում էր լուսանկարներում, որոնք այժմ հպարտորեն ցուցադրվում էին պատերին:

Մաթևոսը պարբերաբար այցելում էր նրանց՝ հիացած կատարելով քեռու իր նոր դերը:

— «Նա քո աչքերն ունի, բայց համառությունն ակնհայտորեն մեր ժառանգությունն է:»

Մի անգամ ասաց նա Մարիամին:

— «Թող Աստված ինձ օգնի այս տանը երկու համառ կանանց հետ վարվելու հարցում:»

Ժպտալով կատակեց Տիգրանը, ով լսել էր այդ մեկնաբանությունը:

Մարիամի համար մայրության առաջին ամիսները հայտնագործությունների ճանապարհորդություն էին:

Անքուն գիշերների և բուռն օրերի միջանկյալ հատվածներում նա ժամանակ էր գտնում շարունակելու իր ուսումը՝ վճռականորեն ավարտելով կառավարման կուրսը:

Տիգրանն անվերապահորեն աջակցում էր նրան՝ հնարավորության դեպքում ստանձնելով երեխայի հետ կապված պարտականությունները:

— «Երբեք չէի պատկերացնի, որ տակդիրները փոխելը նորից կլինի իմ առօրյայի մի մասը, և երբեք չէի մտածի, որ այսքան երջանիկ կլինեմ դա անելու համար:»

Խոստովանեց նա մի գիշեր, մինչ նրանք Հեղինեին պատրաստում էին քնելու:

Մինչ Հեղինեն մեծանում էր, այն տունը, որը ժամանակին կրում էր ողբերգության ու մենության հետքերը, ավելի ու ավելի էր վերածվում իսկական տաքուկ օջախի:

Երեխայի ծիծաղն արձագանքում էր միջանցքներում, իսկ նրա գունավոր խաղալիքները կենդանություն էին տալիս նախկինում դատարկ ու խիստ տարածքներին:

Երեք տարի անց ընտանիքը կրկին մեծացավ՝ Նարեկի ծնունդով, ով ուներ հոր նույնական կանաչ աչքերն ու Պետրոսին բնորոշ հանգիստ խառնվածքը:

Այս անգամ ծննդաբերությունն անցավ հանգիստ ու առանց բարդությունների՝ Երևանի ժամանակակից հիվանդանոցներից մեկում:

— «Երկու երեխա, ո՞վ կասեր, որ մենք կունենանք այս օրհնությունը:»

Մրմնջաց Տիգրանը զարմացած, մինչ հիվանդանոցի սենյակում հետևում էր նորածնին կերակրող կնոջը:

— «Ո՞վ կասեր, որ ձմեռային այն գիշերվա հուսահատ համաձայնությունը մեզ կհասցներ այստեղ:»

Պատասխանեց Մարիամը՝ ջերմորեն ժպտալով ամուսնուն:

Երբ երեխաները մի փոքր մեծացան, Տիգրանը որպես նվեր հիմնեց «Վերսկսում» հիմնադրամը, որի ղեկավարումը ստանձնեց Մարիամը՝ որպես արդեն կառավարման որակավորված մասնագետ:

Հիմնադրամն աջակցում էր լեռնային շրջանի խոցելի ընտանիքներին ու երեխաներին՝ առաջարկելով ժամանակավոր ապաստանից մինչև կրթաթոշակներ ու մասնագիտական վերապատրաստում:

— «Ես հպարտ եմ քեզանով, այն ամենով, ինչ դու կառուցել ես, ու այն ամենով, ինչ դու հաղթահարել ես:»

Ասաց Տիգրանը մի օր՝ դիտելով նրան հիմնադրամի նախագծերի վրա աշխատելիս:

— «Մենք միասին կառուցեցինք սա, ճանապարհի յուրաքանչյուր քայլը մենք միասին ենք արել:»

Ուղղեց նա ժպտալով:

Տունը նախկինում լուռ ու մռայլ էր, բայց այժմ դարձել էր կենսունակ՝ լի ձայներով, ծիծաղներով, երաժշտությամբ և ընտանիքի բոլոր բնական հնչյուններով:

Ձմեռային այգին, որը Մարիամը տնկել էր տանն իրենց առաջին գարնանը, այժմ լիովին ծաղկում էր, ինչպես և այն սերը, որը ծնվել էր ձյունառատ գիշերվա հուսահատ համաձայնությունից:

Մի ձմեռային կեսօր, նրանց առաջին հանդիպումից ճիշտ վեց տարի անց, Տիգրանը Մարիամին գտավ պատշգամբում:

Նա դիտում էր, թե ինչպես են Հեղինեն ու Նարեկը խաղում ձյան վրա՝ Մաթևոսի ուշադիր հսկողության ներքո, ով այժմ ղեկավարում էր իր սեփական փոքրիկ տնտեսությունը նրանց հարևանությամբ:

— «Ի՞նչ ես մտածում:»

Հարցրեց նա՝ ջերմորեն գրկելով կնոջը մեջքից:

— «Մտածում եմ այն մասին, թե ինչպես այս ամենը սկսվեց, այդ գիշեր, երբ ինձ գտար ճանապարհին, եթե ինչ-որ մեկն ինձ ասեր, որ մենք այսօր այստեղ ենք լինելու, չէի հավատա:»

Պատասխանեց նա՝ հենվելով ամուսնու կրծքին:

— «Ոչ մի վայրկյան, բայց հիմա ես չեմ կարող պատկերացնել իմ կյանքն այլ կերպ:»

Լրացրեց Տիգրանը:

— «Ես նույնպես, կարծես ամբողջ տառապանքն ու ցավը անհրաժեշտ ճանապարհ էին մեզ այստեղ բերելու համար:»

Ասաց Մարիամը՝ շրջվելով ու նայելով նրա աչքերին:

Տիգրանը մեղմ համբուրեց նրան:

— «Ձմեռային մի համաձայնություն, որը վերածվեց սիրո՝ տարվա բոլոր եղանակների համար:»

Շշնջաց նա կնոջ շրթունքներին:

— «Բոլոր եղանակների համար և ողջ կյանքի համար:»

Համաձայնեց Մարիամը:

Հեռվից լսվող երեխաների ծիծաղն արձագանքում էր ձյունով ծածկված սոճիների մեջ՝ որպես հավերժական խոստում այն բանի, որ կյանքը, նույնիսկ իր ամենախիստ ձմեռներից հետո, միշտ ճանապարհ է գտնում նորից ծաղկելու համար:

Միլիարդատերը գաղտնի տեղավորվեց սեփական հյուրանոցում: Ոչ ոք չգիտեր, թե իրականում ով է նա: Բայց ամեն ինչ փոխվեց այն պահին, երբ նա կանգ առավ միջանցքի մեջտեղում ու լսեց երիտասարդ հավաքարարի խոսքերը, որոնք նա կամացուկ ասում էր հեռախոսով: Այն, ինչ նա լսեց, տակնուվրա արեց ամեն ինչ: Եվ որոշումը, որը նա կայացրեց այդ խոսակցությունից հետո, փոխեց ոչ միայն աղջկա ճակատագիրը, այլև ամբողջ հյուրանոցը.. Գեղարվեստական պատմություն։

Միլիոնատերը ձևшցրեց, թե հյпւր է՝ Իր հյпւրանпցում․․ Լսելпվ մաքրուհու խոսքերը՝ նա սառեց

Ես 71 տարեկան եմ:

Ապրում եմ Սյունիքի մարզի գյուղերից մեկում, հենց այն տանը, որը սեփական ձեռքերովս եմ կառուցել դեռ 89 թվականին:

Բակում բանջարանոցն է, հին Նիվաս ու շեմքին պառկած կատուս, ում տվել եմ շան անուն՝ Չալոն:

Հարևանները ինձ քեռի Վարդանով են դիմում ու խնդրում են օգնել, երբ ցանկապատն է քանդվում կամ տանիքն է կաթում:

Ես չեմ մերժում, քանի որ անելու ուրիշ բան չկա, իսկ ձեռքերս սովոր են աշխատելու:

Թոշակս քիչ է, կյանքս էլ հանգիստ:

Կողքից ես հենց այդպես էլ երևում եմ՝ որպես մի ծեր ու միայնակ պապիկ, ում թիկունքում միայն բանջարանոցն է ու հուշերը:

Նրանք չգիտեն մյուս կողմի մասին, հատուկ նշանակության ջոկատում անցկացրած քսաներեք տարվա, երեք հատուկ գործուղումների մասին, որոնց մասին մինչև հիմա բարձրաձայն խոսել չի կարելի:

Չգիտեն, որ իմ նախկին զինակիցները՝ Մհերը, Գագոն ու Ալիկը, մինչև հիմա օրվա ցանկացած ժամի առաջին իսկ զանգից վերցնում են լսափողը՝ առանց որևէ հարց տալու:

Ինչպես նաև այն մասին, որ ես կարողանում եմ անել էնպիսի բաներ, որոնք խաղաղ պայմաններում անուն անգամ չունեն:

Աղջիկս՝ Նարեն, ինձ զանգեց գիշերվա երեքին:

Նա ոչինչ չէր ասում, պարզապես շնչում էր լսափողի մեջ՝ կամաց, կոտրված ձայնով, այնպես, ինչպես շնչում են այն մարդիկ, ովքեր նոր են դադարել լացել, քանի որ արցունքները սպառվել են, իսկ ցավը՝ ոչ:

Ես միանգամից ճանաչեցի այդ ձայնը:

Ես դա լսել էի նախկինում հոսպիտալներում, նկուղներում, այն մարդկանցից, ում մենք հանում էինք այնպիսի տեղերից, որտեղ նրանց հետ անում էին այն, ինչը մարդիկ չպետք է անեն իրար հետ:

Այդպես էր շնչում իմ աղջիկը:

Նրա ամուսինը՝ Ռուբեն Սարգսյանը, շինարարական ընկերության սեփականատեր է, ավագանու անդամ, պետքական կապերով, թանկարժեք ժամացույցով ու այնպիսի ժպիտով մի մարդ, որից առաջին իսկ օրվանից զայրույթից ատամներս կրճտացնում էի:

Ես այն ժամանակ չէի կարող բացատրել, թե հատկապես ինչն է նրա մեջ սխալ:

Պարզապես նայում էի նրա աչքերին ու տեսնում այն, ինչը սովորել էի տեսնել ծառայության քսաներեք տարիների ընթացքում:

Դատարկություն՝ գեղեցիկ դիմակի հետևում:

Նարեն չէր լսում ինձ:

Նա սիրահարված էր:

Հարսանիքը շատ շքեղ անցավ:

Ես պարում էի աղջկաս հետ ու ժպտում:

Մհերը զգուշորեն նայեց նորապսակներին ու թեքվելով դեպի ինձ շշնջաց ականջիս:

— «Հրամանատար, փեսայի աչքերը դիրքում նստած դիպուկահարի աչքեր են, լրիվ սառը:»

Ես միայն գլխով արեցի:

Մենք երկուսս էլ լռեցինք, քանի որ դա մեր օրը չէր, այլ նրա օրն էր:

Մեկ տարի անց նա ինձ զանգեց գիշերվա երեքին ու լռում էր լսափողի մեջ:

Ես ոստիկանություն չզանգեցի:

Ես փաստաբանի էլ չզանգեցի:

Ես վեր կացա, հագնվեցի, դարակից վերցրեցի կաշվե կազմով հին նոթատետրս ու դուրս եկա բակ:

Չալոն շեմքից ուշադիր հայացքով ճանապարհեց ինձ, կարծես ամեն ինչ հասկանում էր:

Նիվաս առաջին իսկ փորձից գործի ընկավ:

Այն միշտ զգում է, երբ գործը լուրջ է:

Ես երկար, մի քանի ժամ վարում էի կիսադատարկ ճանապարհներով ու մտածում միայն մեկ բանի մասին:

Այդ մարդը վերջին անգամ էր ձեռք բարձրացրել իմ աղջկա վրա:

Պարզապես նա դեռ չգիտեր այդ մասին:

Ռուբեն Սարգսյանը կարծում էր, թե ամեն ինչ գիտի այս աշխարհի մասին՝ փողի, իշխանության, այն մասին, թե ինչպես է աշխատում համակարգն ու ով է այնտեղ տերը:

Նա համոզված էր, որ գյուղացի ծեր աները խնդիր չէ, այլ լավագույն դեպքում մի փոքր անհարմարություն, որը կարելի է լուծել մեկ հեռախոսազանգով:

Նա սխալվում էր, որովհետև իր դիմաց տեսնում էր մաշված բաճկոնով մի թոշակառուի:

Նա չէր տեսնում այն հրամանատարին, ով քսաներեք տարի մարդկանց սովորեցնում էր անհետանալ առանց հետքի, գտնել ցանկացած թիրախ ու մինչև վերջ հասցնել ցանկացած գործողություն:

Առանց աղմուկի, առանց հետքերի, առանց որևէ այլընտրանքի:

Սա պատմություն է այն մասին, որ փողով շատ բան կարելի է գնել՝ թիկնազոր, դատավորներ, ոստիկաններ, լռություն:

Բայց կա մի բան, որը երբեք հնարավոր չէ գնել:

Դա այն հայրն է, ով կորցնելու ոչինչ չունի և ունի զավակ, հանուն որի արժե պայքարել:

Սիրելի ընկերներ, խնդրում եմ Լայք դրեք հենց հիմա:

Ոչ թե հետո կամ վերջում, այլ հենց հիմա:

Որովհետև այսպիսի պատմություններ պետք է շատ լինեն:

Եվ հենց ձեր լայքն է օգնում, որ դրանք հասնեն նրանց, ում պետք են:

Զուգահեռ նաև՝ Բաժանորդագրվեք ալիքին:

Այստեղ մենք պատմում ենք մարդկանց մասին, ում համակարգը դուրս էր գրել հաշիվներից ու դրա համար դաժանորեն փոշմանեց:

Ու մեկնաբանություններում գրեք, թե ինչի եք պատրաստ հանուն ձեր երեխաների:

Ես կարդում եմ յուրաքանչյուր մեկնաբանություն:

Իսկ հիմա ուշադիր լսեք, որովհետև շարունակությունն ավելի հետաքրքիր է լինելու:

Մայրաքաղաքը հերթական անգամ ինձ դիմավորեց անձրևով:

Ոչ թե այն ամառային անձրևով, որից խոտի ու հողի հոտ է գալիս, ու որից հետո օդը մաքրվում է, այլ այն մոխրագույն, մանր, աշնանային անձրևով, որը ոչ թե տեղում է, այլ կամաց ու մեթոդաբար մաղում՝ մինչև ոսկորները թրջելով ամեն ինչ, ինչին կպչում է:

Ասֆալտը փայլում էր ագռավի թևի պես:

Կանգառներում մարդիկ կանգնած էին կուչ եկած, պահվելով հովանոցների ու գլխարկների տակ, ու ոչ ոք ոչ մեկին չէր նայում:

Մեծ քաղաք է, ամեն մարդ իր համար:

Սա ես միշտ նկատում էի, երբ գալիս էի Երևան:

Այստեղի մարդիկ սովորել են չտեսնել իրար:

Հարմար հմտություն է, հատկապես նրանց համար, ովքեր թաքցնելու բան ունեն:

Ես Նիվաս կայանեցի շենքից երկու թաղամաս այն կողմ:

Մեքենան նշանակետին շատ մոտ չթողնելու սովորություն է:

Հին, արյան մեջ մտած սովորություն, որից ես այդպես էլ չկարողացա ազատվել խաղաղ կյանքի տասը տարիների ընթացքում:

Դուրս եկա, բարձրացրի բաճկոնիս օձիքն ու քայլեցի:

Անձրևն անմիջապես սառը ասեղների պես ծակոտեց դեմքս, բայց ես չգցեցի գլխարկս:

Ինձ պետք էր տեսնել շուրջս ամեն ինչ, իսկ գլխարկը նեղացնում է կողային տեսադաշտը:

Մանրուք է:

Բայց մանրուքներն այն են, ինչի վրա մարդիկ ամենաշատն են սխալվում:

Շենքը, որտեղ ապրում էր Նարեն, այն էլիտար նորակառույցներից էր, որոնք կառուցում են փող ու պահանջներ ունեցող մարդկանց համար:

Բարձրահարկ, ժամանակակից երեսպատմամբ, լայն պատուհաններով ու ստորգետնյա ավտոկայանատեղիով, մուտքում ապակե խցիկի հետևում նստած անվտանգության աշխատակցով ու ամեն շքամուտքի մոտ տեսախցիկ ունեցող դոմոֆոնով:

Ռուբենն այստեղ բնակարան էր վարձել դեռ հարսանիքից առաջ՝ յոթերորդ հարկում, Հրազդանի կիրճին նայող տեսարանով:

Այն ժամանակ Նարեն լուսանկարներ էր ուղարկում ու գրում, թե սա հեքիաթ է:

Ես նայում էի նկարներին ու մտածում, որ հեքիաթները տարբեր վերջաբաններ են ունենում:

Սեղմեցի դոմոֆոնի կոճակը:

Երկար լռություն, հետո՝ չխկոց:

— «Ո՞վ է:»

Նարեի ձայնը թույլ էր, անհաղորդ, տափակ՝ ինչպես թղթի կտոր:

— «Ես եմ, բա՛ց արա:»

Էլի մի դադար:

Մոտ երեք վայրկյան:

Կանգնած սպասում էի՝ լսելով թիկունքիս հետևում անձրևի շառաչն ու հեռվից եկող քաղաքի աղմուկը:

Հետո փականը չխկաց, ու դուռը բացվեց:

Անվտանգության աշխատակիցը ապակու հետևից նայեց ինձ:

Ոչ երիտասարդ, կախված այտերով ու հոգնած աչքերով մի տղամարդ:

Հայացքով չափեց ինձ:

Մաշված բաճկոն, հին կոշիկներ, առանց հովանոցի, թրջված:

Իր մտքում ինչ-որ բան որոշեց ու հայացքը թեքեց:

Առանց կանգնելու անցա դեպի վերելակը:

Յոթերորդ հարկ:

Երբ վերելակի դռները բացվեցին, Նարեն արդեն կանգնած էր տան շեմքին:

Տեսա նրան ու միանգամից հասկացա, որ Սյունիքի ճանապարհներով գիշերվա այդ չորս ժամվա ընթացքը ճիշտ որոշում էր:

Կանգնել էր՝ դուռը ձեռքով բռնած, տնային խալաթով, շտապ հավաքած մազերով ու նայում էր ինձ այնպես, ինչպես նայում են մարդիկ, ովքեր վաղուց արդեն օգնության չեն սպասում, բայց ներսում ինչ-որ տեղ դեռ լիովին չեն դադարել հուսալ:

Ձախ աչքի տակ կապտուկ կար՝ թարմ, մանուշակագույն, դեղնավուն եզրերով, ուռած:

Այդպիսի բանը շպարով չես թաքցնի:

Ու նա նույնիսկ չէր էլ փորձել:

Նշանակում է՝ կա՛մ չէր սպասում իմ գալուն, կա՛մ արդեն մեկ էր, թե ով ինչ կտեսնի:

Երկու տարբերակն էլ վատն էին:

Մոտեցա, գրկեցի նրան:

Նա չլացեց, պարզապես կանգնած էր՝ ճակատը հենած ուսիս, ու լռում էր:

Զգում էի, թե ինչպես է շնչում՝ զգույշ, ոչ խորը, բռնելով աջ կողքը:

Սա նույնպես մի նշան էր, որը ես կարդալ գիտեի:

— «Կողե՞րդ:»

Կամաց հարցրի ես:

Նա չպատասխանեց, միայն մի փոքր դեմքը ծամածռեց:

— «Ցո՛ւյց տուր:»

Պահանջեցի ես՝ հազիվ ինձ զսպելով։

— «Պապ, պետք չի, խնդրում եմ»

Նա մի վայրկյան լռեց, հետո մի քայլ հետ գնաց ու մի փոքր բարձրացրեց խալաթի փեշը:

Աջ կողքին մեծ կապտուկ կար, որը թևատակից տարածվել էր մինչև գոտկատեղը՝ մուգ բորդո գույնի, խորը:

Այսպիսի հետք չի մնում ապտակից կամ հրելուց:

Սա ոտքով հարվածի հետք էր:

Հայացքս իջեցրի, հետո նորից նայեցի նրան:

— «Ե՞րբ է դա տեղի ունեցել»

Հարցրի հույզերս խեղդելով։

— «Երեք օր առաջ, պապ»

Ասաց նա կամաց՝ առանց աչքերիս նայելու:

— «Ինձ ճիշտն ասա, դա առաջի՞ն անգամն է:»

Հարցրի ես՝ անհամբեր սպասելով պատասխանի, սակայն լռություն տիրեց։

Նա ոչինչ չասաց:

Ու դա էլ հենց պատասխանն էր:

Ես մտա բնակարան, հանեցի բաճկոնս, կախեցի դռան մոտ, անցա խոհանոց ու միացրի թեյնիկը:

Նարեն գալիս էր հետևիցս ու լռում էր:

Ես զգում էի նրա հայացքը մեջքիս:

Նա սպասում էր, որ մի բան կասեմ, կսկսեմ հանգստացնել կամ հարցուփորձ անել, կամ համոզել, որ ինչ-որ բան անի:

Բայց ես այդպես էլ ոչինչ չարեցի:

Նստեցի սեղանի շուրջն ու հանեցի նոթատետրս:

— «Պա՛պ, ի՞նչ ես անում:»

Նա կանգ էր առել խոհանոցի դռան մեջ:

— «Մտածում եմ:»

Ասացի ես ու բացեցի նոթատետրիս մաքուր էջը:

— «Խնդրում եմ, պետք չի ոչինչ անել:»

Նրա ձայնի մեջ խուճապի պես մի բան հայտնվեց՝ խուլ, ճնշված:

— «Դու չես հասկանում, թե նա ով է: Նա ամեն տեղ մարդիկ ունի՝ ոստիկանությունում, դատարանում, թաղապետարանում:

Եթե իմանա, որ դու եկել ես ու ինչ-որ բան ես սկսել, ավելի վատ կանի: Ինձ համար ավելի վատ կլինի:

Հասկանո՞ւմ ես: Ինձ համար, պա՛պ, ոչ թե քեզ, այլ ինձ համար:»

Ես նայեցի նրան:

— «Քո կարծիքով նա չգիտի՞, որ ես եկել եմ:»

Նա բացեց բերանն ու նորից փակեց:

— «Ներքևում անվտանգության աշխատակիցն է: Շքամուտքի մոտ տեսախցիկ կա:

Դոմոֆոնը ձայնագրում է: Եթե Ռուբենի ձեռքում է ամեն ինչ, ինչպես դու ես ասում, ուրեմն նա արդեն գիտի:

Դա նշանակում է, որ թաքնվելն անիմաստ է:

Դա նշանակում է, որ մենք միայն մեկ տարբերակ ունենք՝ գործել ավելի արագ, քան նա կհասցնի արձագանքել:»

Նարեն նայում էր ինձ, ու ես տեսնում էի, թե ինչպես են նրա աչքերում պայքարում երկու զգացմունք՝ վախը և ևս մի բան:

Ինչ-որ շատ փոքր, գրեթե մարած, բայց կենդանի մի բան:

Թեյնիկը եռաց:

Ես երկու բաժակ թեյ լցրի, մեկը դրեցի նրա դիմաց, վերցրի մյուսը, բացեցի նոթատետրն ու սկսեցի գրել:

Անուններ, պաշտոններ, կապեր՝ այն ամենը, ինչի մասին Նարեն պատմել էր ինձ այս երկու տարվա ընթացքում:

Իմիջիայլոց, պատահաբար՝ չմտածելով, որ ես հիշում եմ:

Իսկ ես հիշում էի ամեն ինչ:

Ծառայության քսաներեք տարիները միայն կրակելու ու մթության մեջ շարժվելու հմտությունը չեն:

Դա առաջին հերթին լսելու, մանրամասները համադրելու ու պատկերն այնտեղ տեսնելու կարողությունն է, որտեղ ուրիշները փաստերի պատահական հավաքածու են տեսնում:

Ստացված պատկերը տգեղ էր:

Նարեն նստած էր դիմացս, երկու ձեռքով գրկել էր բաժակը, նայում էր ձեռքերիս ու լռում էր:

Հետո կամաց ասաց:

— «Նա այսօր երեկոյան գալու է:»

Ես գլուխս չբարձրացրի:

— «Գիտեմ:»

Ասացի ես ու շարունակեցի գրել:

Պատուհանից այն կողմ անձրև էր տեղում:

Ինչ-որ տեղ ներքևում՝ Հրազդանի կիրճի ճանապարհով, մի մեքենա անցավ՝ երկար, սև, մգեցված ապակիներով:

Ես չէի կարող տեսնել այն խոհանոցի սեղանի մոտից, բայց աչքիս պոչով որսացի պատուհանի ապակու մեջ արտացոլանքը:

Մեքենան արգելակեց շենքի մոտ, կանգնեց մոտ տասը վայրկյան, հետո դանդաղ շարունակեց ճանապարհը:

Նարեն դա չնկատեց:

Ես նկատեցի ու շարունակեցի գրել հանգիստ, առանց տեմպը փոխելու, առանց գլուխս բարձրացնելու,

Որովհետև շտապողականությունը մատնում է, իսկ ես չէի պատրաստվում նրանց ժամանակից շուտ որևէ ավելորդ նշան տալ:

Ռուբենը գալու է երեկոյան:

Նա վստահ կլինի, որ վերահսկում է իրավիճակը, որ Սյունիքից եկած ծեր աները իր խնդիրներից ամենափոքրն է:

Թող այդպես մտածի:

Երբ նոթատետրում վերջին տողը գրեցի ու փակեցի այն, գրպանումս հեռախոսը թրթռաց:

Անծանոթ համար էր:

Վերցրի լսափողն ու լսեցի մի ձայն, որը յոթ տարի չէի լսել:

Համարը քաղաքային էր, ոչ թե բջջային՝ հենց քաղաքային, Երևանի կոդով:

Այդպիսի համարներ հիմա գրեթե չեն օգտագործում:

Դրանք հիշում են միայն նրանք, ովքեր համակարգում բավական երկար են աշխատել սովորությունները չփոխելու համար:

— «Լսում եմ:»

Հանգիստ ասացի ես։

— «Դուք Վարդան Գրիգորյանն եք:»

Հարցրեց նա։

Տղամարդու ձայն էր՝ հավասար, պաշտոնական, լավ դրված:

Այդպես խոսում են մարդիկ, ովքեր սովոր են հարցեր տալ ու սովոր չեն հանդիպակաց հարցեր ստանալ:

— «Նայած՝ ով է հարցնում:»

Կարճ դադար:

Նա չէր սպասում այս պատասխանին:

— «Կապիտան Ասատրյան, ոստիկանության յոթերորդ բաժին:»

Ասաց ձայնը մի փոքր ավելի սառը:

— «Վարդան Գրիգորյան, մեզ հայտնի դարձավ ձեր գալու մասին: Մենք կցանկանայինք զրուցել՝ հենց ձեր հարմարավետության համար:»

Ես նայեցի Նարեին:

Նա նայում էր ինձ՝ գունատված, ուղիղ մեջքով, մատներն այնպես էր սեղմել բաժակին, որ հոդերը սպիտակել էին:

Նա լսում էր խոսակցության միայն իմ կեսը, բայց դատելով դեմքից՝ հասկանում էր ամեն ինչ:

— «Վաղը ժամը տասին ես ինքս կգամ:»

Ասացի ես ու անջատեցի:

Նարեն արտաշնչեց:

— «Դա նա է: Ռուբենի մարդիկ են: Նա արդեն գիտի:

Պա՛պ, ես հո ասում էի քեզ, նա ամեն ինչ գիտի ու միանգամից:

Դու պետք է հեռանաս հենց հիմա, քանի դեռ ավելի չի վատացել:»

Ես հեռախոսը դրեցի գրպանս:

— «Նրանք զանգեցին իմ շքամուտք մտնելուց քսան րոպե անց:

Դա նշանակում է, որ ներքևի անվտանգության աշխատակիցն անմիջապես ազդանշան է տվել:

Դա նշանակում է, որ Ռուբենն այս շենքում իր մարդն ունի: Դա լավ է:»

Նարեն ինձ խելագարի պես էր նայում:

— «Դրա ի՞նչն է լավ:»

— «Երբ գիտես՝ որտեղից են նայում, կարող ես որոշել, թե նրանց ինչ ցույց տաս:»

Ես խմեցի թեյս, ոտքի կանգնեցի ու հագա բաճկոնս:

— «Պառկի՛ր քնելու: Դուռը ոչ մեկի վրա չբացես, բացի ինձնից:

Եթե Ռուբենը զանգի, ասա, որ գլուխդ ցավում է, ու դու քնած ես: Ասա հանգիստ, առանց ձայնի դողի:»

— «Իսկ դու ո՞ւր ես գնում:»

Հարցրի ես։

— «Դե մի քիչ կքայլեմ:»

Պատասխանեց նա։

Քաղաքը գիշերով ուրիշ քաղաք է:

Ցերեկն այն թաքցնում է իր իրական դեմքը՝ խանութների ցուցափեղկերի, գովազդային վահանակների, մեքենաների հոսքի ու մարդկանց բազմության հետևում:

Գիշերը, երբ այդ ամենը վերանում է, այն մնում է ինքն իրենով:

Ես միշտ սիրել եմ գիշերային քաղաքները հենց դրա համար՝ անկեղծության, այն բանի համար, որ գիշերվա երեքին փողոցում ձևեր չեն թափում:

Ես քայլում էի դանդաղ, առանց շտապելու, ինչպես սովորական տարեց մարդ, ում քունը չի տանում:

Անձրևն այդ ժամանակ արդեն դադարել էր, բայց ասֆալտը դեռ փայլում էր հազվագյուտ լապտերների լույսի տակ:

Ես անցա մի թաղամաս, թեքվեցի նրբանցք, կանգ առա կամարանցումի մոտ, կանգնեցի երեսուն վայրկյան՝ լսելով:

Հետևիցս ոչ ոք չկար, կամ նա, ով գալիս էր, բավականաչափ պրոֆեսիոնալ էր, որպեսզի ես նրան չլսեի:

Ես որոշեցի, որ առաջինն ավելի հավանական է. Ռուբենը սովոր է աշխատել փողով ու կապերով, ոչ թե պատրաստված մարդկանցով:

Առավոտյան արթնացա վեցին, Նարեն դեռ քնած էր:

Ես նրա համար գրություն թողեցի խոհանոցի սեղանին՝ երեք բառ. «Ամեն ինչ վերահսկողության տակ է: Նախաճաշի՛ր»:

Ու դուրս եկա:

Ոստիկանության յոթերորդ բաժինը գտնվում էր իննսունականների կառույցի եռահարկ շենքում:

Մոխրագույն բետոն, նեղ պատուհաններ՝ ճաղավանդակներով, մուտք՝ կոտրտված աստիճաններով:

Ես հասա տասը պակաս քառասունհինգին:

Նիվաս կայանեցի մուտքի դիմաց, առանց թաքնվելու:

Նստեցի մեկ րոպե, նայեցի շուրջս:

Մուտքի մոտ համազգեստով երկու հոգի ծխում էին:

Եվս մեկը կանգնած էր տաքսու նշանով մեքենայի մոտ, խոսում էր հեռախոսով:

Մուտքից ձախ սև Լեքսուս էր կանգնած՝ մգեցված ապակիներով, շարժիչն անջատած էր, բայց խլացուցիչը մի փոքր տաք էր, նշանակում է՝ նոր է եկել:

Պետհամարանիշին այնպիսի տառեր էին, որոնք այս քաղաքում ամեն մեկին չեն տալիս:

Դուրս եկա մեքենայից ու գնացի դեպի մուտքը:

Հերթապահը գլուխը բարձրացրեց:

Երիտասարդ էր, քսանհինգի կողմերը, կարճ սանրվածքով ու ձանձրացած հայացքով:

— «Գրիգորյան Վարդան, կապիտան Ասատրյանի մոտ: Պայմանավորված ենք տասին:»

Հերթապահն ինչ-որ բան գտավ մատյանում, գլխով արեց, անցագիր գրեց:

Ես անցա պտտադռնով:

Ասատրյանի աշխատասենյակը երկրորդ հարկում էր՝ ճահճագույն լինոլեումով ու ցերեկային լույսի լամպերով միջանցքի վերջում, որոնցից մեկը թարթում էր մի քանի վայրկյանը մեկ:

Միապաղաղ ու նյարդայնացնող, ինչպես վատ երաժշտությունը՝ կրկնության վրա դրված:

Ես թակեցի ու ներս մտա:

Կապիտան Ասատրյանն ավելի երիտասարդ էր, քան կարելի էր ենթադրել նրա ձայնից:

Երեսունյոթ տարեկան, ոչ ավել:

Լայնաթիկունք, կոկիկ, վրան լավ նստած համազգեստով, բաց ու տրամադրող դեմքով:

Այն դեմքերից էր, որոնք հատուկ սովորում են ընդունել, քանի որ ի ծնե նման դեմքեր չեն տրվում:

Երբ ներս մտա, նա ոտքի կանգնեց ու ձեռքը մեկնելով դիմեց ինձ:

— «Պարոն Գրիգորյան, շնորհակալություն, որ եկաք:

Համեցեք, նստեք:»

Ձեռքսեղմումն ամուր էր, պետք եղածից մի փոքր ավելի երկար, ստուգում էր:

Ես պատասխանեցի նույն կերպ՝ ոչ թույլ, ոչ էլ ուժեղ:

Ճիշտ այնքան, որ ոչինչ ցույց չտամ:

Նստեցի ու հայացքովս չափեցի սենյակը՝ առանց դա ցուցադրաբար անելու, պարզապես հանգիստ զննեցի:

Սեղան, երկու աթոռ, թղթապանակներով պահարան, համակարգիչ, իսկ պատուհանը նայում էր դեպի բակ:

Պատուհանագոգին ֆուտբոլային ակումբի տարբերանշանով բաժակ էր և փոքրիկ կակտուս՝ ծաղկամանի մեջ:

Պատին ստանդարտ հավաքածուն էր՝ շրջանակներով շնորհակալագրեր, հերթապահության գրաֆիկներ և մի լուսանկար:

Ես դա անմիջապես նկատեցի՝ մեծ, փայտե շրջանակով, երկու պատվոգրի արանքում:

Լուսանկարում անտառի ֆոնին երկու տղամարդ էր կանգնած՝ որսորդական բաճկոններով և հրացաններով:

Երկուսն էլ լայն ու ընկերաբար ժպտում էին այնպես, ինչպես ժպտում են իրար վաղուց ու լավ ճանաչող մարդիկ:

Նրանցից մեկին ես չէի ճանաչում, իսկ մյուսին արդեն գիտեի այն լուսանկարներից, որոնք Նարեն ուղարկում էր կորպորատիվ հավաքույթներից ու ընթրիքներից:

Ռուբեն Սարգսյանն էր՝ աջ ձեռքը կապիտան Ասատրյանի ուսին գցած:

Երկուսն էլ գոհ էին ու երկուսն էլ «յուրային»:

Հայացքս նորից տեղափոխեցի Ասատրյանի վրա:

Նա հավասար նայում էր ինձ, գլուխը մի փոքր թեքած սպասում էր՝ կնկատեմ, թե ոչ:

Ես նկատեցի:

Նա հասկացավ դա:

Մենք երկուսս էլ ձևացրինք, թե ոչինչ չի եղել:

Նա ձեռքերը սեղանին միահյուսեց ու սկսեց խոսել:

— «Պարոն Գրիգորյան, մենք ուրախ ենք, որ եկել եք տեսնելու Ձեր աղջկան:

Ընտանիքը կարևոր է, բայց ես պետք է Ձեզ մի բան բացատրեմ, որպեսզի թյուրիմացություններից խուսափենք:

Ձեր դուստրը՝ Նարեն, մեզ որևէ դիմումով չի դիմել:

Դա իր իրավունքն ու ընտրությունն է:

Առանց տուժող կողմի դիմումի մենք չենք կարող գործին ընթացք տալ:»

Ես ընդհատեցի նրան ասելով:

— «Ես հասկանում եմ ընթացակարգը:

Ես չեմ եկել դիմում գրելու, ես եկել եմ ծանոթանալու:»

Ասատրյանը մի վայրկյան նայեց ինձ, հետո թեթևակի ժպտաց՝ քաղաքավարի ու պրոֆեսիոնալ:

Ապա շարունակեց խոսակցությունը:

— «Դե ինչ, ծանոթացանք:

Պարոն Գրիգորյան, ես Ձեզ ուղիղ կասեմ՝ տղամարդավարի:

Ռուբեն Սարգսյանն այս քաղաքում հարգված ու լուրջ մարդ է:

Ընտանեկան տարաձայնություններ բոլորն էլ ունենում են, և դա դրսից խառնվելու առիթ չէ:

Դուք տարիքով մարդ եք, Ձեր կյանքը դասավորված է:

Ինչի՞ն են պետք այս ավելորդ բարդությունները:

Խոսեք Ձեր աղջկա հետ, հանգստացրեք նրան ու լավով գնացեք տուն:»

Ես լուռ լսում էի նրան, սպասեցի մինչև ավարտի:

Ես ոտքի կանգնեցի, կոճկեցի բաճկոնս ու մտածկոտ կրկնեցի նրա խոսքը:

— «Ուրեմն՝ լավով:»

Ասատրյանը գլխով արեց ու հաստատեց:

— «Հենց այդպես:»

Ես նայեցի պատուհանին ու հարցրի:

— «Շնորհակալություն զրույցի համար:

Լավ կակտուս է:

Քանի՞ տարի է պահում եք:»

Ասատրյանը մի պահ շփոթվեց այս հարցից ու պատասխանեց:

— «Երևի երեք տարի:

Բայց ի՞նչ կապ ունի դա:»

Ես դեպի դուռը գնալով նետեցի:

— «Դիմացկուն են:

Առանց ջրի երկար են դիմանում:»

Ես փակեցի դուռն ու միջանցքով քայլեցի դեպի աստիճանները:

Թարթող լամպը ճանապարհում էր ինձ իր չափված ճրթճրթոցով:

Ես իջա, դուրս եկա շքամուտքից, շնչեցի առավոտյան խոնավ օդը, հանեցի նոթատետրս ու գրեցի՝

«Ասատրյան, Սարգսյան, լուսանկար, որս, անձնական կապ»:

Պահեցի այն ու նստեցի Նիվաս:

Ոստիկանությունը փակ դուռ էր:

Դա ես գիտեի դեռ երեկ գիշերը ճանապարհին:

Բայց փակ դուռը փակուղի չէ:

Դա պարզապես ինֆորմացիա է այն մասին, թե որտեղ պետք չէ թակել:

Կան ուրիշ դռներ:

Դրանցից մի քանիսին ես անձամբ եմ ճանաչում:

Այդ մարդկանցից ոմանք ինձ պարտք են:

Ոչ փողով:

Փողը մանրուք է ու շուտ է մոռացվում:

Նրանք ինձ այլ բանով են պարտք:

Ես հանեցի հեռախոսս ու գտա մի համար, որը չէի հավաքել ութ տարի:

Երկար նայեցի դրան, հետո հեռախոսը նորից պահեցի:

Ոչ թե նրա համար, որ մտափոխվել էի, այլ որովհետև այդ զանգի համար նախ պետք էր ուրիշ բան անել:

Պետք էր ծանոթանալ անձամբ Ռուբեն Սարգսյանի հետ:

Նա գալու է այսօր երեկոյան:

Նա վստահ է լինելու, որ ոստիկանություն գնալս ինձ խելքի է բերել, որ ես սովորական մի ծերուկ եմ,

Ում բավական է մի թեթև վախեցնել, որպեսզի հավաքի իրերն ու գնա տուն:

Նա բնակարան է մտնելու հանգիստ, տիրոջ պես, ոչ մի բանի չսպասելով:

Ես վերադարձա Նարեի շենքի մոտ, բարձրացա, բացեցի դուռը իմ բանալիով:

Նա ինձ պահեստային բանալի էր տվել դեռ երկու տարի առաջ՝ ամեն դեպքի համար:

Ահա և եկավ այդ դեպքը:

Նարեն նստած էր խոհանոցում՝ սուրճի բաժակով ու նայում էր պատուհանից դուրս:

Շրջվեց, երբ ես ներս մտա, նայեց դեմքիս՝ փորձելով հասկանալ:

Նարեն հարցական հայացքով նայեց ինձ ու խոսեց:

— «Բա ո՞նց անցավ:»

Ես հանեցի բաճկոնս, նորից նստեցի սեղանի շուրջ ու պատասխանեցի նրան:

— «Այնպես, ինչպես սպասում էի:»

Նարեն տխուր արձանագրեց:

— «Նրանք քեզ մերժեցին:»

Ես ուղղեցի նրան:

— «Նրանք ինձ ամեն ինչ բացատրեցին: Սրանք տարբեր բաներ են:»

Նա նայում էր ինձ, ու ես տեսնում էի, թե ինչպես է նրա մեջ նորից գլուխ բարձրացնում այն խուլ խուճապը:

Աղջիկս աղերսող տոնով խնդրեց ինձ:

— «Պա՛պ, խնդրում եմ, պարզապես գնա այստեղից: Ես ինքս գլուխ կհանեմ: Ես մի բան կմտածեմ:»

Ես նայեցի նրա ձախ աչքին:

Կապտուկը գիշերվա ընթացքում ավելի էր վառվել, խորացել էր ու կապտամանուշակագույն ծաղկել այտոսկրի մոտ:

Ես հանգիստ ու հաստատակամ ընդհատեցի նրան:

— «Դու արդեն մեկ տարի է մտածում ես: Էլ պետք չէ:»

Նա լռեց:

Ես բացեցի նոթատետրս ու շարունակեցի գրել:

Պատուհանից այն կողմ երևաց արևը՝ առաջին անգամ այս երկու օրվա ընթացքում:

Դժգույն, աշնանային, գրեթե առանց ջերմության, բայց այն կար:

Նարեն դեմքով թեքվեց դեպի արևը, ու մի վայրկյան ես նրան տեսա այնպիսին, ինչպիսին նա մանկության տարիներին էր՝ փոքրիկ մի աղջիկ,

Ով միշտ թեքվում էր դեպի արևը անգամ այն ժամանակ, երբ այն գրեթե չկար:

Ես գրեցի վերջին տողը, փակեցի նոթատետրն ու պահեցի կրծքավանդակիս գրպանում:

Ամեն ինչ պատրաստ էր:

Երեկոյան կգա Ռուբեն Սարգսյանը:

Նա կտեսնի ինձ այս սեղանի շուրջ ու կորոշի, որ իր դիմաց մի ծերուկ է, ով ոչ լծակներ ունի, ոչ էլ հաղթաթղթեր:

Նա որևէ մեծամիտ բան կասի:

Այդպիսի մարդիկ միշտ որևէ մեծամիտ բան են ասում:

Դա ինքնահաստատվելու նրանց ձևն է:

Նա չգիտեր միայն մեկ բան:

Քանի դեռ ես նստած էի ոստիկանության աշխատասենյակում ու լսում էի Ասատրյանին, ես արդեն որոշում էի կայացրել:

Ոչ տաքարյուն, ոչ չար, այլ հանգիստ ու վերջնական, ինչպես վերջակետը հրամանի վերջին նախադասության վերջում:

Ես հանեցի հեռախոսս ու միանգամից երեք համարի հաղորդագրություն գրեցի՝ առանց տեքստի:

Պարզապես հասցեն, պարզապես ժամը:

Չորս րոպե անց երեքն էլ նույն կերպ պատասխանեցին:

Մեկ բառով՝ գալիս ենք:

Ռուբեն Սարգսյանը եկավ յոթն անց կես, բայց նա մենակ չէր:

Նա մենակ չէր:

Ես նրանց լսեցի ավելի շուտ, քան տեսա:

Վերելակը կանգնեց յոթերորդ հարկում:

Դռները բացվեցին, ու միջանցքում քայլերի ձայներ լսվեցին:

Մի քանի հոգի էին՝ ծանր, վստահ, չշտապող քայլերով:

Այդպես քայլում են մարդիկ, ովքեր սովոր են, որ իրենց ճանապարհ են զիջում:

Նարեն նստած էր դիմացս՝ խոհանոցի սեղանի շուրջ:

Նա նույնպես լսեց:

Նայեց դռանը, հետո՝ ինձ, ու ես տեսա, թե ինչպես նրա ուսերը մի փոքր լարվեցին:

Հազիվ նկատելի, բնազդաբար, ինչպես մի մարդ, ով վաղուց սովորել է կծկվել նախապես՝ դեռ հարվածից առաջ:

Ես կամաց խոսեցի նրա հետ, որպեսզի հանգստացնեմ:

— «Նստի՛ր, թեյդ խմիր, հանգիստ:»

Նա գլխով արեց, բայց բաժակը բռնած մատները սպիտակել էին:

Բանալին կողպեքի մեջ պտտվեց մեկ անգամ, հետո՝ երկրորդ:

Դուռը բացվեց:

Նախասրահ մտավ Ռուբեն Սարգսյանը:

Կենդանի շփման ժամանակ նա հենց այնպիսին էր, ինչպիսին ես նրան պատկերացնում էի, և հենց այդ պատճառով առանձնապես տհաճ էր:

Բարձրահասակ, լայնաթիկունք, այն ազնվական, խնամված արտաքինով, որը ձեռք է բերվում ոչ թե գենետիկայով, այլ փողով ու ժամանակով՝

Կանոնավոր մարզասրահով, լավ դերձակով, հատուկ վարսավիրի մոտ երկու շաբաթը մեկ արված ճիշտ սանրվածքով:

Քառասուն տարեկան, գուցե մի փոքր ավելի:

Դաստակին ժամացույց էր, որոնց մակնիշներից ես գլուխ չեմ հանում, բայց մի անգամ այդպիսին տեսել էի մի գեներալի ձեռքին:

Ու այդ գեներալը գլուխ էր գովում, թե դա իր երեք տարվա աշխատավարձն է:

Նրա հետևից ներս մտան ևս երկուսը:

Լուռ, միանման մուգ բաճկոններով ու միանման դատարկ դեմքերով:

Պրոֆեսիոնալ թիկնազոր էր, բայց ոչ զինվորականներ:

Մասնավոր:

Նմաններն ուղղակի գիտեն կանգնել տիրոջ կողքին ու մարդկանց գլուխների վրայով նայել:

Լուրջ գործում նրանք խոչընդոտ չեն:

Ռուբենը հանեց վերարկուն, տիրոջ շարժումով կախեց նախասրահի կախիչից՝ առանց հարցնելու:

Սովորության համաձայն:

Թիկնազորը մնաց դռան մոտ:

Նա մտավ խոհանոց, տեսավ ինձ, մի ակնթարթ կանգ առավ, շատ կարճ, գրեթե աննկատ:

Հետո դեմքը հարթվեց, ու նա ժպտաց այն ժպիտով, որը ես տեսել էի խնջույքների լուսանկարներում՝ լայն, վստահ, աչքերը կկոցած.

Մի մարդու ժպիտ, ով մտնում է սենյակ ու անմիջապես սկսում հաշվել, թե ով է այստեղ իրեն պետք, իսկ ով է պարզապես կահույք:

Ինձ նա դասեց կահույքի կատեգորիային:

Նա անտարբեր տոնով խոսեց այնպես, կարծես սեղանին մոռացված անձրևանոց էր տեսել:

— «Օ, պապաշան է եկել:»

Նա չբարևեց, մոտեցավ սառնարանին, բացեց, ջուր հանեց, մի բաժակ լցրեց իր համար:

Այս ամենն այնպես էր անում, ասես ես սենյակում չկամ:

Հետո շրջվեց դեպի Նարեն, հայացքով վերևից ներքև սահեց նրա վրայով:

Նա հեգնանքով հարցրեց կնոջը:

— «Ի՞նչ է, չե՞ս զգուշացրել իրեն, որ այստեղ անկոչ հյուրերին չեն սպասում:»

Նարեն չպատասխանեց, նայում էր իր բաժակին:

Ռուբենի ձայնը մի փոքր սառեց, ու նա նորից դիմեց Նարեին:

— «Նարե, ես քեզ եմ դիմում:»

Ես հանգիստ միջամտեցի նրանց խոսակցությանը:

— «Նա զգուշացրել էր:»

Ռուբենն առաջին անգամ իսկապես նայեց ինձ, այլ ոչ թե որպես կահույքի:

Գնահատող հայացքով:

Մաշված բաճկոն, մեծ ձեռքեր, հանգիսт դեմք:

Նա հավաքում էր պատկերը, և այդ պատկերը նրան չէր անհանգստացնում:

— «Դե ուրեմն…»

Ասաց նա դադարից հետո:

— «Ու ես, միևնույն է, եկա:»

Պատասխանեցի ես:

Նա մի փոքր լռեց, հետո քմծիծաղ տվեց:

Ոչ թե չարությամբ, այլ այն մեծամիտ, արհամարհական քմծիծաղով, որը չարությունից էլ վատ է:

Այն քմծիծաղով, որով հարուստ մարդիկ արձագանքում են նրանց, ում ի սկզբանե իրենց մակարդակին չեն համարում:

— «Պարզ է:»

Ասաց նա՝ բաժակը սեղանին դնելով:

— «Նշանակում է՝ պապաշան որոշել է գլուխ հանել, եկել է աղջկան պաշտպանելու: Հուզիչ է:»

Նա քաշեց աթոռը, նստեց դիմացս՝ ոտքը ոտքին գցած, արմունկը աթոռի թիկնակին:

Տերն իր սեղանի շուրջ:

— «Ես քեզ անկեղծ կասեմ, հերս:»

Ասաց նա:

— «Որովհետև հարգում եմ ուղիղ խոսքը: Դու իզուր ես եկել այստեղ: Այստեղ ամեն ինչ վերահսկողության տակ է:

Նարեն իմ կինն է, այս տունն իմ տունն է:

Իսկ այն, ինչ կատարվում է ամուսնու ու կնոջ միջև՝ ընտանեկան գործ է:

Հասկանո՞ւմ ես, թե ինչ է ընտանեկան գործը:»

Ես նայում էի նրան ու լռում:

Նա սովոր չէր, որ ի պատասխան լռեն:

Ես դա տեսա, որովհետև նա մի փոքր առաջ եկավ, բերանի անկյունը մի փոքր լարվեց:

— «Դու այսօր ոստիկանությունում էիր:»

Շարունակեց նա:

— «Խոսեցիր Ասատրյանի հետ: Ասատրյանը քեզ բացատրեց իրավիճակը:»

— «Այո, բացատրեց:»

Համաձայնեցի ես:

— «Ահա և շատ լավ:»

Նա հենվեց մեջքին, թուլացավ:

— «Նշանակում է՝ հասկացող մարդ ես: Նշանակում է, որ վաղն առավոտյան նստում ես քո… ի՞նչ էր, հա, Նիվան ու գնում ես տուն՝ քո գյուղը, քո բանջարանոցի մոտ, ու մենք բոլորս գոհ ենք մնում: Պայմանավորվեցի՞նք:»

Նա ձեռքը մեկնեց սեղանի վրայով, ոչ թե ձեռքսեղմման համար, այլ վերևից ներքև արված ժեստով, ինչպես մետաղադրամ են մեկնում:

Ես նայեցի նրա ձեռքին, հետո՝ դեմքին:

— «Աջ ձեռքիդ ճկույթը կոտրված է եղել:»

Ասացի ես:

— «Վաղուց, մոտ տասնհինգ տարի առաջ, դատելով նրանից, թե ինչպես է սերտաճել:

Անհարթ է, նշանակում է՝ կա՛մ չեն բուժել, կա՛մ շտապ են բուժել: Ինչո՞ւ:»

Ռուբենն իջեցրեց ձեռքը:

Նրա դեմքին ինչ-որ բան շարժվեց:

Ոչ թե վախ, դեռ վախ չէր, բայց վստահության առաջին ճաքն էր՝ փոքր, հազիվ նկատելի:

— «Ի՞նչ:»

Ասաց նա:

— «Պարզապես դիտարկում է:»

Ասացի ես հանգիստ:

Դադար:

Նա ինձ արդեն ուրիշ կերպ էր նայում:

Ոչ որպես կահույքի ու ոչ որպես հակառակորդի, այլ որպես մի բանի, ինչը չի տեղավորվում իր սովորական սխեմայի մեջ:

Դա կարևոր պահ էր:

Երբ մարդը դադարում է քեզ դասակարգել, նա սկսում է վախենալ քեզնից:

Առայժմ ոչ գիտակցաբար, պարզապես ենթագիտակցության մակարդակում, որտեղ ապրում են այն հին կենդանական բնազդները,

Որոնք մեզ փոխանցվել են այն ժամանակներից, երբ վտանգը զգալը ավելի կարևոր էր, քան խոսելը:

— «Դու ընդհանրապես ո՞վ ես:»

Ասաց նա:

Ու ձայնի մեջ հայտնվեց առաջին նոտան, որն առաջ չկար:

— «Թոշակառու:»

Պատասխանեցի ես:

— «Բանջարանոց, Նիվա, կատուս՝ Չալոն: Ես կարծում էի՝ դու արդեն տեղեկություններ ես հավաքել:»

— «Հավաքել եմ: Նշանակում է՝ գիտես: Գիտեմ, որ վաղուց ծառայել ես:»

Նա մի փոքր քմծիծաղ տվեց՝ վերականգնելով տարածությունը:

— «Բայց դա վաղուց էր, հերս: Հիմա ուրիշ ժամանակներ են: Հիմա ամեն ինչ որոշում են ոչ թե մկաններն ու կոչումները:

Հիմա ամեն ինչ որոշում են կապերն ու փողը: Իսկ դու, որքան հասկանում եմ, ո՛չ մեկն ունես, ո՛չ մյուսը: Այնպես որ…»

— «Ռուբեն…»

Ես կամաց ընդհատեցի նրան:

Նա լռեց:

Միայն այն փաստը, որ ես նրան անունով դիմեցի՝ հանգիստ, առանց ճնշելու, ինչպես դիմում են մարդուն, երբ ուզում են, որ նա ուշադիր լսի, ստիպեց նրան կանգ առնել:

— «Դու խելացի մարդ ես:»

Ասացի ես:

— «Նշանակում է՝ հասկանում ես տարբերությունը երկու տեսակի մարդկանց միջև:

Առաջին տեսակ. նրանք, ովքեր կորցնելու բան ունեն:

Բիզնես, հեղինակություն, կապեր, փող:

Այդպիսի մարդիկ բանակցում են, գնում են զիջումների, որովհետև նրանց համար կարևոր է պահպանել այն, ինչ ունեն:

Երկրորդ տեսակ. նրանք, ովքեր կորցնելու ոչինչ չունեն: Նրանց համար արդեն մեկ է:

Այդպիսի մարդիկ վտանգավոր են, որովհետև սահմաններ չունեն: Հասկանո՞ւմ ես՝ ինչի մասին եմ:»

Ռուբենը նայում էր ինձ ու լռում:

— «Դու կարծում ես՝ ես առաջին տեսա՞կն եմ:»

Շարունակեցի ես:

— «Թոշակ, բանջարանոց, հանգիստ կյանք: Պահպանելու բան կա:

Դու կարծում ես, որ ինձ կարելի է վախեցնել կամ գնել, որովհետև բոլոր մարդիկ կա՛մ վախենում են, կա՛մ փող են վերցնում:

Դա տրամաբանական ենթադրություն է: Այն աշխատում է հարյուրից իննսունինը դեպքում:»

Ես դադար տվեցի:

— «Բայց դու հիմա նայում ես հարյուրերորդ դեպքին:»

Խոհանոցում լռությունն ուրիշ դարձավ՝ ավելի խիտ:

Նարեն չէր շարժվում:

Աչքիս պոչով տեսնում էի, որ նա նայում է ինձ:

Ու նրա հայացքում կար մի բան, ինչը ես վաղուց չէի տեսել:

Մի բան, որը նման էր մանկության տարիների այն հայացքին, երբ նա վազելով գալիս էր ինձ մոտ ցանկացած փորձանքի ժամանակ ու գիտեր, որ ես հարցերը կլուծեմ:

Ռուբենը կանգնեց:

Դանդաղ, շինծու անտարբերությամբ, բայց կանգնեց, այլ ոչ թե մնաց նստած, ու դա նույնպես ինֆորմացիա էր:

— «Հետաքրքիր խոսակցություն էր:

Վաղն առավոտյան դու կգնաս այստեղից:»

Սա խնդրանք չէր, այլ հրաման:

— «Կապրենք՝ կտեսնենք:»

Նա մի վայրկյան կանգնեց, հետո գնաց դեպի ելքը:

Նախասրահի թիկնազորը լուռ շարժվեց նրա հետևից:

Փականը չխկաց, միջանցքում քայլեր լսվեցին, հետո՝ վերելակը:

Լռություն տիրեց:

Նարեն դանդաղ արտաշնչեց:

Երկար, ասես ամբողջ ընթացքում, քանի դեռ նա սենյակում էր, պահել էր շունչը:

— «Պա՛պ, նա կանգ չի առնի:»

Նա ասաց դա շատ կամաց ու վախեցած:

— «Գիտեմ:

Ես՝ նույնպես:»

Ավելացրի ես հանգիստ:

Ես վեր կացա, մոտեցա պատուհանին:

Ներքևում՝ շքամուտքի մոտ, կանգնած էր միացրած շարժիչով սև մեքենան:

Ռուբենը դուրս եկավ, նստեց հետևի նստատեղին:

Մեքենան միանգամից չգնաց, կանգնեց մոտ երեք րոպե, հետո շարժվեց:

Ես նայում էի նրա հետևից ու մտածում ճկույթի մասին:

Տասնհինգ տարի առաջ կոտրվածքը չեն բուժել:

Դա ոչ սպորտային վնասվածք է, ոչ էլ կենցաղային:

Դա ուրիշ բանի հետք է:

Նման հետքեր ես շատ եմ տեսել:

Այն մարդկանց ձեռքերին, ովքեր սկսել են ամենաներքևից ու բարձրացել են վերև այնպիսի տեղերով, որոնց մասին հետո բարձրաձայն չեն խոսում:

Ռուբեն Սարգսյանը ժամանակին այն խնամված ու թանկարժեք վերարկուով մարդը չէր, որպիսին դարձել է:

Նա ուրիշ մեկն էր, և այդ ուրիշ մեկը ինչ-որ տեղ հետքեր է թողել:

Ինձ պետք էր դրանք գտնել:

Ես վերադարձա սեղանի մոտ, բացեցի նոթատետրը, երեք բառ գրեցի ու շրջանակի մեջ առա:

Նարեն ուսիս վրայով նայեց:

— «Այդ ի՞նչ է:»

Հարցրեց նա հետաքրքրված:

— «Անուն է:

Մի մարդ, ում ես ճանաչում եմ, ով զբաղվում է հենց այդպիսի բաներով:»

Շարունակեցի միտքս:

— «Ի՞նչ մարդ:»

Նարեն չէր հասկանում իմ մտադրությունը:

— «Այնպիսին, ում Ռուբենը հաստատ չի սպասում:»

Ասացի ես ու փակեցի նոթատետրը:

Գիշերվա ժամը տասներկուսն անց կես դռան զանգը տվեցին:

Ես բացեցի:

Շեմքին կանգնած էր Սարգսյանի թիկնապահներից մեկը՝ այն բարձրահասակը, առանց բաճկոնի, առանց զենքի, ճաքած շրթունքով, ու ընդամենը չորս բառ ասաց:

Թիկնապահը կանգնած էր շեմքին ու նայում էր ինձ:

Ճաքած շրթունքը թարմ էր:

Արյունը դեռ չէր չորացել, քսված էր կզակին:

Ձախ աչքն արդեն սկսել էր ուռել:

Բաճկոն չուներ, միայն բարակ սվիտեր էր հագին, չնայած դրսում մոտ յոթ աստիճան ցուրտ էր:

Ձեռքերն իջեցրած էին, գրպաններում չէին, բռունցք արված չէին, պարզապես կախված էին մարմնի երկայնքով:

Այնպիսի մարդու կեցվածք էր, ում նոր լավ թափահարել են, ու նա դեռ չի որոշել, թե ինչ անի դրա հետ:

Նա նայում էր ինձ ու մոտ երեք վայրկյան լռում էր:

Հետո արտասանեց այդ չորս բառը:

— «Նա ասաց՝ բարևներ փոխանցեմ:»

Նա խոսեց դժվարությամբ ու կոտրված:

Ես լսեցի, գլխով արեցի, ուշադիր նայեցի նրա դեմքին, ոչ թե բառերին, այլ հենց դեմքին:

Շուրթերը մի փոքր դողում էին, բայց ոչ ցրտից:

Հայացքն ուղիղ էր, բայց մեծ ջանքերի գնով:

Այդպիսի հայացք լինում է այն մարդկանց մոտ, ում ստիպել են իրենց կամքին հակառակ ինչ-որ բան անել, ու ովքեր վերջին ուժերով փորձում են դեմքը պահել:

— «Անունդ ի՞նչ է:»

Հարցրի ես հանգիստ տոնով:

Նա չէր սպասում այս հարցին ու թարթեց աչքերը:

— «Գոռ:»

Պատասխանեց նա կարճ:

— «Գոռ, ներս արի:»

Կրկնեցի ես ու ճանապարհ տվեցի:

— «Ես չեմ մտնի:»

Նա փորձեց հրաժարվել:

— «Ներս արի, դրսում ցուրտ է, թեյ կլցնեմ:»

Կրկնեցի ես նորից առանց ճնշելու, պարզապես հրավիրեցի:

Նա ևս մեկ վայրկյան կանգնեց շեմքին, տատանվեց, հետո քայլ արեց ներս:

Նարեն դուրս նայեց սենյակից, տեսավ նրան:

Ես ժեստով հասկացրի նրան, որ ամեն ինչ կարգին է, և նա կարող է գնալ:

Նա գնաց, բայց ես լսում էի, թե ինչպես նա կանգնեց պատի հետևում ու չէր շարժվում:

Լսում էր:

Ես Գոռին նստեցրի խոհանոցի սեղանի շուրջ, միացրի թեյնիկը, սրբիչ հանեցի, թրջեցի սառը ջրով ու դրեցի նրա դիմաց սեղանին՝ լուռ, առանց բացատրությունների:

Նա վերցրեց, դրեց շրթունքին, դեմքը ծամածռեց:

— «Ո՞վ խփեց:»

Հարցրի ես, քանի դեռ թեյնիկը եռում էր:

Նա լռեց:

— «Կարևոր չէ:»

Պատասխանեց նա խուլ ձայնով:

— «Կարևոր է, բայց ես առանց այդ էլ հասկանում եմ:»

Նկատեցի ես՝ շարունակելով գործս:

Նա ներքևից վերև նայեց ինձ:

— «Նա կատաղած է:

Այստեղից գնալուց հետո ինչ-որ մեկին զանգեց, հետո՝ էլի ինչ-որ մեկին, գոռգոռում էր:

Ես նրան առաջ այդպիսին չէի տեսել:

Հետո հրամայեց ինձ գալ ձեզ մոտ ու փոխանցել, որ եթե վաղն առավոտյան չգնաք, նա այնպես կանի, որ ինքներդ գնաք, բայց արդեն ուրիշ ձևով:»

Նա ավարտեց հաղորդագրությունը սեղանին նայելով:

— «Պարզ է:»

Արձագանքեցի ես հանգիստ:

— «Ես ընդամենը փոխանցողն եմ:»

Ավելացրեց նա արդարանալով:

Դրա մեջ գրեթե ներողություն խնդրելու պես մի բան կար:

— «Գիտեմ, դու հրաման կատարող մարդ ես, սա հանդիմանանք չէ:»

Ասացի ես ու թեյը լցրեցի նրա բաժակը:

Նա վերցրեց բաժակը երկու ձեռքով այնպես, ինչպես վերցնում են, երբ ձեռքերը լավ չեն ենթարկվում: Մի կում արեց, լռեց:

— «Դուք չեք գնալու:» Ասաց նա: Ոչ թե հարցրեց, այլ հաստատեց:

— «Ոչ:» Պատասխանեցի ես:

Նա դանդաղ գլխով արեց, ասես դա իրեն չզարմացրեց:

— «Ես էլ այդպես էլ մտածում էի:» Ասաց նա կամաց:

— «Երբ երեկոյան ձեզ տեսա, մտածեցի՝ սա չի գնա: Ձեր աչքերն այնպիսին են…» Նա մի պահ մտածեց.

«Ինչպես այն մարդկանց մոտ, ովքեր արդեն ամեն ինչ որոշել են: Ես այդպիսի աչքեր վաղուց ընդամենը մեկ անգամ եմ տեսել:»

Նա խմեց թեյը, վեր կացավ, սրբիչը դրեց սեղանին:

— «Ես գնամ:»

— «Գո՛ռ:» Ասացի ես:

Նա շրջվեց դռան մոտ:

— «Եթե ինչ-որ պահի զգաս, որ ուզում ես դուրս գալ այս ամենից, զանգի՛ր:» Ես գրեցի համարս նոթատետրի թղթի վրա ու պարզեցի նրան:

— «Առանց հարցերի:»

Նա մի վայրկյան նայեց թղթին, վերցրեց, դրեց գրպանը, ոչինչ չասաց ու դուրս եկավ:

Ես փակեցի դուռը, կանգնեցի նախասրահում՝ ականջ դնելով: Քայլեր միջանցքում, վերելակ, լռություն:

Նարեն դուրս եկավ պատի հետևից:

— «Լսեցի՞ր:»

— «Լսեցի:» Ասաց նա:

Նրա դեմքը գունատ էր, բայց հանգիստ:

Ոչ թե վախի այն մեռելային գունատությամբ, այլ նրանով, որը լինում է մարդկանց մոտ, երբ վերջապես հասկանում են, որ ամեն ինչ լուրջ է, ու ընդունում են դա:

— «Պա՛պ, նա ի՞նչ է անելու:»

— «Վաղը կփորձի ճնշել:» Ասացի ես:

— «Ոստիկանության միջոցով, ուրիշ ճանապարհներով…

Գուցե՝ քո միջոցով:

Կփորձի հողը փախցնել ոտքերիս տակից, քանի դեռ ես չեմ հասցրել գործի անցնել:

Իսկ վաղը կեսօրին իրավիճակը կփոխվի: Գնա՛ քնելու:»

Նա նայում էր ինձ:

— «Դու ընդհանրապես ինչ-որ բանից վախենո՞ւմ ես:»

Հարցրեց նա կամաց:

Ես մտածեցի: Իսկապես մտածեցի, ոչ թե զուտ խոսքի համար:

— «Վախենում եմ:» Ասացի ես:

— «Ուշանալուց եմ վախենում: Գնա՛:»

Նա գլխով արեց ու գնաց: Ես լսեցի, թե ինչպես ճռռաց մահճակալը ննջարանում, ու ինչպես ամեն ինչ լռեց:

Սպասեցի տասը րոպե, հետո դուրս եկա միջանցք, իջա բակ, քայլեցի դեպի Նիվաս ու նստեցի ղեկին:

Հանեցի հեռախոսս, հավաքեցի առաջին համարը: Մհերը վերցրեց լսափողը երկրորդ զանգից հետո, ասես չէր էլ քնել:

Գուցե չէր էլ քնել: Նա երբեք առանձնապես չէր քնում, որքան որ նրան հիշում եմ:

Ասում էր, թե քնելու սովորությունը կորցրել է դեռ երկրորդ հատուկ գործուղման ժամանակ ու դրանից հետո այդպես էլ հետ չի սովորել:

— «Հրամանատար:»

Ասաց նա, պարզապես այդպես, առանց հարցի: Ասես գիտեր, որ ես եմ դեռ մինչև էկրանին նայելը:

— «Մհե՛ր:» Ասացի ես: — «Ո՞նց ես:»

— «Ողջ եմ:» Պատասխանեց նա:

— «Ոտքս անձրևից առաջ ցավում է: Մնացածն ամեն ինչ նորմալ է: Գո՞րծ կա:»

Կարճ լռություն: Ոչ թե զարմանք, այլ պարզապես դադար մի մարդու կողմից, ով հաշվում է լոգիստիկան:

— «Հեռո՞ւ է:»

Ես ասացի քաղաքի անունը:

— «Մեքենայով մի հինգ ժամվա ճամփա է:» Ասաց Մհերը:

— «Ե՞րբ է պետք:»

— «Վաղը կեսօրին:»

— «Քսան րոպեից շարժվում եմ:» Ասաց նա:

— «Գագոյին ու Ալիկի՞ն էլ վերցնեմ:»

— «Ինքդ որոշիր:»

— «Երկուսին էլ կվերցնեմ:» Ասաց նա:

Ու ես լսեցի լսափողի մեջ, թե ինչպես է նա արդեն վեր կենում, հետ քաշում աթոռը:

— «Ի՞նչ պատմություն է:»

— «Աղջկաս ամուսինը:»

Դադար:

— «Հասկացա:» Ասաց Մհերը:

Եվ այդ մեկ բառի մեջ կար այն ամենը, ինչ պետք էր: Ո՛չ հարցեր, ո՛չ կարեկցանք, ո՛չ էլ գնահատական: Պարզապես հասկացավ ու գալիս է:

Այդպիսի մարդիկ հազվադեպ են ծնվում, իսկ միևնույն ստորաբաժանման մեջ հայտնվում են էլ ավելի հազվադեպ:

Մեր բախտը բերել էր: Կամ ոչ թե մեր, այլ նրանց, ովքեր կանգնած էին մեր կողքին ու ողջ մնացին հենց այն պատճառով, որ իրենց կողքին նման մարդիկ կային:

Ես հավաքեցի երկրորդ համարը:

Գագոն վերցրեց չորրորդ զանգից:

Նա, ի տարբերություն Մհերի, քնած էր, բայց ձայնը միանգամից հստակ էր, առանց քնաթաթախ պղտորության:

Եվս մեկ արմատացած սովորություն:

— «Հրամանատար:»

— «Գագո, Մհերի հետ ես գալիս:»

— «Ե՞րբ ենք շարժվում:»

— «Նա արդեն պատրաստվում է:»

— «Հասկացա:»

Ու վերջ:

Ոչ մի հարց:

Երրորդ համարը Ալիկն էր:

Նա վերցրեց միանգամից, առաջին իսկ զանգից:

— «Ես արդեն գիտեմ:»

Ասաց նա:

— «Մհերը գրեց խմբում:»

Նրանք մեսենջերում փակ խումբ ունեին:

Ես այնտեղ երբեք չէի եղել:

Իրենք էին ստեղծել մի քանի տարի առաջ:

Հազվադեպ էին գրում, միայն գործով:

Երբեմն պարզապես նկարներ էին ուղարկում՝ ով ինչ ձուկ է բռնել, ով է թոռանը գրկել:

Ապրում են, ամեն մեկն իր կյանքով:

Բայց հերիք է մեկը գրի, մյուսներն արդեն գիտեն:

— «Կհանդիպենք վաղը ժամը տասնմեկին:»

Ասացի ես:

— «Հասցեն կուղարկեմ:»

— «Ընդունված է:»

Ասաց Ալիկը:

— «Հրամանատար, գործը լո՞ւրջ է:»

— «Լուրջ է:»

— «Լավ:»

Ասաց նա, ու նրա ձայնի մեջ նույնն էր, ինչ Մհերի մոտ:

Ոչ թե տագնապ, այլ պատրաստվածություն:

Այս երկու բաների միջև տարբերությունը հսկայական է, ու մարդկանց մեծ մասը դա չի զգում:

Տագնապում են նրանք, ովքեր չգիտեն՝ ինչ անել:

Պատրաստվում են նրանք, ովքեր գիտեն:

Ես հեռախոսը դրեցի մի կողմ, նստած էի մեքենայի մեջ, նայում էի Նարեի շենքի մութ պատուհաններին:

Երրո՞րդ հարկ:

Ոչ, յոթերորդ:

Ես անընդհատ սովորության համաձայն երրորդն եմ փնտրում, որովհետև ինքս միշտ երրորդ հարկն էի պահանջում:

Օպտիմալ բարձրություն է՝ ոչ առաջինը, որտեղից պատուհանով ներս կմտնեն, և ոչ էլ չորրորդից բարձր, որտեղից չես կարողանա ցած թռչել:

Հին սովորություններ:

Ես հանեցի նոթատետրս ու փողոցի լապտերի լույսի տակ սկսեցի աշխատել:

Իսկապես աշխատել՝ մեթոդաբար, այնպես, ինչպես սովորեցրել էին:

Ռուբեն Սարգսյան. այն ամենը, ինչ ես գիտեի, ինչ հասցրել էի հավաքել այս երկու օրվա ընթացքում:

Շինարարական ընկերությունը գրանցվել է տասներկու տարի առաջ:

Առաջին տենդերները սկսվել են գրանցումից երեք տարի անց:

Կտրուկ աճ՝ յոթ տարի անց:

Ի՞նչ էր պատահել յոթերորդ տարում:

Հարց է:

Ավագանու անդամ է վերջին երեք տարիներին:

Այս շենքի բնակարանը գրանցված է ուրիշ մարդու անունով:

Ես դա իմացա դեռ երեկ երեկոյան հարկայինի մի հին ծանոթի միջոցով, ում ժամանակին օգնել էի մի տհաճ պատմության ժամանակ:

Ճկույթ:

Կոտրվածք:

Տասնհինգ տարի առաջ:

Ես նոթատետրում գրեցի տարեթիվը՝ մոտավոր, պլյուս-մինուս մեկ տարի:

Փակեցի աչքերս ու սկսեցի մտածել այն մասին, թե ով կարող էր լինել Ռուբեն Սարգսյանը տասնհինգ տարի առաջ:

Երիտասարդ, հավակնոտ, անփող այս քաղաքում:

Իննսունականներին ու երկուհազարականներին նման մարդիկ մի քանի ճանապարհով էին գնում:

Եվ այդ ճանապարհներից մի քանիսը հետքեր էին թողնում տվյալների բազաներում, որոնց ես հասանելիություն ունեի մի մարդու միջոցով,

Ում տղային քսան տարի առաջ հանել էի այնպիսի տեղից, որտեղից տղաները հազվադեպ են վերադառնում:

Այդ մարդն աշխատում էր արխիվում:

Ես նայեցի ժամացույցին:

Տասներկուսն անց կես էր, զանգելու համար ուշ էր:

Բայց մենք նրա հետ դեռ այն ժամանակներից պայմանավորվածություն ունեինք. եթե ես զանգում եմ, ուրեմն պետք է:

Ես հավաքեցի համարը:

Նա վերցրեց լսափողը երկար լռությունից հետո:

Յոթ զանգ:

Ութ:

— «Լսում եմ:»

Ասաց նա խռպոտ ձայնով:

— «Գրիգորյանն է: Կներես, որ ուշ է:»

Երկար դադար:

— «Գրիգորյան…»

Կրկնեց նա:

— «Քանի՞ տարի անցավ:»

— «Տասներկու:»

Ասացի ես:

— «Տասներկու…»

Արձագանքեց նա:

Հետո հառաչեց՝ ոչ նյարդայնացած, այլ այնպես, ինչպես հառաչում են մարդիկ, ովքեր հասկանում են, որ ինչ-որ մի պահ, որին իրենք վաղուց սպասում էին ու միաժամանակ վախենում դրանից, վերջապես վրա հասավ:

— «Ի՞նչ է պետք:»

Ես տվեցի անունը:

Դադարն արդեն ուրիշ էր՝ ավելի երկար, ավելի խիտ:

— «Որտեղի՞ց գիտես այդ անունը:»

Հարցրեց նա:

— «Աղջիկս նրա հետ է ամուսնացած:»

Լսափողում մի քանի վայրկյան լռություն տիրեց:

Ու այդ լռության մեջ այնքան բան կար, որ ինձ էլ ոչինչ հարցնել պետք չէր:

Ես պարզապես սպասում էի:

— «Գրիգորյան»,- ասաց նա վերջապես՝ կամաց ու ինչ-որ ուրիշ ձևով: — «Հասկանո՞ւմ ես՝ ինչ ես քրքրում:»

— «Հասկանում եմ»,- ասացի ես: — «Այնտեղ միայն շինարարական տենդերներ չեն: Գլխի էի ընկնում:»

Նա լռեց:

— «Վաղն անձամբ արի: Ես դա հեռախոսով չեմ ասի:»

— «Ժամը քանիսի՞ն:»

— «Առավոտյան իննին: Ու Գրիգորյան, ոչ մեկին չասես, թե ուր ես գնում:»

Նա անջատեց հեռախոսը:

Ես նստած էի մութ մեքենայի մեջ ու նայում էի հեռախոսիս:

Հետո այն գրպանս դրեցի, փակեցի նոթատետրն ու հենվեցի նստատեղի թիկնակին:

Տասներկու տարվա լռության ընթացքում այս մարդը ոչ մի անգամ ինքը չէր զանգել ինձ, թեև գիտեր համարս:

Ոչ մի անգամ չէր գրել:

Տարածություն էր պահում այնպես, ինչպես պահում են մարդիկ, ովքեր թաքցնելու բան ունեն, ու ովքեր շնորհակալ են քեզ, բայց նախընտրում են շնորհակալություն հայտնել առանց ավելորդ հիշեցումների:

Նա վախեցավ:

Ոչ թե ինձնից, այլ անունից՝ Ռուբեն Սարգսյանի անունից:

Նշանակում է՝ այնտեղ ինչ-որ լուրջ բան կար:

Նշանակում է՝ ես գտել էի ճիշտ թելը:

Ես գործի գցեցի Նիվաս ու քշեցի հետ՝ դեպի տուն:

Կայանեցի, բարձրացա վերև, նախասրահում հանեցի կոշիկներս, առանց հագուստը հանելու պառկեցի հյուրասենյակի բազմոցին ու փակեցի աչքերս:

Վաղը՝ իննին, արխիվը, տասնմեկին՝ Մհերը, Գագոն ու Ալիկը:

Երեկոյան Ռուբեն Սարգսյանը նորից կգա այստեղ՝ համոզված, որ գիշերվա ընթացքում ոչինչ չի փոխվել:

Նա չգիտեր, որ փոխվել է ամեն ինչ:

Ես քնեցի երկու րոպեից:

Հին սովորություն, որին նախանձում էին բոլոր երիտասարդ զինվորները:

Քնել, երբ հնարավորություն կա, ու արթնանալ, երբ պետք է, առանց զարթուցիչի:

Ներքին ժամացույցը, որը լարվել էր քսաներեք տարվա ծառայության ընթացքում, երբեք չէր փչանում:

Ես արթնացա 6-անց 45-ին ու միանգամից հասկացա՝ ինչ-որ բան այն չէ:

Նարեի դուռը կիսաբաց էր:

Ես վեր կացա, մոտեցա:

Մահճակալը դատարկ էր, անկողինը՝ խառնված:

Լոգարանում ոչ ոք չկար, խոհանոցում՝ նույնպես:

Բաճկոնը տեղում էր, կոշիկները՝ տեղում, իսկ հեռախոսը գտա պատուհանագոգին՝ էկրանով դեպի ներքև դրված:

Հեռախոսը նա թողել էր տանը:

Ես դուրս եկա աստիճանահարթակ, կամաց իջա ներքև:

Անվտանգության աշխատակիցը տեղում էր՝ նույնը, ով երեկ առավոտյան էր:

Մոտեցա ու հարցրի նրան:

Նա երկար նայեց մի կողմ, հետո ասաց, որ հինգն անց կեսերի կողմերը շքամուտքից դուրս է եկել մի երիտասարդ կին ու նստել մուտքի մոտ սպասող սև մեքենան:

Ես վերադարձա վերելակ, սեղմեցի յոթերորդ հարկի կոճակը, կանգնած նայում էի վերելակի դռներին՝ հավասար, հանգիստ, առանց ավելորդ մտքերի:

Միայն մեկ միտք կար՝ հստակ ու սառը, ինչպես դիպուկահարի նշանակետը:

Ռուբեն Սարգսյանը չէր սպասել երեկոյան:

Երբ բացեցի բնակարանի դուռը, խոհանոցի սեղանին մի թղթի կտոր կար՝ Նարեի ձեռագրով գրված մեկ տող:

Ես կարդացի այն ու այս երկու օրվա մեջ առաջին անգամ զգացի մի բան, որը սովոր էի չզգալ:

Զայրույթ:

Թղթի վրա գրված էր յոթ բառ.

«Պա՛պ, հեռացիր այստեղից, ես ինքս: Ներիր ինձ»:

Ես մեկ անգամ կարդացի այն, թուղթը հետ դրեցի սեղանին, մի վայրկյան կանգնեցի՝ նայելով պատուհանից դուրս՝ դեպի Հրազդանի կիրճը, առավոտյան գունատ երկնքին, ներքևում քայլող առաջին անցորդներին, ովքեր գնում էին իրենց գործով ու ոչնչից տեղյակ չէին:

Հետո վերցրի բաճկոնս ու դուրս եկա:

Ոչ թե նրա համար, որ վախեցա, ոչ թե նրա համար, որ որոշեցի լսել նրան, այլ որովհետև զայրույթը վառելիք է:

Իսկ վառելիքը պետք է ճիշտ ծախսել, ոչ թե իզուր վառել դատարկ բնակարանում:

Ես գիտեի, թե որտեղ փնտրել:

Ռուբենը սովորությունների մարդ էր:

Դա ես հասկացա դեռ երեկ երեկոյան, այն կարճ ժամանակում, որ նա անցկացրեց խոհանոցում:

Այդպիսի մարդիկ միշտ վերադառնում են այն կետերը, որտեղ իրենց տեր են զգում՝ գրասենյակ, ամառանոց, մի տեղ, որտեղ ամեն ինչ վերահսկողության տակ է, ու բոլորն իրենց մարդիկ են:

Ամառանոցը ես գտել էի դեռ նախանցյալ օրը:

Նարեն մի անգամ նշել էր թաղամասը, գյուղի անունը, խոսել էր բարձր պարսպի ու տեսախցիկներով դարպասների մասին:

Քաղաքից քառասուն րոպե հեռավորության վրա:

Ես գրի էի առել հենց այն ժամանակ՝ չիմանալով ինչու:

Հիմա գիտեի:

Բայց նախ՝ արխիվը:

Արխիվը գտնվում էր քաղաքի հին մասում՝ աննկատ մի քառահարկ շենքում:

Այն շենքերից, որոնց կողքով ամեն օր անցնում են ու չեն նկատում, որովհետև դրանք որպես կարևոր բան չեն երևում:

Մաշված ցուցանակ, նեղ մուտք, թափված ներկով դոմոֆոն:

Հենց այսպիսի շենքերում է պահվում ամենակարևորը:

Վահրամը դուռը բացեց ավելի շուտ, քան ես կհասցնեի սեղմել կոճակը:

Նշանակում է՝ սպասում էր, նայում էր պատուհանից:

Այս տասներկու տարվա ընթացքում նա ծերացել էր, հասակով կարճացել, ասես չորացել էր:

Մազերը լրիվ սպիտակել էին, ակնոցն ավելի հաստ էր, բայց ձեռքերը նույնն էին՝ ամուր, չորացած, հին թանաքի դեղին բծերով:

Մի մարդու ձեռքեր, ով ամբողջ կյանքում աշխատել է թղթերի հետ ու գիտի, որ թղթերը ձանձրալի չեն, թղթերը ճակատագրեր են:

Նա սեղմեց ձեռքս, ներս թողեց, ոչինչ չասաց:

Մենք անցանք նեղ միջանցքով, բարձրացանք երրորդ հարկ, մտանք նրա աշխատասենյակը՝ փոքրիկ, մինչև առաստաղը թղթապանակներով լցված, խուլ բակ նայող միակ պատուհանով:

Նա փակեց դուռը, գցեց սողնակը, նստեց սեղանի շուրջ:

Ես նստեցի դիմացը:

Նա երկար նայում էր ինձ՝ ձեռքերը միահյուսած:

— «Դու գիտե՞ս, թե նա ինչ արեց այն վերջին մարդու հետ, ով սկսեց քրքրել գործերը:»

Նա վերջապես խախտեց լռությունը:

— «Պատմի՛ր:»

Ես հանգիստ արձագանքեցի:

— «Մի լրագրող երկու տարի առաջ սկսեց նյութեր հավաքել շինարարական, կոմունալ ու ճանապարհային տենդերների մասին:

Դուրս եկավ մի ամբողջ շղթայի վրա:»

Վահրամը խոսում էր կամաց, հավասար, առանց էմոցիաների, ասես փաստաթուղթ էր կարդում:

— «Մեկ ամիս անց խուզարկությամբ նրա բնակարանում թմրանյութ գտան, մի բնակարան, որտեղ նա ոչ մեկի չէր թողնում ու կողպեքները փոխում էր վեց ամիսը մեկ:

Երեք տարի տվեցին: Նա դուրս եկավ ութ ամիս անց՝ առողջական վիճակի պատճառով:

Հիմա ապրում է ուրիշ քաղաքում, չի գրում, ոչ մեկի հետ չի խոսում:»

— «Պարզ է:»

Ասացի ես:

— «Դա դեռ ամենը չէ: Ռուբենը պարզապես շինարարական բիզնեսն ու ավագանին չէ, դա ցուցափեղկ է:

Գրիգորյան, ուշադիր լսիր ինձ:»

Ասաց Վահրամը խիստ:

Ես լսում էի:

Նա խոսեց քսան րոպե՝ առանց շտապելու, հետևողական, որպես մի մարդ, ով վաղուց այդ պատկերը հավաքել էր գլխում ու սպասում էր պահի, որպեսզի ցույց տա այն, կամ էլ վախենում էր այդ պահից:

Ու հիմա, երբ այդ պահը եկել էր, նա միաժամանակ և՛ վախ էր զգում, և՛ թեթևացում:

Ռուբեն Սարգսյանը սկսել էր իննսունականների կեսերին:

Ոչ թե շինարարության մեջ, այլ այն կառույցներում, որոնք այն տարիներին օրենքի ու անօրինականության արանքում էին, ու որոնք պաշտոնապես տարբեր կերպ էին կոչվում, իսկ ոչ պաշտոնապես՝ ոչ մի կերպ, որովհետև անուն չունեին:

Նա երիտասարդ էր, կոշտ ու խելացի:

Գիտեր բանակցել ու գիտեր ճնշել:

Ընտրում էր պետքականը՝ կախված իրավիճակից:

Երկուհազարականների կեսերին նա արդեն կապեր ուներ երեք գերատեսչություններում և փող, որի ծագումը ոչ ոք չէր ստուգում, որովհետև ստուգող չկար:

Նրանք, ովքեր կարող էին, վաղուց կա՛մ գնված էին, կա՛մ վախեցած, կա՛մ անհետացել էին տեսադաշտից:

Շինարարական ընկերությունն ավելի ուշ ի հայտ եկավ՝ որպես արդեն ունեցածն օրինականացնելու միջոց:

Տենդերներն անցնում էին ձևական մասնակիցների միջոցով, «ատկատները» հոսում էին պետքական գրպաններ, փաստաթղթերը ձևակերպվում էին անթերի:

Ռուբեն Սարգսյանը թղթով մաքուր էր հենց նրա համար, որ գիտեր՝ ինչպես թղթերը ճիշտ սարքել, բայց թղթերն ամեն տեղ չէին:

— «Ահա:»

Ասաց Վահրամն ու սեղանի ներքևի դարակից մի թղթապանակ հանեց:

Դրեց դիմացս:

— «Ես սա ութ տարի հավաքել եմ: Չգիտեմ՝ ինչու: Գուցե ամեն դեպքի համար: Գուցե որովհետև այսպիսի բաները չպետք է պարզապես ընկած մնան ու փտեն արխիվում:»

Ես բացեցի թղթապանակը:

Ցուցմունքներ:

Երեք հոգի, տարբեր տարիներ, տարբեր պատմություններ, բայց յուրաքանչյուրում նույն անունը:

Վատ որակի, բայց բավարար լուսանկարներ:

Ֆինանսական փաստաթղթեր՝ զուգահեռ հաշվապահությամբ, պատճեններ, բայց ստորագրություններով:

Երկու տեսագրություն ֆլեշկայի վրա, որի վրա մարկերով գրված էր:

— «Սա հերի՞ք է:»

Հարցրի ես:

— «Դատախազության համար սա ավելին քան բավարար է: Բայց ոչ տեղականի:

Տեղականը նրա գրպանում է՝ ոստիկանության պես:

Գլխավոր դատախազություն կամ ԱԱԾ է պետք: Այնտեղ ուրիշ մարդիկ են, նրա ձեռքն այնտեղ չի հասել:»

Ասաց նա:

Ես փակեցի թղթապանակը:

— «Կարելի՞ է վերցնել:»

Նա մի վայրկյան նայեց թղթապանակին, հետո գլխով արեց:

— «Վերցրու: Ես պատճեններն արել եմ: Դրանք երեք տարբեր տեղերում են՝ ամեն դեպքի համար:»

Նա աչքերը բարձրացրեց ինձ վրա:

— «Գրիգորյա՛ն, աղջիկդ հիմա որտե՞ղ է:»

— «Փնտրում եմ:»

Ասացի ես:

Նա գլխով արեց, չսկսեց ավելորդ հարցեր տալ:

Ես վեր կացա, թղթապանակը դրեցի բաճկոնիս տակ, կոճկվեցի:

— «Վահրա՛մ:»

Ասացի ես դռան մոտ:

— «Ի՞նչ:»

— «Շնորհակալ եմ սրա համար:»

Նա ձեռքով արեց ոչ թե արհամարհանքով, այլ այնպես, ինչպես անում են մարդիկ, ովքեր անհարմար են զգում երախտագիտությունից:

— «Ինչի՞ մասին է խոսքը, դու ժամանակին տղայիս ես փրկել… Գնա՛, ու զգույշ եղիր: Նա կզգա, որ ինչ-որ բան փոխվել է: Նման մարդիկ զգում են:»

Ասաց նա:

Մհերը, Գագոն ու Ալիկը սպասում էին ինձ Նիվայի մոտ ճիշտ տասնմեկին:

Ես նրանց հեռվից տեսա:

Երեք տղամարդ հին մեքենայի մոտ, առաջին հայացքից միանգամայն սովորական:

Ոչ երիտասարդ, հասարակ հագուստով, առանց ավելորդ շարժումների:

Մհերը՝ թիկնեղ, կարճ ճերմակ մազերով, մուգ բաճկոնով, կանգնած էր՝ հենված մեքենայի թևին:

Գագոն՝ բարձրահասակ, նիհար, ակնոցով, որը նրա մոտ հայտնվել էր մոտ հինգ տարի առաջ ու որը բոլորովին չէր սազում այն ամենի հետ, ինչ ես գիտեի նրա մասին:

Ալիկը՝ մեզնից ամենաերիտասարդը, 58 տարեկան, լայն ուսերով, հանգիստ դեմքով:

Նրանք չգրկախառնվեցին, մեջքի չխփեցին:

Մհերը պարզապես գլխով արեց, երբ ես մոտեցա:

Գագոն հանեց ակնոցը, մաքրեց, նորից դրեց:

Ալիկն ասաց.

— «Հրամանատար:»

Ու վերջ:

Սա բավական էր:

Ես նրանց կարճ ներկայացրի իրավիճակը՝ առանց ավելորդ բառերի, միայն փաստեր:

Նարե, Սարգսյան, արխիվի թղթապանակ, ամառանոց:

Նրանք լսում էին լուռ, առանց ընդհատելու:

Երբ վերջացրի, Մհերը միայն մեկ բան հարցրեց:

— «Աղջիկդ ո՞ղջ է:»

— «Դեռ չգիտեմ: Դա առաջնահերթն է:»

Ասացի ես:

— «Հասկացա: Գագո՛, հասցեն նայեցի՞ր:»

Ասաց Մհերը:

— «Արդեն նայում եմ:»

Ասաց Գագոն՝ հայացքը հեռախոսից չկտրելով:

Նա սովորություն ուներ ցանկացած հասցե գտնել ավելի արագ, քան մյուսները կհասցնեին այն բարձրաձայն արտասանել:

— ««Սոճուտ» թաղամաս, Անտառային 7: Պարիսպը երեք մետր: Դարպասներն ավտոմատ են, պարագծով չորս տեսախցիկ կա: Մուտքը մեկն է: Հարևանների հողամասերը մեծ են: Մարդաշատ չի լինի: Անվտանգություն՝ առնվազն երկու հոգի մուտքի մոտ: Եթե աղջկանդ տարել է այնտեղ, կարող է մարդ ավելացրած լինել:»

Ասաց Գագոն:

Ես հանեցի հեռախոսս, հավաքեցի Նարեի համարը:

Երկար զանգեր, ոչ ոք չի վերցնում:

Սպասելի էր:

Մեկ անգամ էլ հավաքեցի:

Լռություն:

— «Գնացի՛նք:»

Ասացի ես:

Մհերը հրվեց մեքենայի թևից:

— «Ինչո՞վ: Քո մեքենայո՞վ:»

— «Հրամանատար: Մեր բեռնախցիկում մի բան կա:»

Ասաց Ալիկը:

Ես նայեցի նրան:

— «Ոչ մի ավելորդ բան: Պարզապես ամեն դեպքի համար:»

Ասաց Ալիկը հանգիստ:

Ես գլխով արեցի, մանրամասներ չհարցրի։

Ճանապարհը դեպի թաղամաս խլեց քառասուն րոպե։

Մենք լռում էինք գրեթե ամբողջ ճանապարհին։

Ոչ թե նրա համար, որ ասելու բան չկար, այլ որովհետև խոսելու կարիք չկար։

Դա նույնպես մնացել էր այն ժամանակներից։

Լռության մեջ գնալու ու բառերն իզուր չվատնելու ունակությունը։

Միայն մեկ անգամ Մհերը խոսեց՝ նայելով պատուհանից դուրս։

— «Հիշո՞ւմ ես, հրամանատար, ոնց էինք իննսունութին Սաֆարյանին հանում էն գյուղից։

Էնտեղ էլ կար մի խելոք, որը մտածում էր, թե ամեն ինչ իր ձեռքում ա։»

Ես արձագանքեցի նրան ու հարցրի։

— «Հիշում եմ։

Անունն ի՞նչ էր։»

Ես մտածեցի ու ավելացրի։

— «Չեմ հիշում։»

Մհերը հաստատեց իմ միտքը։

— «Ես էլ չեմ հիշում։

Դրանք ինչ-որ ձևով չեն տպավորվում։»

Այլևս ոչ ոք ոչինչ չասաց։

Ես կանգնեցրի մեքենան դարպասներից երկու հարյուր մետր հեռավորության վրա, շրջադարձի հետևում՝ ճանապարհի երկայնքով խիտ պատով կանգնած հին սոճիների ստվերում։

Մենք դուրս եկանք։

Գագոն անմիջապես մտավ անտառ։

Անաղմուկ, ինչպես միայն ինքը կարող էր։

Երեք րոպե անց նա վերադարձավ։

Նա կամաց զեկուցեց իրավիճակը։

— «Երկուսը դարպասի մոտ են։

Մեկն էլ աջ կողմով պարագծով է քայլում։

Սարգսյանի մեքենան ներսում է, տան մոտ։

Լույս կա երկու պատուհանում։

Առաջին հարկում։

Երկրորդ հարկը մութ է։

Նարեին չտեսա, բայց առաջին հարկում վարագույրները քաշած են։»

Ես մի վայրկյան մտածեցի։

Ես արագ հրահանգներ տվեցի տղաներին։

— «Մհեր, Ալիկ, դուք՝ պարագիծը աջից ու ձախից։

Անաղմուկ։

Գագոն ինձ հետ գալիս է դեպի դարպասները։»

Մհերը միայն գլխով արեց ու տարրալուծվեց սոճիների մեջ։

Ալիկը գնաց նրա հետևից։

Ես նայեցի Գագոյին։

Գագոն մեղմ ձայնով նկատեց։

— «Հին ժամանակների պես։»

Ես պատասխանեցի նրան համաձայնելով։

— «Գրեթե։

Միայն թե նպատակն է ուրիշ։»

Գագոն հաստատեց իմ ասածը։

— «Նպատակն ավելի լավն է։

Էն ժամանակ ուրիշներին էինք հանում, հիմա՝ մերոնց։»

Մենք գնացինք դեպի դարպասները։

Անվտանգության աշխատակիցները մեզ նկատեցին մոտ երեսուն մետրից, ճիշտ արձագանքեցին, դուրս եկան ընդառաջ՝ փակելով ճանապարհը։

Երկուսն էլ երիտասարդ էին, թիկնեղ, գոտկատեղերին ռացիաներով։

Պրոֆեսիոնալներ էին, բայց մասնավոր, ոչ զինվորական։

Ես դա միանգամից հասկացա նրանից, թե ինչպես էին նրանք կանգնած։

Նրանցից առաջինը հրամայական տոնով խոսեց։

— «Կանգնե՛ք։

Մասնավոր տարածք է։

Այստեղ մուտքն արգելված է։»

Ես կանգ առա։

Գագոն կանգնեց կողքիս։

Ես հանգիստ պահանջեցի նրանցից։

— «Ինձ պետք է տեսնել Սարգսյանին։»

Անվտանգության աշխատակիցը կտրուկ մերժեց պահանջս։

— «Ռուբենը ոչ մեկի չի ընդունում։

Շրջվե՛ք։»

Ես հանեցի հեռախոսս ու հավաքեցի Ռուբենի համարը։

Նրանց ներկայությամբ, առանց թաքցնելու։

Երկար զանգեր գնացին, բայց նա չվերցրեց։

Պահակը ցուցադրաբար արձագանքեց։

— «Տեսնո՞ւմ եք։

Չի ուզում խոսել։

Հեռացե՛ք։»

Ես պարզաբանեցի իմ այնտեղ լինելու պատճառը։

— «Այնտեղ աղջիկս է։»

Աշխատակիցը սպառնաց ոստիկանությամբ։

— «Մեզ այդ մասին ոչինչ հայտնի չէ։

Հեռացեք, հակառակ դեպքում ոստիկանություն կկանչենք։»

Ես հանգիստ համաձայնեցի նրա որոշմանը։

— «Կանչե՛ք։»

Նա չէր սպասում այս պատասխանին և հայացքով փոխանակվեց երկրորդի հետ։

Երկրորդը ձեռքը տարավ դեպի ռացիան, ու այդ պահին աջ կողմի անտառից դուրս եկավ Մհերը։

Պարզապես դուրս եկավ հանգիստ, առանց շտապելու, ձեռքերը գրպաններում։

Ռացիայով պահակը շրջվեց քայլերի ձայնի ուղղությամբ։

Հետո ձախից հայտնվեց Ալիկը՝ նույնպես հանգիստ, առանց ավելորդ շարժումների։

Չորսը երկուսի դեմ։

Պահակները հաշվարկ արեցին։

Ես տեսնում էի, թե ինչպես են նրանք հաշվում արագ, պրոֆեսիոնալ կերպով։

Գնահատում են ոչ միայն քանակը, այլև որակը։

Նայում են նրան, թե ինչպես ենք կանգնած, ինչպես ենք մեզ պահում, ինչպես ենք դիրքավորվել։

Առանց հրամանի, առանց իրարանցման՝ յուրաքանչյուրն իր տեղում։

Նրանք լավ մասնագետներ էին։

Հենց այդ պատճառով էլ նրանք ամեն ինչ ճիշտ գնահատեցին։

Առաջինը դանդաղ իջեցրեց ձեռքը ռացիայից։

Երկրորդը մի փոքր նահանջեց։

Սա ոչ թե վախկոտություն էր, այլ պրոֆեսիոնալ հաշվարկ։

Չխառնվել մի իրավիճակի, որը չես կարող վերահսկել։

Առաջինն առաջարկեց լուծման տարբերակ։

— «Մենք կզանգենք Ռուբենին։»

Ես թույլ տվեցի զանգել նրան։

— «Զանգե՛ք։»

Նա մի քանի քայլ հեռացավ, շրջվեց մեջքով, հանեց հեռախոսն ու շշուկով խոսեց։

Ես լսում էի միայն առանձին բառեր: Հետո պահակը շրջվեց:

— «Ռուբենն ասաց՝ թող ծերուկը մենակ մտնի:»

— «Լավ»,- ասացի ես:

Մհերը մի փոքր շարժեց գլուխը՝ համաձայն չէր: Ես նայեցի նրան, նա հասկացավ, գլխով արեց, բայց մնաց կանգնած այնպես, որ տեսնի դարպասները:

Դարպասները բացվեցին, ես մենակ ներս մտա: Տունը մեծ էր՝ երկհարկանի, մուգ աղյուսից, բարձր մուտքով:

Մուտքի երկու կողմերում մեռած աշնանային ծաղիկներով երկու ծաղկաման կար, որոնք ոչ ոք չէր մաքրել:

Դարպասներից մինչև մուտք տանող արահետը հարթ էր՝ մանր խճաքարով պատված: Դրա վրա քայլերը լավ էին լսվում:

Ես քայլում էի ու մտածում, որ դա հարմար է տիրոջ համար ու անհարմար հյուրի համար:

Այստեղ ամեն ինչ կառուցված էր այնպես, որ տերը լսի, տեսնի ու վերահսկի:

Դուռը բացվեց, երբ ես բարձրացա աստիճաններով: Ներսից ինչ-որ մեկը սպասում էր:

Գոռը:

Նա կանգնած էր դռան մեջ նույն հագուստով, ինչ երեկ գիշերը: Միայն թե շրթունքն արդեն սպեղանիով փակված էր:

Նայում էր ինձ առանց չարության, առանց վախի: Պարզապես նայում էր:

— «Նա հյուրասենյակում է»,- կամաց ասաց Գոռը:

— «Նարե՞ն որտեղ է:»

Նա մի վայրկյան լռեց:

— «Վերևում: Ձախ կողմի երկրորդ դուռը, դրսից սողնակով փակված է:»

Ես գլխով արեցի:

— «Գո՛ռ»,- ասացի ես կամաց:

— «Դուրս արի փողոց՝ դարպասների մոտ: Ասա պահակներին, որ Ռուբենը հրամայել է բոլորին հետ քաշվել դեպի մեքենաները:»

Նա նայում էր ինձ:

— «Ինչի՞ համար եք սա անում:»

— «Ուզում եմ նրա հետ առանձին խոսել»,- ասացի ես,- «առանց ավելորդ ականջների, իր իսկ օգտի համար:»

Գոռը լռեց, հետո գլխով արեց, հագավ բաճկոնն ու դուրս եկավ:

Ես փակեցի դուռը նրա հետևից ու միջանցքով գնացի դեպի հյուրասենյակ:

Ռուբեն Սարգսյանը կանգնած էր պատուհանի մոտ. չէր նստել, կանգնած էր: Դա նույնպես ինֆորմացիա էր:

Նստում են նրանք, ովքեր իրենց զգում են իրավիճակի տեր: Կանգնում են նրանք, ովքեր նյարդայնանում են, բայց չեն ուզում ցույց տալ դա:

Ձեռքում բաժակ էր՝ սաթագույն հեղուկով՝ վիսկի կամ կոնյակ:

Նա շրջվեց, երբ ես ներս մտա: Դեմքն ուրիշ էր, քան երեկ:

Երեկ մեծամիտ վստահություն էր, այսօր՝ ինչ-որ ավելի խիտ, զգուշավոր բան:

Նա սպասում էր ինձ, բայց այն, որ ես եկա, միևնույն է, դիպավ նրան:

— «Մենա՞կ ես»,- հարցրեց նա:

— «Մենակ:»

— «Համարձակ ես»,- ասաց նա:

Ու այդ բառի մեջ հարգանքի նման մի բան կար, բայց սպառնալիքի համով:

— «Աղջկաս վերադարձրու»,- ասացի ես:

— «Իմ կինն ինքն է եկել ինձ մոտ»,- ասաց նա,- «կամավոր: Ոչ ոք նրան չի քարշ տվել:»

— «Առավոտյան հինգին՝ առանց հեռախոսի՞:»

— «Կանայք տարօրինակ բաներ են անում:»

Նա մի կում արեց:

— «Գրիգորյան, դու խելացի մարդ ես: Այսօր առավոտյան գնացե՞լ էիր արխիվ: Այո, ես գիտեմ:

Հանդիպեցիր քո նախկին ծառայակիցների՞ն: Ես դա էլ գիտեմ: Դու մտածում ես, որ ինչ-որ լուրջ բա՞ն ես գտել:»

— «Գտել եմ:»

— «Չես գտել»,- ասաց նա հանգիստ:

— «Դու թղթեր ես գտել: Թղթերը ոչինչ են: Թղթերն ապրում են ճիշտ այնքան, որքան ապրում են այն մարդիկ, ովքեր դրանք պահում են:

Վահրամը լավ մարդ է, բայց տարիքով: Ճնշում ունի, առողջությունը լավ չէ: Քիչ բան կարող է պատահել:»

Ես նայում էի նրան:

— «Դու հենց նոր դա բարձրաձայն ասացիր»,- արտասանեցի ես կամաց:

Նա ժպտաց:

— «Սրանք պարզապես բառեր են»,- ասաց նա,- «ինչպես և այն ամենը, ինչ ունես դու:

Բառեր, թղթեր, հին ընկերներ: Սրա դեմ ես մարդիկ ունեմ դատախազությունում, դատարանում, ոստիկանությունում:

Ես ունեմ ռեսուրսներ, որոնք դու չես էլ պատկերացնում:

Դու կարող ես շատ աղմուկ բարձրացնել, Գրիգորյան, բայց աղմուկն այն ամենն է, ինչ դու կարող ես:»

— «Ռուբեն»,- ասացի ես,- «հիշո՞ւմ ես, ես երեկ քեզ հարցրի ճկույթիդ մասին:»

Նա մի փոքր լարվեց:

— «Դե, ես գտել եմ պատասխանը»,- ասացի ես:

Սենյակում լռությունը փոխվեց:

Նա նայում էր ինձ ու ոչինչ չէր ասում մեր երկու խոսակցությունների ընթացքում առաջին անգամ:

Պարզապես նայում էր:

Եվ այդ լռության մեջ ես տեսա այն, ինչ ուզում էի տեսնել:

Խնամված վստահության շերտի տակ, թանկարժեք վերարկուի ու երեք տարվա աշխատավարձ արժեցող ժամացույցի տակ, ավագանու կրծքանշանի ու երեք գերատեսչություններում ունեցած կապերի տակ ապրում էր իննսունականների այն նույն երիտասարդ ու կոշտ մարդը, ում ճկույթը կոտրված էր եղել, ու ում ոչ ոք չէր բուժել:

Ու այդ մարդը գիտեր հաշվել, ու հիմա նա հաշվում էր:

Ես ծոցիցս հանեցի թղթապանակն ու դրեցի մեր միջև սեղանին:

— «Երկու րոպե ժամանակ ունես»,- ասացի ես:

— «Հետո ես զանգում եմ:»

— «Ո՞ւմ»,- հարցրեց նա:

Ու ձայնը գրեթե նույնն էր, բայց միայն գրեթե:

Ես տվեցի անունը:

Նա հայացքն իջեցրեց թղթապանակի վրա, բարձրացրեց ինձ վրա ու ամբողջ ժամանակահատվածում առաջին անգամ լռեց:

Նա բացեց թղթապանակը, թերթեց երեք էջ, փակեց, բաժակը դրեց սեղանին՝ կոկիկ, առանց թխկոցի, ու արտասանեց մի նախադասություն, որը ես չէի սպասում լսել նման մարդուց.

— «Ինչքա՞ն ես ուզում:»

Ահա թե ինչ ասաց նա՝ երեք բառ:

Փաստարկները սպառած հարուստ մարդու առաջին բնազդը՝ ամեն ինչ վերածել փողի, որովհետև փողը նա հասկանում էր մնացած ամեն ինչից լավ, որովհետև իր աշխարհում ամեն ինչ դարձվում էր փողի:

Մարդիկ, լռությունը, փաստաթղթերը, խիղճը: Ամեն ինչ գին ուներ: Եվ հարցը միշտ միայն այն էր, թե արդյոք ճիշտ ես այն ասում:

Ես նայում էի նրան:

— «Դու չհասկացար»,- ասացի ես:

— «Ես ամեն ինչ հասկացա»,- պատասխանեց նա:

Եվ ձայնի մեջ հայտնվեց այն հատուկ հնչերանգը, որը լինում է մարդկանց մոտ, երբ նրանք փորձում են փողի միջոցով վերադարձնել վերահսկողությունը:

Վստահ, գրեթե հանգստացած:

— «Թիվ ասա, ցանկացած ողջամիտ թիվ, ու մենք հարցը լուծում ենք այստեղ և հիմա:

Փաստաթղթերը մնում են քեզ մոտ որպես երաշխիք: Նարեն… ես նրան չեմ պահում: Նա չափահաս մարդ է: Թող անի ինչ ուզում է: Ասա՛:»

— «Ռուբեն»,- ասացի ես կամաց,- «ես փողի հետևից չեմ եկել:»

Նա դադար տվեց:

— «Բա ի՞նչ ես ուզում:»

— «Ուզում եմ, որ հասկանաս տարբերությունը»,- ասացի ես,- «այն մարդու միջև, ով եկել է սակարկելու, և այն մարդու, ով եկել է վերջակետ դնելու:»

Լռություն: Նա ինձ երկար նայեց, ուշադիր, այնպես, ինչպես նայում են մարդիկ, ովքեր սովոր են կարդալ զրուցակիցներին ու հիմա կարդում են, բայց չեն կարողանում հասկանալ:

Ես տեսնում էի, թե ինչպես է աշխատում նրա ուղեղը: Արագ, մեթոդաբար տարբերակներ է հերթագրում:

Բլե՞ֆ: Ոչ, նման չէ: Ճնշո՞ւմ: Հնարավոր է: Ի՞նչ է նրան իրականում պետք:

— «Խոսի՛ր»,- ասաց նա վերջապես՝ կարճ, առանց զարդարանքների:

Այս երկու օրվա մեջ առաջին անգամ նա ինձ հետ խոսում էր որպես հավասարի:

Ես նստեցի. ոչ թե հոգնածությունից, այլ որովհետև խոսակցությունը, որը ես պատրաստվում էի վարել, ուրիշ ձևաչափ էր պահանջում:

Ոչ ոտքի վրա, ոչ սեղանի վրայով՝ բարձրացրած ձեռքերով, պարզապես երկու հոգի սեղանի շուրջ:

— «Ուշադի՛ր լսիր»,- ասացի ես: — «Ես մեկ անգամ եմ ասելու:»

Նա էլ նստեց, բաժակը մի կողմ դրեց:

— «Այն, ինչ այս թղթապանակում է»,- սկսեցի ես,- «ամբողջը չէ, սա երրորդ մասն է:

Մնացածը երկու ուրիշ տեղերում են, որոնց մասին դու չգիտես ու չես էլ իմանա, որովհետև այդ տեղերը Վահրամը չի ընտրել, ես եմ ընտրել:

Այսօր գիշեր, քանի դեռ դու մտածում էիր, որ ես նստած եմ բնակարանում ու գրություններ եմ կարդում…»

Ես դադար տվեցի:

— «Այն մարդիկ, ում մոտ հիմա այս նյութերն են, ճնշումով ծերուկներ չեն:

Սրանք մարդիկ են, ում դու չես գնի ու չես վախեցնի, որովհետև նրանք ո՛չ ունեցվածք, ո՛չ ընտանիք ունեն այս քաղաքում, և որովհետև նրանք ինձ փողով չեն պարտք:»

Ռուբենը լսում էր, չէր ընդհատում:

— «Նյութերի մեջ տեսանյութ կա»,- շարունակեցի ես:

— «Երկու ֆայլ: Մեկը՝ երկու հազար իննի: Շինարարական օբյեկտ Թբիլիսյան խճուղում:

Երկրորդը՝ երկու հազար տասնչորսի՝ խոսակցություն քո իսկ գրասենյակում, որը դու, ըստ ամենայնի, չգիտեիր, որ ձայնագրում են:

Առաջին տեսանյութում քո դեմքն է, երկրորդում՝ քո ձայնը: Երկու ֆայլերն այսօր առավոտյան ուղարկվել են գլխավոր դատախազության էլեկտրոնային փոստին:

Ոչ թե որպես դիմում, այլ որպես ի գիտություն տեղեկատվություն:

Դա նշանակում է, որ դրանք արդեն գոյություն ունեն համակարգում:

Դա նշանակում է, որ դրանք արդեն կանգնեցնել չի լինի: Կարելի է միայն դանդաղեցնել:»

Նա նստած էր միանգամայն անշարժ:

— «Ես քննիչ չեմ»,- ասացի ես: — «Ես դատավոր չեմ: Ինձ պետք չէ քեզ նստեցնել:

Թեև, կարծում եմ, Գլխավոր դատախազությունը կարող է իր կարծիքն ունենալ այս հարցում: Ինձ մեկ բան է պետք: Լսի՛ր:»

Ես ձեռքերս դրեցի սեղանին՝ ափերով դեպի ներքև:

— «Առաջին. Ամուսնալուծություն: Նարեն է նախաձեռնում: Դու չես խոչընդոտում:

Ո՛չ փաստաբանների, ո՛չ դատարանների, ո՛չ մարդկանց միջոցով: Հանգիստ, արագ, մեկ ամսվա ընթացքում:»

— «Երկրորդ. Քաղաքի բնակարանն ամբողջությամբ անցնում է Նարեին՝ առանց բեռնվածության, առանց պարտքերի:»

— «Երրորդ. Դու անհետանում ես նրա կյանքից: Ոչ թե պակասում ես, այլ անհետանում ես:

Չկան զանգեր, չկան մարդիկ, չկան պատահական հանդիպումներ, չկա ոչ մի ներկայություն ոչ մի տեսքով, երբեք:»

— «Չորրորդ, ու սա կարևոր է, քո շրջապատից ոչ մի մարդ չի կպչում նրան, չի հետևում նրան, խնդիրներ չի ստեղծում նրա համար:

Ո՛չ հիմա, ո՛չ մեկ տարի անց, ո՛չ տասը տարի անց: Սա ցանկություն չէ, սա պայման է:»

Ռուբենը լռում էր:

— «Եթե բոլոր չորս պայմանները կատարվում են, թղթապանակը մնում է ինձ մոտ:

Գլխավոր դատախազությունը նամակ է ստանում ճշտմամբ, որ տեղեկատվությունը ստուգման կարիք ունի ու հետ է կանչվում աղբյուրի կողմից:

Դա գործի ամբողջական փակման երաշխիք չէ, բայց դա նշանակում է, որ ոչ ոք նպատակաուղղված չի փորփրի:

Դու շարունակում ես քո կյանքը, կառուցում ես, ավագանի ես աշխատում, անում ես ինչ ուզում ես, պարզապես առանց իմ աղջկա:»

Ես դադար տվեցի:

— «Եթե թեկուզ մեկ պայման խախտվում է, ցանկացած պահի՝ այսօր թե հինգ տարի անց, ամեն ինչ գնում է այնտեղ, որտեղից հետ չի գալիս:

Ամբողջությամբ, առանց նախազգուշացումների ու առանց երկրորդ խոսակցության:»

Հյուրասենյակում լռությունը գրեթե շոշափելի էր: Պատուհանից այն կողմ աղմկում էին սոճիները՝ կամաց, միապաղաղ:

Ինչ-որ տեղ հեռվում՝ ճանապարհի վրա, մեքենա անցավ: Տանն այլևս ոչինչ չէր լսվում:

Պահակները դրսում էին, Գոռը՝ դարպասների մոտ, Նարեն՝ վերևում, փակ դռան հետևում:

Ռուբեն Սարգսյանը նայում էր սեղանի թղթապանակին: Երկար:

Ես չէի շտապեցնում: Սպասելու կարողությունը նույնպես այն բաներից է, ինչին սովորում ես քսաներեք տարվա ընթացքում:

Լռությունը ճնշում է մարդկանց ավելի ուժեղ, քան բառերը:

Բառերին կարելի է հակադարձել, կարելի է վիճել, կարելի է ելքեր որոնել: Լռությունը ելքեր չի թողնում:

Նա բարձրացրեց հայացքը:

— «Հասկանո՞ւմ ես, որ ես կարող էի պարզապես…» Սկսեց նա:

— «Կարող էիր»,- հանգիստ համաձայնեցի ես,- «բայց չես անի:»

— «Ինչո՞ւ:»

— «Որովհետև դու խելացի ես»,- ասացի ես: — «Իսկ խելացի մարդիկ անդառնալի բաներ չեն անում, երբ դեռ ելք ունեն:

Անդառնալի բաներ անում են այն մարդիկ, ում քշել են անկյուն, ու ովքեր ուրիշ տարբերակ չունեն: Ես քեզ անկյուն չեմ քշել: Ես քեզ համար դուռ եմ թողել:»

Նա նայում էր ինձ:

— «Դու այս ամենը երկու օրվա մե՞ջ ես հորինել:» Ասաց նա: Ոչ թե հարցրեց: Ինչ-որ միջին բան հաստատման ու անվստահության միջև:

— «Երեք»,- ուղղեցի ես: — «Ճանապարհին՝ մեքենայի մեջ մտածում էի:»

Նրա դեմքին ինչ-որ բան շարժվեց: Ոչ ժպիտ, ժպիտի նման մի բան, բայց ուրիշ:

Մի բան, որը լինում է մարդկանց մոտ, երբ նրանք հանդիպում են ինչ-որ մեկին, ում չէին սպասում հանդիպել:

— «Ո՞վ ես դու:» Ասաց նա, ճիշտ այնպես, ինչպես նախանցյալ օրը խոհանոցում:

Բայց հիմա այդ հարցի մեջ մեծամտություն չկար: Իրական մի բան կար:

— «Ես քեզ առաջին օրն ասել եմ»,- պատասխանեցի ես:

— «Թոշակառու, բանջարանոց, կատուս՝ Չալոն:»

Նա վերջին անգամ նայեց թղթապանակին, հետո ասաց.

— «Լավ:»

Մեկ բառ՝ առանց պայմանների, առանց վերապահումների, առանց սակարկելու փորձերի, պարզապես «լավ»:

Մարդ, ով որոշում է կայացրել ու կայացրել է այն վերջնական, հենց այն պատճառով, որ խելացի է, որովհետև հասկացավ, որ այս խոսակցությունը նա պարտվել է ոչ այստեղ ու ոչ հիմա,

Այլ դեռ այն ժամանակ, երբ առաջին անգամ ձեռք բարձրացրեց իմ աղջկա վրա ու որոշեց, որ ոչ ոք չի գա: Եկան:

— «Նարեն վերևում է»,- ասաց նա՝ չնայելով ինձ վրա: — «Ձախ կողմի երկրորդ դուռը, սողնակը դրսից է:»

Ես վեր կացա:

— «Ռուբեն»,- ասացի ես:

Նա բարձրացրեց հայացքը:

— «Ես քեզ չեմ ասի, որ դու պետք է ուրիշ մարդ դառնաս: Դա իմ գործը չէ: Բայց մեկ բան հիշիր:

Նարեն հայր ունի: Նա ապրում է Սյունիքի գյուղերից մեկում, ցանկապատեր է սարքում ու կարտոֆիլ է աճեցնում:

Եվ նա կապրի այնտեղ ճիշտ այնքան ժամանակ, քանի դեռ ամեն ինչ հանգիստ է:»

Ես դուրս եկա հյուրասենյակից:

Երկրորդ հարկ, նեղ միջանցք, փայտե հատակ, երեք դուռ: Ձախից երկրորդը, սողնակը գցած էր: Ես հետ քաշեցի այն ու բացեցի դուռը:

Նարեն նստած էր պատուհանի մոտ՝ մահճակալին, այն նույն տնային խալաթով, որով նրան տեսել էի երկու օր առաջ, ծնկները գրկած:

Երբ դուռը բացվեց, նա կտրուկ բարձրացրեց գլուխը, ու մի վայրկյան նրա աչքերում վախ երևաց:

Այն ռեֆլեքսային վախը, որը հայտնվում է մարդկանց մոտ, ովքեր երկար ժամանակ ապրել են վատին սպասելով:

Հետո նա տեսավ, թե ով է:

Նա չլացեց, պարզապես երկար նայում էր ինձ այնպես, ինչպես նայում են մի բանի, որին վախենում էին հավատալ:

— «Պա՛պ…» Ասաց նա կամաց:

— «Հագնվի՛ր»,- ասացի ես,- «տուն ենք գնում:»

— «Տո՞ւն: Այդ որտե՞ղ է:»

— «Նախ՝ քո բնակարան, հետո՝ ուր կուզես: Հիմա դա քո ընտրությունն է:»

Նա ևս մի վայրկյան նայեց ինձ, հետո վեր կացավ:

Մենք տնից դուրս եկանք ժամը տասներկուսն անց կես:

Մհերը, Գագոն ու Ալիկը դարպասների մոտ էին, այնտեղ, որտեղ ես նրանց թողել էի:

Երբ նրանք տեսան Նարեին իմ կողքին, Մհերը հանեց ձեռքերը գրպաններից ու գլխով արեց՝ կարճ, յուրովի:

Գագոն հանեց ակնոցը, մաքրեց:

Դա նրա ձևն էր ինչ-որ բան արտահայտելու՝ առանց բարձրաձայնելու:

Ալիկը նայեց ինձ ու հազիվ նկատելի արտաշնչեց:

Դարպասի մոտ պահակները մի կողմ էին կանգնել:

Գոռը մեքենայի մոտ էր՝ մի փոքր հեռու:

Երբ ես կողքով անցնում էի, նրա հայացքը հանդիպեց իմին:

Ես գլխով արեցի:

Նա ի պատասխան գլխով արեց:

Մենք հինգով նստեցինք Նիվան՝ նեղվածքով, հին ժամանակների պես:

Մհերը հարցրեց ուղղությունը:

— «Ո՞ւր:»

Ես պատասխանեցի նրան ու ավելացրի:

— «Քաղաք: Հետո դուք տուն կգնաք:»

Գագոն դժգոհեց սովից:

— «Գոնե հաց կտա՞ս:»

Ես համաձայնեցի նրա հետ:

— «Առավոտվա հինգից ղեկին եմ: Կտամ:»

Գագոն հանգստացավ ու դրեց ակնոցը:

— «Դե ուրեմն նորմալ է:»

Նարեն նստած էր կողքիս՝ առջևի նստատեղին, լռում էր, նայում էր պատուհանից դեպի սոճիները, որոնք անցնում էին ճանապարհի երկու կողմերով:

Նարեն կամաց հարցրեց առանց գլուխը թեքելու:

— «Սրանք քո՞ մարդիկ են:»

Ես կարճ հաստատեցի:

— «Իմ:»

Նա զարմացած շարունակեց:

— «Նրանք միշտ այսպե՞ս հեշտ են գալիս:»

Ես վստահ պատասխանեցի:

— «Միշտ:»

Նա մի փոքր լռեց ու նորից հարցրեց:

— «Վաղո՞ւց եք միասին:»

Մհերը հետևի նստատեղից արձագանքեց՝ չսպասելով իմ պատասխանին:

— «Երեսունմեկ տարի:»

Ալիկն ուղղեց նրան:

— «Երեսուներկու:»

Մհերը պնդեց իր ասածը:

— «Երեսունմեկ: Ես ավելի լավ եմ հիշում, իմ հիշողությունը պրոֆեսիոնալ է:»

Գագոն կատակեց նրա վրա:

— «Քոնը պրոֆեսիոնալ սկլերոզ է:»

Ես կանգնեցրի նրանց վեճը:

— «Սո՛ւս մնացեք երկուսդ էլ:»

Նարեն ծիծաղեց:

Կամաց, մի փոքր անսպասելի ինքն իր համար:

Կարճ ծիծաղ, որը դուրս է պրծնում, երբ երկար ժամանակ ծիծաղելու հավես չի եղել, ու հանկարծ կարելի է:

Ես չժպտացի, պարզապես նայում էի ճանապարհին:

Բայց ինչ-որ տեղ ներսում, այնտեղ, որտեղ սովորաբար ոչինչ տեղի չի ունենում, որովհետև վաղուց սովորել էի այնտեղ ամեն ինչ դատարկ ու սառը պահել, ինչ-որ բան մի փոքր հալվեց:

Երեք օր անց Նարեն ապահարզանի դիմում տվեց:

Ռուբենը չառարկեց:

Նրա փաստաբանը քաղաքավարի էր, սակավախոս և ոչ մի անգամ չփորձեց ձգձգել գործընթացը:

Բնակարանը Նարեին անցավ երկու շաբաթից՝ մաքուր, առանց բեռնվածության, ինչպես որ ասվել էր:

Մեկ ամիս անց ես վերադարձա Սյունիքի իմ գյուղը:

Չալոն դիմավորեց ինձ շքամուտքի մոտ, նստած էր վերին աստիճանին, կկոցում էր աչքերը աշնանային արևի տակ ու նայում էր ինձ այնպես, ինչպես կատուներն են կարողանում նայել՝ իրավիճակի լիակատար ըմբռնումով ու դրա հանդեպ լիակատար անտարբերությամբ միաժամանակ:

Ես հարցրի նրան:

— «Կարոտե՞լ էիր:»

Նա հորանջեց:

Ես դրեցի թեյնիկը, նստեցի պատուհանի մոտի սեղանի շուրջ, նայեցի բանջարանոցին:

Կարտոֆիլը վաղուց պետք էր հավաքել:

Ես մնացի երկու շաբաթ ավելի, քան ծրագրել էի, բայց կարտոֆիլը սպասեց:

Կարտոֆիլը սպասել գիտի:

Հարևան Անդրանիկը երեկոյան սովորության համաձայն նայեց ցանկապատի վրայով, հենվեց փայտերին, խոտ ծամեց:

Անդրանիկն անցավ հարցուփորձի:

— «Մի տեղ գնացե՞լ էիր:»

Ես կարճ պատասխանեցի:

— «Աղջկաս մոտ:»

Անդրանիկը հետաքրքրվեց նրա որպիսությամբ:

— «Ո՞նց է:»

Ես հաստատեցի, որ ամեն ինչ կարգին է:

— «Լավ է: Հիմա լավ է:»

Անդրանիկը գոհացավ պատասխանից ու անցավ բուն նպատակին:

— «Դե լավ է: Թեյ կդնե՞ս:»

Ես հրավիրեցի նրան:

— «Ներս արի:»

Նա ներս մտավ:

Մենք թեյ էինք խմում, պատուհանից նայում էինք բանջարանոցին:

Խոսում էինք անկապ բաներից՝ եղանակի մասին, սոլյարկի գների մասին, այն մասին, որ դիմացի Պետրոսյանների շունը նորից գիշերները հաչում է:

Սովորական երեկո էր՝ խաղաղ, աննկատ:

Այն երեկոներից, որոնցից, եթե կողքից նայես, կազմվում է ծեր թոշակառուի կյանքը փոքրիկ գյուղում:

Անդրանիկը գնաց ժամը իննին:

Ես հավաքեցի բաժակները, լվացի, դրեցի չորանալու:

Հեռախոսը պատուհանագոգին էր:

Վերցրի այն, բացեցի Նարեի հետ նամակագրությունը:

Վերջին հաղորդագրությունը:

Այսօր ցերեկը՝ մեկ տող ու լուսանկար:

Նկարում նա կանգնած էր իր նոր բնակարանի պատուհանի մոտ՝ հենց այն բնակարանի, որը նայում էր Հրազդանի կիրճին, բաց գույնի սվիտերով, սուրճի բաժակը ձեռքին:

Աչքի տակի կապտուկն արդեն բոլորովին չկար:

Նա նայում էր օբյեկտիվին ու ժպտում էր ոչ թե նկարի համար, այլ իսկապես, այն ժպիտով, որը ես հիշում էի մանկությունից:

Ես կարդացի լուսանկարի տակի կարճ տողը:

— «Պա՛պ, շնորհակալ եմ, ես քեզ սիրում եմ:»

Ես հեռախոսը դրեցի պատուհանագոգին, անջատեցի խոհանոցի լույսն ու դուրս եկա շքամուտք:

Գիշերը պարզ էր, սառը, խոշոր աստղերով:

Այդպիսին լինում են միայն հոկտեմբերին, երբ օդն արդեն թափանցիկ է, իսկ հողը դեռ տաք է, ու նրանց միջև կանգնած է այդ առանձնահատուկ հավասարակշռությունը:

Չալոն եկավ ու նստեց կողքիս, կպավ ոտքիս, մռռաց:

Ես կանգնած էի ու նայում էի աստղերին:

Մտածում էի այն մասին, որ վաղը պետք է հավաքել կարտոֆիլը, որ Անդրանիկի ցանկապատը աջ կողմից թեքվել է:

Պետք է օգնել:

Որ Մհերը երեկ զանգել էր, ասում էր, որ ոտքն էլ չի ցավում, եղանակը բացվել է, որ Գագոն թոռան նկարն է ուղարկել՝ ծիծաղելի, շիկահեր, նման է իրեն երիտասարդ ժամանակ:

Որ Ալիկը երեկ երեկոյան խմբում ընդամենը մեկ բառ էր գրել՝ «Նորմ:»

Ու երեքն էլ դրա տակ նույն նշանն էին դրել:

Սովորական կյանք է՝ հանգիստ, հենց այնպիսին, ինչպիսին երևում է կողքից:

Նրանք մտածում էին, թե ծերությունը թուլություն է, թե այն մարդը, ում հետևում միայն բանջարանոց է, կատու ու հին Նիվա, այն մարդն է, ում չարժե լուրջ ընդունել:

Նրանք շփոթել էին ծերությունը համբերության հետ, իսկ համբերությունը՝ անօգնականության հետ:

Ես անօգնական չեմ, ես պարզապես հանգիստ եմ այնքան ժամանակ, մինչև ուրիշը լինելու կարիք չի լինում:

Վերջ:

Ահա և ամեն ինչ:

Վարդան Գրիգորյանը վերադարձավ տուն:

Կարտոֆիլը հավաքված է:

Չալոն մռռում է շքամուտքի մոտ:

Անդրանիկը թեյ է խմում ցանկապատի մյուս կողմից:

Կյանքն ընթանում է հանգիստ, աննկատ, այնպիսին, ինչպիսին երևում է կողքից:

Միայն Նարեն է հիմա իսկապես ժպտում այն ժպիտով, որը ես հիշում եմ մանկությունից:

Եթե այս պատմությունը հուզեց ձեզ, լայք դրեք:

Ոչ թե նրա համար, որ այդպես է պետք, այլ որովհետև նման հայրեր գոյություն ունեն, ու նրանք արժանի են, որ իրենց մասին իմանան: Եվ Բաժանորդագրվեք ալիքին:

Տիգրանն ու Անին իրենց կյանքի ամենակարևոր իրադարձությանը՝ հարսանիքին, պատրաստվել էին անվերջ թվացող ամիսներ շարունակ։

Այն ջերմ սերը, որ նրանք դեռ տարիներ առաջ գտել էին միմյանց հայացքներում, ժամանակի ընթացքում վերածվել էր մի անքակտելի կապի, որը բոլորին թվում էր անսահման ամուր ու անկեղծ։

Հարսանիքի երկար սպասված օրը վերջապես եկավ, և հրավիրված հյուրերը հոծ բազմությամբ հավաքվել էին ընդարձակ ու շքեղ սրահում՝ անհամբեր սպասելով այն գեղեցիկ ու հուզիչ պահերին, որոնք մշտապես կդաջվեին իրենց հիշողություններում։

Տիգրանը իր նրբաճաշակ, բաց երանգի կոստյումով և դեմքին խաղացող անկեղծ ժպիտով հպարտ կանգնած էր հարսանիքի սրահի կենտրոնում՝ լիովին կլանված Անիին սպասելով։

Նրա սիրտը արագ էր բաբախում, երբ հանկարծ մուտքի մոտից լսվեց հանդիսավոր երաժշտության առաջին հնչյունները, և Անին՝ իր շլացուցիչ սպիտակ զգեստով ու հուզմունքից թեթևակի դողացող ժպիտով, դանդաղ ու նրբագեղ քայլերով առաջացավ։

— «Տիգրան, ես այնքան եմ հուզվում, որ հազիվ եմ քայլում, բայց վստահ եմ, որ սա մեր կյանքի ամենաերջանիկ օրն է լինելու։»

Անին մոտենալով մեղմիկ շշնջաց փեսացուին և ամուր բռնեց նրա ձեռքը։

— «Մի հուզվիր, իմ սեր, դու ուղղակի հրաշք ես այսօր, և ես միշտ քո կողքին եմ լինելու։»

Տիգրանը սիրալիր հայացքով նայեց նրան և զգուշորեն սեղմեց նրա մատները։

Սրահը ակնթարթորեն լցվեց հյուրերի բուռն ու անդադար ծափողջույններով, որոնք ավելի էին ջերմացնում մթնոլորտը։

Երեկոն իր ողջ շքեղությամբ խոստանում էր լինել անմոռաց ու իսկապես հեքիաթային բոլոր ներկաների համար։

Սակայն հենց այն ճակատագրական պահին, երբ երջանիկ զույգը պետք է վերջապես մոտենար սրահի կենտրոնում սպասող ԶԱԳՍԻ աշխատակցուհուն՝ իրենց միությունը պաշտոնապես գրանցելու, Տիգրանը հանկարծ տարօրինակ ու անսպասելի մի հաղորդագրություն ստացավ իր բջջային հեռախոսին։

Նա ակամայից հայացքը գցեց լուսավորված էկրանին, և նրա դեմքի ժպիտը միանգամից սառեց։

Այն ահագնացող իրականությունը, ինչ իմացավ նա այդ չարաբաստիկ նամակից և թե ինչ կտրուկ քայլեր արեց անմիջապես դրանից հետո, դեռ շատ երկար պետք է հիշվեր ու սարսուռով պատմվեր բոլորի կողմից։

Բայց մինչ այդ ճակատագրական պահին հասնելը, նախ համառոտ ներկայացնենք զույգի պատմությունը, նրանց հետաքրքիր ու զավեշտալի ծանոթությունը, հյուսված դավադրությունները և այն զարգացումները, թե ինչպես ստացվեց, որ Տիգրանը, կասկածների մեջ լիովին խորտակված, այնուամենայնիվ որոշել էր պսակադրվել Անիի հետ:

Տիգրանը իր կյանքի միակ սիրեցյալին հանդիպել էր հարազատ եղբոր աղմկոտ ու ուրախ հարսանիքի ժամանակ:

Անին այդ շքեղ հարսանիքին հանդես էր գալիս իբրև հարսնաքույր, իսկ ինքը՝ Տիգրանը, այսպես ասած ազաբն էր, ով պետք է ամբողջ ընթացքում ուղեկցեր նրան:

Այդ գեղեցիկ օրը նոր ընտանիք էր կազմում Տիգրանի հարազատ եղբայրը՝ Վարդանը, իսկ Անին Վարդանի ապագա կնոջ ամենամոտ ու անբաժան ընկերուհին էր:

Անին իր անսահման հմայքով ու նրբությամբ միանգամից գրավեց երիտասարդի ուշադրությունը, ու նա միջոցառման ողջ ընթացքում պարզապես ի վիճակի չէր հայացքը թեքել այդ աննման գեղեցկուհուց:

Վերջապես մեծ դժվարությամբ համարձակություն գտնելով իր մեջ՝ Տիգրանը մոտեցավ և պարի հրավիրեց Անիին:

— «Կարո՞ղ եմ ձեզ հրավիրել այս պարին, եթե իհարկե դեմ չեք:»

Տիգրանը փորձեց հնարավորինս վստահ տոնով հնչեցնել իր հարցը:

— «Մեծ սիրով:»

Անին մեղմ ժպտաց և նրբորեն մեկնեց իր ձեռքը:

Թվում էր, թե հենց հիմա, երբ նրանք այնքան մոտ են, Տիգրանը պետք է անդադար հաճոյախոսություններ շռայլի և գրավի աղջկա սիրտը, բայց պարի ողջ ընթացքում նա այդպես էլ չկարողացավ գեթ մեկ բառ արտաբերել:

Տիգրանը մտքում խստորեն կշտամբում էր ինքն իրեն ու մեղադրում նման վճռորոշ պահին այդքան թույլ ու անվստահ գտնվելու մեջ:

Ընկերների լայն շրջապատում նա միշտ համարվում էր ամենաակտիվներից մեկը, ու երբ դրսում որևէ կռիվ կամ խնդիր էր լինում, հենց իրեն էին առաջինը դիմում՝ վստահելով նրա ուժին:

Սակայն, լինելով այդքան խիզախ ու անվախ իր ընկերների տղամարդկային միջավայրում, նա հիմա կանգնած էր նրբիրան մի աղջկա դիմաց և չէր կարողանում նույնիսկ երկու պարզ բառ իրար կապել:

Հարսանիքի ողջ ընթացքում այդպես էլ չկարողանալով բավարար շփում ունենալ և ճանաչել Անիին, տոնակատարության ավարտին նա ստիպված մոտեցավ եղբորը:

— «Ախպերս, մի հատ կտա՞ս կնոջդ ընկերուհու հեռախոսահամարը, ինձ իսկապես շատ կարևոր է:»

Տիգրանը մի փոքր ամոթխած ձայնով խնդրեց եղբորը:

— «Լուրջ ե՞ս ասում, այդքան ժամանակ կողք կողքի էիք, չկարողացա՞ր գոնե մի հատ համար ճշտել ինքդ քեզ համար:»

Վարդանը բարձրաձայն ծիծաղեց և սկսեց բարեհոգաբար ծաղրել շփոթված եղբորը:

Հենց հաջորդ օրը Տիգրանը հավաքեց իր ողջ կամքի ուժը և վերջապես զանգահարեց Անիին, որպեսզի նրան հանդիպում խնդրի:

— «Ալո, բարև ձեզ, այսինքն բարև, արդյո՞ք լավ ես զգում քեզ երեկվանից հետո:»

Տիգրանը սկսեց կմկմալ անվստահ ձայնով ու, նույնիսկ չսպասելով աղջկա պատասխանին, այնքան շփոթվեց իր իսկ խոսքերից, որ խուճապահար անջատեց հեռախոսը:

Ամեն ինչ պարզ է, ես հասկացա սխալս և այս անգամ կհետևեմ միայն քո տրամադրած տեքստին:

Տիգրանը արդեն հասցրել էր փոխել մի քանի ընկերուհի, ու նրա համար երբևէ խնդիր չէր եղել աղջկա հետ շփվելը կամ իրեն ազատ պահելը:

Այդ պահի իր վիճակը և անվստահ կմկմալը իրեն խորթ ու տարօրինակ էր թվում:

Նա անընդհատ ինքն իրեն հարց էր տալիս, թե չլինի արդյոք իսկապես սիրահարվել էր:

Սկզբում նրան թվում էր, թե պարզապես ուզում է մտերիմ հարաբերություններ ձևավորել այն գեղեցկուհու հետ, ում տեսքից և հմայքից բոլոր տղաները գերվել էին:

Բայց անցնող ամեն մի րոպեի հետ Տիգրանը հստակ զգում էր, որ ներսում ինչ-որ բան դատարկ էր:

Նա բացարձակ միտք չուներ իր սիրտը որևէ մեկի հետ կիսելու, բայց ստացվեց այնպես, որ նա այլևս չէր տնօրինում իր իսկ սրտին:

Տիգրանը վճռական էր տրամադրված և չէր պատրաստվում հեշտությամբ հանձնվել:

Նա արդեն ճշտել ու գիտեր, որ Անին ազատ է, ու որոշեց, որ ինչ գնով էլ լինի, պետք է հասնի նրան:

Նա անհամբերությամբ վերցրեց հեռախոսն ու զանգեց եղբորը:

— «Վարդան, հուսով եմ չեմ խանգարում ձեր հանգիստը Եգիպտոսում, բայց ես շատ կարևոր խնդրանք ունեմ:

Հենց որ գաք, անպայման մի հանդիպում կազմակերպեք, որտեղ կլինենք չորսով՝ դու, կինդ, ես ու Անին:»

Տիգրանը լարված քայլում էր սենյակում՝ սպասելով եղբոր դրական արձագանքին:

— «Լավ է, որ գոնե հիմա որոշեցիր հստակ քայլեր անել, եղբայր:

Մենք մի քանի օրից կվերադառնանք մեղրամիսից, ու ես խոստանում եմ ամեն ինչ լավագույնս կազմակերպել, դու միայն պատրաստ եղիր:»

Վարդանը հեռախոսի մյուս կողմից ժպտալով և քաջալերող տոնով պատասխանեց նրան:

Հաջորդող մի քանի օրը Տիգրանը անցկացրեց Անիի հենց շենքի մոտ՝ հուսալով, որ թեկուզ պատահական կհանդիպի նրան:

Անին քսաներեք տարեկան էր, ու քանի որ նրա գործի բնույթը օնլայն տիրույթում էր, նա աշխատանքի էլ չէր գնում:

Տիգրանին մնում էր միայն համբերատար հուսալ, որ աղջիկը գոնե մի պահ խանութ կիջնի:

— «Եթե նույնիսկ մոտենալու ու խոսելու առիթ չլինի, գոնե հեռվից կնայեմ նրան:

Այդպես գոնե կկարողանամ լրացնել կարոտիս քաղցը նրա հանդեպ:»

Տիգրանը բակում կանգնած լուռ շշնջում էր ինքն իրեն՝ աչքը չկտրելով նրա շքամուտքից:

Երկու օր համառորեն բակում սպասելուց հետո նա արդեն հասցրել էր մտերմանալ ու ծանոթանալ Անիի շենքի և այդ հարակից տարածքի ակտիվ երիտասարդների հետ։

Տղաների հետ ունեցած մասնավոր ու անկեղծ զրույցներից պարզ դարձավ, որ Անին ինքն էլ բավականին ակտիվ և շփվող աղջիկ է, ով իրեն բնավ չէր սահմանափակում միայն աղջիկների հետ ընկերություն անելով։

Վարդանն ու նրա կինը՝ Մարին, վերջապես վերադարձան Եգիպտոսից, և Մարիի համար առանձնապես մեծ դժվարություն չառաջացավ Անիին համոզել, որ գա իրենց կազմակերպած հանդիպմանը։

Ընկերուհին անսպասելիորեն շատ հեշտությամբ ու սիրով համաձայնվել էր միանալ նրանց։

Երբ Տիգրանը հարմարավետ սրճարանում նկատեց ներս մտնող Անիին, անմիջապես սկսեց ուժգին հուզվել ու խառնվել իրար։

Աղջիկը, սակայն, իր զարմանալի հանգստությամբ, բնական ժպիտով ու խաղաղությամբ օգնեց, որպեսզի Տիգրանի միջից աստիճանաբար դուրս գա այդ խեղդող լարվածությունը։

— «Ողջույն, Տիգրան, ուրախ եմ քեզ նորից տեսնել, կարծես թե այս անգամ շատ ավելի հանգիստ միջավայրում ենք հանդիպում։»

Անին ջերմ ժպտալով մոտեցավ և նրբագեղորեն նստեց երիտասարդի դիմաց։

— «Ողջույն, Անի, ես էլ եմ անչափ ուրախ նորից հանդիպելու համար, ճիշտն ասած, մի փոքր լարված էի սկզբում, բայց հիմա ամեն ինչ հիանալի է։»

Տիգրանը փորձեց արագ հավաքել մտքերը և վերադարձնել իր ինքնավստահ ժպիտը։

Նրանք հարմար տեղավորվեցին, համեղ սուրճ պատվիրեցին ու սկսեցին անկաշկանդ զրուցել՝ ծիծաղով հիշելով հարսանիքի ամենահետաքրքիր ու զավեշտալի պահերը։

Վարդանն ու Մարին մեծ ոգևորությամբ ու գունեղ մանրամասներով պատմեցին Եգիպտոսում անցկացրած իրենց անմոռանալի հանգստի և ծովափնյա արկածների մասին։

Ամեն ինչ անսպասելիորեն շատ լավ էր անցնում, բոլորը լիաթոք ծիծաղում էին, և Տիգրանը աստիճանաբար սկսեց իսկական թեթևություն ու վստահություն զգալ իր ներսում։

Երբ այդ հաճելի հանդիպումն արդեն կամաց-կամաց մոտենում էր իր ավարտին, Վարդանը հնարամտորեն իր եղբոր հետ մի կողմ առանձնացավ։

— «Եղբայր, հիմա քո ժամանակն է, բաց մի թող այս հիանալի հնարավորությունը, հենց այստեղ և հենց հիմա պայմանավորվիր նրա հետ հաջորդ հանդիպման համար, թե չէ նորից կկորցնես կապը։»

Վարդանը ձեռքը հոգատարությամբ դրեց Տիգրանի ուսին և ամենայն լրջությամբ հորդորեց նրան անմիջապես գործել։

— «Դու միանգամայն ճիշտ ես, ես այլևս չեմ պատրաստվում նահանջել կամ կմկմալ, հենց հիմա կմոտենամ ու կհրավիրեմ նրան։»

Տիգրանը հաստատակամորեն գլխով արեց և խորը շունչ քաշելով շարժվեց դեպի սեղանը։

Օրեր անց Անին հարցրեց ընկերոջը, թե արդյոք նա չէր ուզի, որ իրենց հարաբերությունները վերջապես նոր և ավելի լուրջ փուլ մտնեին:

— «Տիգրան, մենք արդեն բավական ժամանակ է միասին ենք, չե՞ս կարծում, որ ժամանակն է մտածել մեր ապագայի մասին:»

Անին մեղմ ձայնով հարցրեց՝ փորձելով կարդալ նրա աչքերի արտահայտությունը:

— «Ես շատ կուզեի, Անի, պարզապես վախենում եմ, որ առօրյա հոգսերն ու կենցաղը կարող են հետին պլան մղել մեր զգացմունքներն ու վերջ դնել այս հեքիաթին:»

Տիգրանը, որն ընդամենը քսանհինգ տարեկան էր, փորձեց հնարավորինս մեղմ և տրամաբանական պատասխան տալ:

Իրականում, սակայն, նա ընդամենը դեռ հոգեպես պատրաստ չէր ավելի լրջացնելու իրենց շփումն ու ստանձնելու այդ մեծ պատասխանատվությունը:

Երբ Վարդանի ու Մարիի ընտանիքում լույս աշխարհ եկավ նրանց առաջնեկը, Անիի մոտ հարաբերությունները նոր փուլ տեղափոխելու ցանկությունը էլ ավելի մեծացավ:

Երեխայի ծնվելուց անմիջապես հետո Վարդանը որոշեց նոր ու շատ ավելի ընդարձակ բնակարան տեղափոխվել, քանի որ հին տունը արդեն փոքր էր իրենց համար:

Տիգրանը անմիջապես գնաց, որպեսզի օգնի եղբորը տան իրերը հավաքել և ապահով տեղափոխել նոր բնակարան:

Թեպետ երիտասարդ ընտանիքը դեռ ապրում էր վարձով, սակայն նրանք երբեք հույսը չէին կորցնում, որ վաղ թե ուշ անպայման կունենան իրենց սեփական և երազած բնակարանը:

Հոգնեցուցիչ օրվա վերջում, երբ Տիգրանը, նրա եղբայրն ու Մարին հանգիստ նստած սրճում էին, Տիգրանը որոշեց անկեղծանալ:

— «Գիտեք, Անին վերջերս ինձ հետ կիսվեց ու ասաց, որ ցանկանում է մեր հարաբերությունները ավելի խորանան:»

Տիգրանը մտախոհ խառնեց սուրճն ու սպասեց նրանց արձագանքին:

— «Դե այդտեղ ոչինչ տարօրինակ կամ զարմանալի չկա, հազիվ իր համար մի նորմալ տղամարդ է գտել, պարզ է, որ կուզի իրենով անել թե՛ քեզ, թե՛ Վարդանին:»

Մարին խորամանկ ժպտաց և առանց երկար մտածելու արտահայտեց իր կարծիքը:

Տիգրանին շատ զարմանալի թվաց Մարիի այդ կոնկրետ մեկնաբանությունը, թե իբր հազիվ մի նորմալ տղամարդ է գտել:

— «Այսինքն ի՞նչ նկատի ունես՝ հազիվ մի նորմալ տղամարդ է գտել:»

Տիգրանը հոնքերը կիտեց և հետաքրքրված նայեց եղբոր կնոջը:

— «Այն նկատի ունեմ, որ այսքան ժամանակ ում հետ որ ընկերուհիս շփվել ու ընկերություն է արել, բոլորն էլ անպիտան ու բառադի մարդիկ են եղել, և միայն դու ես, որ իսկապես արժանի ես նրան:»

Մարին հանգիստ տոնով պարզաբանեց իր ասածը՝ չնկատելով Տիգրանի լարվածությունը:

— «Իսկ այդ ի՞նչ տղաների մասին ես խոսում, այն էլ այդքան շատ:»

Տիգրանը արդեն ակնհայտ անհանգստությամբ ու զարմանքով փորձեց մանրամասներ պարզել:

— «Իրականում նրանց թիվը այդքան էլ մեծ չի եղել, ընդամենը երեք կամ չորս հոգի են եղել, թեև չեմ բացառում, որ հնարավոր է նաև այնպիսիք եղած լինեն, որոնց մասին ես նույնիսկ տեղյակ չլինեմ:»

Մարին անհոգ շարունակեց խոսել՝ չգիտակցելով, թե ինչ ազդեցություն են թողնում նրա խոսքերը:

— «Իսկ դու ինչո՞ւ ես հենց հիմա այդ ամենի մասին բարձրաձայնում, ինչո՞ւ չէիր կարող ավելի շուտ պատմել մեզ այդ ամենը:»

Վարդանը անակնկալի եկած միջամտեց խոսակցությանը և մեղադրական հայացքով նայեց կնոջը:

Մարին անկեղծորեն զարմացավ, թե ընդհանրապես ինչ կապ ունի այն հանգամանքը, թե քանի հոգու հետ է ընկերություն արել իր մտերիմ ընկերուհին, կամ քանի հոգու հետ է շփվել մինչև Տիգրանի հետ ծանոթանալը:

— «Ի՞նչ նշանակություն ունի անցյալը, կարևորն այն է, որ այժմ դուք երկուսդ էլ միասին շատ երջանիկ եք, և բացի այդ էլ, ո՞վ էր այսքան ժամանակ հարցրել ինձնից, որ ես էլ իմանայի՝ ասել, թե չասել:»

Մարին փորձեց հարթել լարված իրավիճակը և արդարանալ ամուսնու ու նրա եղբոր առջև:

Տիգրանը, հատկապես լինելով ավանդական արժեքների կրող ու խիստ պահպանողական երիտասարդ, չափազանց մեծ դժվարությամբ ու ներքին ցավով ընդունեց այդ անսպասելի լուրը:

Նա մտքում անընդհատ վերլուծում էր լսածն ու ինքն իրեն հարցեր տալիս, թե մեկն ու երկուսը դեռ ոչինչ, կարելի է հասկանալ, բայց ի՞նչ է նշանակում քսաներեք տարեկան աղջիկը երեք, չորս կամ գուցե շատ ավելի ընկերներ ունենար:

Մի՞թե խեղճ ու միամիտ Անիին հանդիպած անխտիր բոլոր տղաները այդքան վատն էին, իսկ ինքը մշտապես խաբված ու տուժած կողմ էր:

— «Տիգրան, ես քեզ շատ եմ խնդրում, որ ամեն դեպքում Անիին այս խոսակցության ու մեր զրույցի մասին ոչինչ չասես:»

Մարին մեղավոր հայացքով նայեց նրան և ավելացրեց, որ ինքը նույնիսկ վայրկյան անգամ չէր մտածում, թե նման անմեղ թվացող տեղեկությունը կարող էր այդքան խորը վիրավորել ու նեղացնել ամուսնու եղբորը:

— «Հանգիստ եղիր, ես դեռ երկար կմտածեմ այդ ամենի մասին:»

Տիգրանը սառը և կտրուկ հրաժեշտ տվեց նրանց ու ծանր, հոգնած քայլերով դուրս եկավ նոր բնակարանից:

Ճանապարհին նա ամբողջովին ընկղմվեց մռայլ մտքերի մեջ և անընդհատ վերհիշում էր Մարիի արտասանած ամեն մի բառը:

Նա մի պահ ցանկացավ անմիջապես զանգահարել և ուղիղ հարցնել ընկերուհուց ողջ ճշմարտությունը, բայց զսպեց իրեն՝ որոշելով, որ դա հաստատ հեռախոսով զրուցելու ու պարզաբանելու թեմա չէ:

Հաջորդ օրը նրանք պայմանավորվածի համաձայն հանդիպեցին զբոսայգում:

Թեպետ Մարին հատուկ խնդրել էր, որպեսզի Տիգրանը ոչ մի դեպքում խոսք չբացի այդ խոսակցության մասին, բայց նա պարզապես չդիմացավ ներքին տանջանքներին:

— «Անի, ես երեկվանից անընդհատ մտածում եմ մի բանի մասին ու ուզում եմ, որ ինձ անկեղծ պատասխանես, թե մինչև ինձ հանդիպելը իրականում քանի՞ ընկեր ես ունեցել և կոնկրետ ի՞նչն է եղել ձեր բաժանության պատճառը:»

Տիգրանը կանգ առավ և պահանջկոտ հայացքով սկսեց սպասել աղջկա արձագանքին:

Անին շատ զարմացավ ընկերոջ այդ հանկարծակի ու տարօրինակ հարցից:

— «Ես իսկապես չեմ հասկանում քո այս պահվածքը և նոր ասելիք բացարձակ չունեմ, քանի որ ինչ կա, դու արդեն շատ լավ գիտես:»

Անին նեղսրտած խաչեց ձեռքերն ու խուսափեց նրա հայացքից:

Տիգրանը ներքուստ չհավատաց նրան, բայց քանի որ չէր կարող պատմել ողջ ճշմարտությունը ու այդպիսով մատնել Մարիին, ստիպված զսպեց իրեն:

— «Լավ, ես հիմա չեմ պնդի, բայց մենք դեռ անպայման կվերադառնանք այս թեմային:»

Տիգրանը փորձեց հանգստություն պահպանել, թեև նրա ձայնի մեջ դեռ զգացվում էր լարվածությունը:

Անին չափազանց նեղացավ նրա այդ անվստահությունից և հոգնած տոնով խոսեց:

— «Ես այլևս ոչ մի տրամադրություն չունեմ զբոսնելու կամ խոսելու, ուստի խնդրում եմ, ինձ հիմա տուն ճանապարհիր:»

Անին շրջվեց և պատրաստվեց հեռանալ:

— «Ես քո պադավատը չեմ, որ հրամայես, տանդ տեղը ինքդ էլ շատ լավ գիտես ու կարող ես հանգիստ գնալ մենակ:»

Տիգրանը վիրավորված ու կոպիտ պատասխանեց նրան՝ չփորձելով անգամ մեղմել իրավիճակը:

Առանց որևէ բառ ավելացնելու կամ հրաժեշտ տալու, Անին արագ քայլերով հեռացավ այգուց:

Հաջորդող մի քանի օրերի ընթացքում Անին այդպես էլ ոչինչ չգրեց ու չզանգեց Տիգրանին:

Լռությունը ծանր էր, և մի երեկո, երբ Տիգրանը սենյակում նստած էր, նրա հեռախոսին հանկարծ նամակ եկավ:

Անին էր, ով կարճ հաղորդագրությամբ խնդրել էր, որ անպայման հանդիպեն և խոսեն:

Տիգրանը, որն ինքն էլ արդեն ներքուստ վառվում էր նրան նորից տեսնելու մեծ ցանկությունից, անմիջապես արձագանքեց:

Նրանք պայմանավորվեցին և հաջորդ օրը հանդիպեցին նույն սրճարանում:

— «Տիգրան, ես ուզում եմ, որ դու հասկանաս, դու կարող ես հարյուր տոկոսով վստահել ինձ, իսկ ինչ էլ որ եղել է իմ անցյալում, դա այլևս ոչ մի նշանակություն չունի մեզ համար, քանի որ կարևորն այն է, որ այժմ մենք միասին ենք ու սիրում ենք իրար:»

Անին փորձելով ցրել ընկերոջ բոլոր կասկածները, մեղմորեն բռնեց նրա ձեռքը և անկեղծորեն նայեց աչքերի մեջ:

Տիգրանը իր մեջ դեռևս որոշակի թաքնված կասկածներ ունենալով հանդերձ, այնուամենայնիվ լուրջ որոշում կայացրեց:

Նա որոշեց առաջ գնալ ու փորձել այդ մռայլ անցյալը մեկընդմիշտ թողնել անցյալում՝ իր ողջ ուշադրությունը կենտրոնացնելով ապագայի ու այն կերտող երջանիկ ներկայի վրա:

Անին նույնիսկ խորությամբ չէր էլ հետաքրքրվել, թե ինչու հանկարծակի և այսքան երկար ժամանակ անց Տիգրանը հիշել էր իր նախկինում ունեցած հարաբերությունների մասին:

Նա ընդամենը մեկ անգամ էր զարմացած հարցրել, թե ինչ էր կատարվել և հատկապես ինչն էր ստիպել նրան, որ նման տհաճ ու անսպասելի հարցեր տա:

— «Տիգրան, ես չեմ հասկանում, թե ով և ինչ է քեզ ասել, բայց այս ամենը շատ տարօրինակ է:»

Անին այդպես էլ հստակ ու տրամաբանական պատասխան չստանալով՝ պարզապես դադարել էր հավելյալ հարցեր տալը:

Դրան հաջորդող անցնող մի քանի ամիսը զույգի համար անցավ բացարձակ խաղաղության ու մեծ սիրո մեջ:

Տիգրանը նույնիսկ չէր էլ հիշում անցյալում իրեն այդքան դաժանորեն տանջող կասկածների ու մռայլ մտքերի մասին:

Եկավ Վարդանի ու Մարիի առաջնեկ որդու մեկ ամյակը նշելու երկար սպասված օրը:

Բոլորը ուրախ տրամադրությամբ հավաքվել էին նրանց մեծ տանը, որպեսզի միասին նշեին այդ գեղեցիկ առիթը, և այնտեղ էին նաև Տիգրանի ու Վարդանի ծնողները:

Մայրը հաճախ էր գնում Վարդանենց տուն և սիրով օգնում նրանց փոքրիկ երեխայի բարդ խնամքի հարցում:

Այդ հոգատարությունը թույլ էր տալիս Մարիին գոնե երբեմն մի փոքր կտրվելու ծանր ու սպառիչ առօրյա հոգսերից ու վայելելու կյանքը:

Ծննդյան երեկույթն անցնում էր անչափ ուրախ, և բոլոր հյուրերի տրամադրությունը շատ բարձր էր:

Տիգրանը ընկերների հետ մի լավ քեֆ էր արել ու, ոգևորությունից չափից ավելի շատ խմելով, այլևս չէր կարողանում հավասարակշռությունը պահել ու կանգնած մնալ ոտքի վրա:

Նստած տեղից նա աղոտ հայացքով նկատում էր, որ Անին ինչ-որ շատ խառն ու անսովոր է իրեն պահում՝ անընդհատ ու անհանգիստ գնում է մյուս սենյակ ու գալիս:

Մարին էլ մտահոգված նրա հետևից էր գնում ու գալիս՝ անընդհատ ինչ-որ բան շշնջալով:

Տիգրանը շատ էր ուզում կանչել նրանց ու հարցնել, թե արդյոք ինչ է պատահել և ինչու են նրանք այդքան անհանգիստ ու լարված:

Սակայն նրա լեզուն արդեն ծանրացել էր, և նա ուղղակի չէր կարողանում նույնիսկ երկու հասարակ բառ կպցնել իրար:

Վարդանը, տեսնելով ու հասկանալով, որ եղբայրն ի վիճակի չէ անգամ քայլելու, անձամբ որոշեց ճանապարհել Անիին:

— «Անի ջան, դու գնա հանգստացիր, այս գիշեր Տիգրանը կմնա մեր տանը, իսկ առավոտյան, երբ սթափվի ու խելքը գլուխը հավաքի, ես ինքս նրան կուղարկեմ տուն:»

Վարդանը ժպտալով հանգստացրեց աղջկան և օգնեց նրան նստել տաքսի:

Առավոտյան, երբ Տիգրանը ծանր գլխացավով վերջապես արթնացավ, միանգամից վերցրեց հեռախոսն ու զանգեց ընկերուհուն:

— «Ալո, Անի, ի՞նչ էր պատահել երեկ, ինչո՞ւ էիք դու և Մարին այդքան խառնված ու լարված ամբողջ երեկոյի ընթացքում:»

Տիգրանը փորձեց առույգ հնչել, թեև ձայնի մեջ դեռ խումհարն էր զգացվում:

— «Բարի լույս, ոչ մի խառը բան էլ չի եղել, մենք մեզ շատ սովորական էինք պահում, դա հաստատ քո հարբած աչքին է այդպես երևացել:»

Անին հանգիստ և մի փոքր սառը տոնով պատասխանեց նրան:

Տիգրանը միանգամից բարկացավ այդ անտարբեր ու խուսափողական պատասխանից:

— «Հետո ի՞նչ, որ ես երեկ մի քիչ շատ էի խմել, դա բոլորովին չի նշանակում, թե ես կուրացել էի ու իմ աչքին ինչ-որ գոյություն չունեցող բաներ պետք է երևային, արի այսօր երեկոյան անպայման հանդիպենք ու պարզենք այս ամենը:»

Տիգրանը զայրացած և պահանջկոտ տոնով կտրեց նրա խոսքը:

— «Կներես, բայց ես այսօր չեմ կարող հանդիպել, որովհետև շատ կարևոր գործեր ունեմ և տանը չեմ լինելու:»

Անին կտրուկ մերժեց նրա առաջարկը և արագ անջատեց հեռախոսը:

Տիգրանը շփոթված նայեց անձայն հեռախոսին և նրա գլխում անմիջապես մի կասկածամիտ միտք ծագեց՝ թե այդ ինչ անսպասելի ու կարևոր գործ պետք է ունենար Անին, որի մասին ինքը բացարձակապես ոչինչ չգիտեր:

Տիգրանը սկսեց լրջորեն կասկածել, որ այստեղ ինչ-որ բան այն չէ, և Անին միտումնավոր թաքցնում է ճշմարտությունը:

Նա հաստատ հիշում էր, որ ընկերուհին անցած գիշեր անհասկանալի, շատ խառն ու անհանգիստ էր իրեն պահում, իսկ այսօրվա կարևոր հանդիպման կտրուկ մերժումը նրան չափազանց տարօրինակ ու կասկածելի թվաց:

Առանց երկար մտածելու, նա անմիջապես զանգահարեց Վարդանին, որպեսզի եղբայրը խոսի իր կնոջ հետ և վերջապես պարզի, թե իրականում ինչ էր կատարվել անցյալ օրը խնջույքի ժամանակ:

— «Վարդան, խնդրում եմ, Մարիից իմացիր, թե երեկ ինչ էր եղել Անիին, նա այսօր նույնիսկ հրաժարվեց ինձ հետ հանդիպել՝ պատճառաբանելով, թե ինչ-որ անհասկանալի գործեր ունի:»

Տիգրանը խոսեց արագ և բացարձակապես չթաքցրեց իր նյարդային լարվածությունը:

— «Եղբայր, ինձ թվում է դու դեռ լավ չես սթափվել երեկվա խմածից, գնա մի լավ ցնցուղ ընդունի, որ ցավվես ու խելքդ գլուխդ գա, և անիմաստ բաներ չմտածես:»

Վարդանը հանգիստ ձայնով փորձեց ցրել եղբոր անհիմն թվացող կասկածները:

— «Ես միանգամայն սթափ եմ և խնդրում եմ, որ դու ամեն դեպքում մի հատ հարցնես քո կնոջը, ինձ համար դա իսկապես շատ կարևոր է:»

Տիգրանը համառեց և անդրդվելի մնաց իր հստակ որոշման մեջ:

— «Լավ, խոստանում եմ հարցնել, դու ուշ գիշերը կզանգես ինձ, և գուցե ես կասեմ, թե ինչ նոր բան եմ իմացել:»

Վարդանը թեթևակի ծիծաղելով համաձայնություն տվեց՝ հասկանալով, որ Տիգրանը հանգիստ չի տալու իրենց:

Տիգրանը, սակայն, ներքին տագնապից այնքան էր վառվում, որ պարզապես չհամբերեց մինչև գիշեր սպասելուն:

Նա որոշեց անմիջապես գնալ Անիի շենքի բակ և անձամբ հետևել ընկերուհու անակնկալ քայլերին ու վերջնականապես պարզել ամեն ինչ:

Նա արագ հասավ նախատեսված վայր, կանգնեց աննկատ մի անկյունում և մի քանի ժամ լարված սպասեց դրսում:

Երկար տանջանքներից հետո Անին վերջապես դուրս եկավ շքամուտքից ու խիստ անհանգիստ հայացքով կանգնեց շենքի դիմաց:

Անընդհատ իր բջջային հեռախոսի էկրանին նայելով՝ Տիգրանը զգուշորեն թաքնվել էր շենքի դիմացը գտնվող փոքրիկ խանութի սրահի ետևում:

Նա Անիից հեռու էր ընդամենը մի քանի մետր ու երբեմն գլուխը ծածուկ դուրս էր հանում անկյունից և լարված հետևում նրան:

— «Ալո, կներեք, իսկ վարորդը որտե՞ղ է, ես արդեն տասը րոպե է շենքի դիմացը՝ նշված հասցեում սպասում եմ նրան:»

Տիգրանը հստակ լսեց, թե ինչպես Անին զանգահարեց ինչ-որ մեկին ու նյարդայնացած հետաքրքրվեց մեքենայի տեղով:

Տիգրանի համար միանգամից պարզ դարձավ, որ աղջիկը տաքսու է սպասում, որպեսզի ինչ-որ անհայտ տեղ գնա:

Նա առանց ժամանակ կորցնելու անմիջապես հանեց իր հեռախոսն ու արագ մի տաքսի էլ ինքը պատվիրեց իր համար:

Բարեբախտաբար, իր կողմից կանչած տաքսին շատ արագ մոտեցավ նշված վայրին:

Գրեթե նույն պահին, երբ Անիի պատվիրած մեքենան վերջապես հասավ նրանց շենքի բակ, և Անին արագ նստեց մեքենան, Տիգրանը զգուշությամբ դուրս եկավ իր թաքստոցից:

Նա արագ նստեց իր տաքսին և խիստ տոնով դիմեց վարորդին:

— «Եղբայր, շատ եմ խնդրում, աննկատ քշիր հենց այս դիմացի մեքենայի հետևից և բաց մի թող նրան քո տեսադաշտից:»

Տիգրանը լարված հայացքով հետևում էր առջևից ընթացող մեքենային՝ զգալով, թե ինչպես է սիրտը արագ բաբախում:

Այդ ընթացքում՝ ճանապարհին, Տիգրանը որոշեց ստուգել աղջկան և հաղորդագրություն ուղարկեց Անիին՝ անմեղորեն հարցնելով, թե ինչ է անում հիմա:

— «Տանն եմ, հոգնած պառկած եմ, սպասում եմ ժամը գա, որպեսզի տանեցիների հետ գնանք ինչ-որ հեռու բարեկամի տուն հյուր:»

Որքան մեծ ու ցավոտ եղավ տղայի զարմանքը, երբ նա կարդաց ընկերուհու ուղարկած այս ակնհայտ սուտ պատասխանը:

Այդ վայրկյաններին Տիգրանը բարկությունից քարացավ և հազիվ զսպեց իրեն, որպեսզի չզանգի ու չմատնի իր ներկայությունը:

Նա ամուր սեղմեց բռունցքները և հաստատակամ որոշեց մինչև վերջ հետևել ու պարզել, թե այդ ուր է գնում իր ընկերուհին և ինչու է այդ ամենը իրենից այդքան խնամքով գաղտնի պահում:

Մոտ քսան րոպե տևած լարված ճանապարհորդությունից հետո Անիին սպասարկող մեքենան կանգ առավ քաղաքի կենտրոնում գտնվող սրճարանի դիմաց:

Տիգրանը անմիջապես խնդրեց վարորդին, որ իրեն ևս հենց այդտեղ իջեցնի, արագ վճարեց ու դուրս եկավ մեքենայից:

Նա զգուշորեն ու դանդաղ քայլեց Անիի հետևից՝ աշխատելով աննկատ մնալ անցորդների բազմության մեջ:

Աղջիկը արագ քայլերով մտավ սրճարան, իսկ Տիգրանը մի քանի վայրկյան սպասեց դրսում և վճռականորեն գնաց նրա հետևից:

Երբ նա մտավ ընդարձակ սրճարան, սկսեց լարված հայացքով փնտրել իր ընկերուհուն:

Արյունը միանգամից խփեց գլխին, երբ վերջապես գտավ նրան մի անծանոթ երիտասարդի հետ նույն սեղանի շուրջ նստած:

Անսահման բարկության և խանդի սառը դողը կայծակնային արագությամբ անցավ նրա ողջ մարմնով:

— «Ուրեմն սա էր քո այն կարևոր գործը, որի պատճառով դու խաբեցիր ինձ:»

Տիգրանը մտքում կատաղած կրճտացրեց ատամները և ուզեցավ անմիջապես մոտենալ սեղանին ու հենց տեղում լուծել երկուսի հարցերն էլ:

Սակայն երբ նա վճռական առաջին քայլը գցեց առաջ, հանկարծ նկատեց մի կարևոր մանրամասնություն:

Անին չափազանց բարկացած տեսք ուներ և ակնհայտորեն կոշտ վիճում էր այդ անծանոթ տղայի հետ:

— «Ես քեզ արդեն հստակ ասել եմ, որ այլևս երբեք չզանգես ինձ և հանգիստ թողնես իմ կյանքը:»

Անիի ձայնը թեև ցածր էր, բայց նրա դեմքի արտահայտությունից պարզ երևում էր զայրույթն ու լարվածությունը:

— «Խնդրում եմ, մի փոքր հանգստացիր, արի փորձենք նորմալ խոսել ու խաղաղությամբ պարզաբանել ամեն ինչ:»

Երիտասարդը խուճապահար փորձում էր հանգստացնել նրան և համոզել, որ շարունակեն իրենց զրույցը:

Տիգրանը շատ զարմացավ իրադարձությունների նման անսպասելի զարգացումից և որոշեց մի պահ կանգ առնել ու սպասել:

Անին, չցանկանալով այլևս լսել նրան, հանկարծակի և կտրուկ ոտքի կանգնեց:

Տիգրանը, տեսնելով այդ տեսարանը, շատ արագ ու աննկատ դուրս եկավ սրճարանից, որպեսզի աղջիկը պատահաբար չբախվի իրեն:

Մեկ-երկու րոպե դրսում սպասելուց հետո նա վերջապես տեսավ սրճարանից դուրս եկող իր ընկերուհուն:

Անին դուրս եկավ և սկսեց դանդաղ քայլել մայթով՝ գլուխը խորը կախ գցած:

Հեռվից անգամ հստակ զգացվում էր, որ նա չափազանց տխուր է, ընկճված և անսահման անհանգիստ:

Տիգրանի սիրտը սկսեց շատ ավելի արագ և տագնապալի խփել, երբ նա հեռվից նկատեց, թե ինչպես է ընկերուհին թաքուն սրբում արցունքոտված աչքերը:

Նա արագ հանեց հեռախոսը, գտավ Անիի համարն ու անմիջապես զանգահարեց նրան:

Նրանք այդ պահին գտնվում էին իրարից ընդամենը քառասուն կամ հիսուն մետր հեռավորության վրա, թեև աղջիկը չէր տեսնում նրան:

Անին հեռախոսը պահեց իր դիմաց, երկար նայեց էկրանին, բայց այդպես էլ չպատասխանեց զանգին:

Մի քանի համառ զանգից հետո նա վերջապես անջատեց հեռախոսն ամբողջությամբ:

Այս ամենը շատ տարօրինակ ու անհասկանալի թվեց Տիգրանին և անգամ ստիպեց նրան անսահման բարկանալ:

Նա ուզում էր բարձրաձայն գոռալ փողոցի մեջտեղում ու վազել նրա հետևից, բայց մեծ դժվարությամբ զսպեց իրեն:

Իր համար կարծես թե արդեն ամեն ինչ պարզ էր, նա վստահ էր, որ խաբված է:

Տիգրանը մտքում որոշեց սպասել մինչև գիշեր, երբ աղջիկը ինքը կապի դուրս կգա, և այդ ժամանակ ամեն բան վերջնականապես կհստակեցվի:

Գիշերվա ժամը տասն էր, երբ սենյակի լռության մեջ հնչեց Տիգրանի հեռախոսի ձայնը:

Անին էր զանգում, և նրա ձայնը հնչում էր չափազանց հոգնած ու մեղավոր:

— «Անի, հիմա վերջապես կասե՞ս ինձ, թե որտեղ էիր այսօր իրականում և ում հետ էիր հանդիպել սրճարանում:»

Տիգրանը սառը և կոշտ տոնով սկսեց հարցաքննությունը՝ թույլ չտալով աղջկան նույնիսկ բարևել:

Անին, լսելով Տիգրանի խիստ հարցերը, անմիջապես հասկացավ, որ նա արդեն ինչ-որ բան է կասկածում կամ գիտի ճշմարտությունը:

Նա այլևս չդիմացավ այդ հոգեբանական ճնշմանը, խորապես հուզվեց և սկսեց լաց լինել:

— «Խնդրում եմ, Տիգրան, մի ճնշիր ինձ ու այլևս ոչ մի հարց մի տուր, ես հիմա չեմ կարող խոսել այդ մասին:

Ես կանկեղծանամ ու կխոստովանեմ, որ այսօր իսկապես տանը չեմ եղել, այլ գնացել էի մի շատ կարևոր հանդիպման, որի մասին, սակայն, առայժմ հաստատ չեմ կարող քեզ ոչինչ պատմել:»

Անին արցունքների միջից աղերսող ձայնով փորձեց բացատրել իրավիճակը:

Անիի այս խճճված ու գաղտնի պարզաբանումները շատ ավելի խորացրին Տիգրանի առանց այն էլ մռայլ կասկածները:

— «Լսիր ինձ ուշադիր, ես հիմար չեմ, որ հանդուրժեմ այս ստերը:

Կամ դու հենց հիմա ինձ ամեն ինչ անկեղծ պատմում ես, կամ էլ այլևս կարող ես ընդմիշտ մոռանալ իմ գոյության մասին:»

Տիգրանը զայրույթից դողացող ձայնով ներկայացրեց իր վերջնագիրը:

Այդ կոշտ ու վերջնական սպառնալիքները չափազանց ծանր ու ցավոտ էին աղջկա համար:

— «Տիգրան, աղաչում եմ քեզ, մի արա այսպես, փորձիր գոնե մի փոքր հասկանալ ինձ ու պարզապես մոռանալ այսօրվա տեղի ունեցածը, ժամանակը կգա, և ես ամեն ինչ կբացատրեմ քեզ:»

Անին հուսահատորեն աղերսում էր, որ ընկերը խղճա իրեն և չքանդի իրենց հարաբերությունները մի անհասկանալի գաղտնիքի պատճառով:

Տիգրանը խորը հոգոց հանեց և վճռականորեն պատասխանեց նրան:

— «Ես արդեն հոգնել եմ անընդհատ ամեն ինչ մոռանալուց և ձևացնելուց, թե իբր ոչինչ չի եղել:»

Հարցը դրված էր վերջնական, և նահանջելու տեղ այլևս չկար:

Անիի թախանձագին արցունքներն ու խնդրանքները այս անգամ ոչ մի արդյունք չտվեցին:

Նրա անվերջ երդումները, որ ինքը երբևէ չի դավաճանել սիրած տղային և հավատարիմ է մնացել նրան, նույնպես անարդյունք անցան:

— «Տիգրան, երդվում եմ իմ ամենասուրբ բաներով, ես երբեք չեմ դավաճանել քեզ, խնդրում եմ հավատա ինձ:»

Անին լացակումած ձայնով կրկնում էր նույն բառերը, բայց դա բացարձակապես չէր փոխում իրավիճակը:

Օրերն անցնում էին միապաղաղ ու ծանր, բայց Տիգրանը մնում էր անդրդվելի և հաստատակամ իր կայացրած կոշտ որոշման մեջ:

Անցել էր արդեն մեկ ամբողջ ամիս այդ չարաբաստիկ օրվանից, բայց Անին չէր դադարում ամեն օր զանգահարել ու երկար նամակներ գրել նրան:

Այդ բոլոր զանգերն ու հաղորդագրությունները, սակայն, միշտ մնում էին անպատասխան և անարձագանք:

Մի երեկո Վարդանը զանգահարեց և հրավիրեց եղբորն իրենց տուն՝ լուրջ զրույց ունենալու նպատակով:

Տիգրանը, չկարողանալով մերժել եղբորը, համաձայնեց և գնաց նրանց տուն:

Վարդանը, որպես հոգատար և փորձառու մեծ եղբայր, փորձեց հանգստացնել նրան և սկսեց համոզել, որ սթափ ուղեղով վերլուծի տեղի ունեցածը:

— «Ախպերս, եկ մի պահ խելամիտ դատենք և հասկանանք այս ամենի տրամաբանությունը:

Եթե Անին իսկապես դավաճանելիս լիներ քեզ, ապա ի՞նչ իմաստ ուներ, որ արդեն մեկ ամսից ավել է նա լացելով փորձում է հետ բերել քեզ:

Վերջապես, ինչ-որ անծանոթ տղայի հետ սրճարանում պարզ հանդիպումը դեռ հարյուր տոկոսանոց ապացույց չէ, որ ընկերուհիդ դավաճանել է քեզ:»

Վարդանը լրջությամբ նայեց Տիգրանի աչքերին՝ սպասելով նրա արձագանքին:

Տիգրանը մտքում համաձայնեց եղբոր տրամաբանական փաստարկների հետ, բայց դա ամենևին չէր հանգստացնում նրան:

Նրա համար մնում էր մի մեծ ու անլուծելի հանելուկ, թե այդ դեպքում ինչի համար էր Անին այդքան ջանասիրաբար թաքցնում իրենից հանդիպման բուն նպատակը:

— «Ես հասկանում եմ ասածդ, Վարդան, բայց արի միասին տրամաբանենք:

Եթե նրանց մեջ իսկապես ոչինչ չկար, ապա ո՞րն էր իրական պատճառը, որ նա համառորեն չի պատմում, թե ինչ էր կատարվել այնտեղ:

Եվ վերջապես, ո՞վ էր այդ գրողի տարած անծանոթը, որի պատճառով նա վտանգեց մեր հարաբերությունները:»

Տիգրանը հուսահատությամբ բռնեց գլուխն ու փակեց աչքերը՝ փորձելով գտնել այդ տանջող հարցերի պատասխանները:

Վարդանը ուշադիր լսեց եղբորը և հետաքրքրվեց, թե արդյոք նա փորձել է գտնել սրճարանի այդ անծանոթ տղային:

— «Ախպերս, ավելի ճիշտ ու շատ հեշտ կլիներ, եթե հենց նրանից էլ պարզեիր ողջ ճշմարտությունը, փոխանակ ինքդ քեզ տանջելու:»

Մարին, որ մինչ այդ լուռ ու մտախոհ հետևում էր նրանց խոսակցությանը, հանկարծ միջամտեց զրույցին:

— «Անիմաստ է հիմա ընկնել ինչ-որ անծանոթ մարդկանց փնտրելու հետևից, քանի որ եթե Տիգրանը արդեն իսկ կասկածում է իր սիրած մարդու հավատարմության վրա, ապա ոչ մի արդարացում կամ ապացույց նրան հակառակը չի համոզի:»

Վարդանը գլխով արեց, լիովին համաձայնեց կնոջ դիպուկ դիտարկմանը ու լուրջ խորհուրդ տվեց եղբորը, որ անպայման նորից խոսի Անիի հետ:

— «Տիգրան, դու պետք է խոսես նրա հետ ու վերջնականապես քո միջից հանես այդ հոգեմաշ ու ընկճող կասկածը, ի վերջո, դուք ոչ ամուսնացած եք երեխաներով, ոչ էլ դու միլիոնատեր ես, որ Անին նյութականի համար կամ անկախ ամեն ինչից փորձի հետ բերել քեզ:»

Տիգրանը, երկար մտորելով ու ժամանակի հետ վերլուծելով իրավիճակը, ինքն էլ արդեն եկել էր այն եզրահանգմանը, որ եղբայրը միանգամայն ճիշտ է:

Այնուամենայնիվ, պատմության անճշտություններն ու ակնհայտ հակասությունները նրան դեռևս հանգիստ չէին տալիս:

Վարդանի համառ խնդրանքով և հորդորով նա ի վերջո որոշեց զիջել և ևս մի վերջին հնարավորություն տալ իր ընկերուհուն:

Տիգրանի համար արդեն ամեն ինչ պարզ ու հասկանալի էր:

Նա հստակ հասկացել էր, որ հենց Անին էր ծածուկ դիմել եղբոր օգնությանը, որպեսզի վերջինս միջնորդի և հաշտեցնի իրենց:

Առանց երկար սպասելու նա զանգահարեց ընկերուհուն, և նրանք անմիջապես պայմանավորվեցին հանդիպել իրենց ծանոթ այգում:

Երբ Անին հեռվից տեսավ Տիգրանին, առանց վայրկյան անգամ կորցնելու այնպես արագ վազեց ու ամուր փաթաթվեց նրան, կարծես այլևս երբեք չէր պատրաստվում բաց թողնել:

— «Խնդրում եմ, աղաչում եմ քեզ, էլ երբեք չլքես ինձ, հակառակ դեպքում ես ինքս էլ չեմ պատկերացնում, թե հուսահատությունից ինչի կլինեմ ընդունակ:»

Անին ամուր գրկել էր տղային ու լացակումած ձայնով կրկնում էր իր խնդրանքը:

Այս ծանր ու ահազանգող խոսքերը Անին ամենևին էլ պատահական չէր ասում:

Հետագայում պարզվել էր, որ նա մեկ անգամ արդեն դիմել էր իր կյանքի հետ հաշիվները մաքրելուն։

Այդ սարսափելի միջադեպի մասին Վարդանը պատահաբար իմացել էր, ու հենց այդ էր եղել գլխավոր պատճառը, որ նա շտապ խոսի Տիգրանի հետ՝ չասելով, սակայն, ավելորդ մանրամասները։

Օրեր անց Տիգրանն ու Անին կրկին միացան ու որոշեցին միասին հյուր գնալ Վարդանենց տուն։

Մարին նրանց այդքան էլ ջերմ չընդունեց և ակնհայտ սառնություն էր ցուցաբերում։

Զգացվում էր, որ այս հաշտությունն ու նրանց այցելությունը այդքան էլ եղբոր կնոջ սրտով չէր։

Տիգրանը փորձում էր հասկանալ նրան և մտնել նրա դրության մեջ, հատկապես, երբ Վարդանն արդեն զգուշացրել էր, որ կնոջ ու ընկերուհու հարաբերությունները մի քիչ սրվել էին։

Մարին կարծես թե այլևս չէր ուզում շարունակել ընկերություն անել մի մարդու հետ, ում անվան հետ կապված այդքան անհասկանալի ու մութ դեպքեր էին կատարվում։

Ժամանակին հենց նրանք էին ամեն ինչ անում, որպեսզի միացնեն այս զույգին, իսկ այսօր արդեն բոլորովին այլ, սառը տրամադրվածություն էր տիրում նրանց տանը։

Իրականում Տիգրանն ու Անին հյուր էին գնացել, որպեսզի ուրախությամբ հայտնեն իրենց մոտալուտ նշանադրության մասին լուրը։

Բայց տեսնելով նման ոչ այնքան ջերմ և լարված ընդունելություն, նրանք որոշեցին առայժմ լռել։

— «Անի, արի այսօր ոչինչ չասենք նշանադրության մասին, կարծես թե մթնոլորտը հարմար չէ դրա համար։»

Տիգրանը կամաց շշնջաց ընկերուհու ականջին՝ փորձելով աննկատ մնալ մյուսներից։

— «Համաձայն եմ, ավելի լավ է ուրիշ օր ասենք, երևի ինչ-որ բան այն չէ նրանց մոտ։»

Անին գլխով արեց և տխուր հայացքով նայեց ընկերոջը։

Նրանք մտածեցին, թե գուցե այդ օրը պարզապես ինչ-որ կենցաղային վեճ է եղել նրանց ընտանիքում, դրա համար են լարված։

Տուն վերադառնալուց հետո Տիգրանը անմիջապես զանգեց եղբորը, որպեսզի հասկանա, թե իրականում ինչ է կատարվել։

— «Վարդան, ամեն ինչ նորմա՞լ է ձեր տանը, Մարին շատ անտրամադիր էր, մենք իրականում եկել էինք ասելու, որ որոշել ենք նշանվել հենց Անիի ծննդյան օրը։»

Տիգրանը անհանգիստ տոնով կիսվեց եղբոր հետ իրենց մեծ նորությունով։

Վարդանը շատ ուրախացավ այդ սպասված լուրից ու անմիջապես ներողություն խնդրեց։

— «Ախպերս, շատ ուրախ եմ ձեզ համար, կներեք այսօրվա սառը ընդունելության համար, ուղղակի ես ու Մարին հենց ձեր գալուց առաջ վիճել էինք անիմաստ բանի շուրջ, բայց սպասիր, ես մի քիչ զարմացած եմ, այդ ինչպե՞ս այդքան արագ նման կարևոր որոշում ընդունեցիք։»

Վարդանը ուրախանալու հետ մեկտեղ չկարողացավ թաքցնել իր զարմանքը եղբոր արագ ու վճռական որոշման վերաբերյալ։

Տիգրանը պատասխանեց եղբորը, որ արդեն ինքն էլ էր հոգնել այդ անորոշությունից ու կասկածներից:

— «Գիտես, եղբայր, ես ինքս էլ արդեն հոգնել էի այս տանջող վիճակից ու որպեսզի մեկընդմիշտ հանեմ իմ միջից բոլոր կասկածներն ու վերջնականապես համոզեմ ինքս ինձ, որ ուզում եմ կյանքս կապել Անիի հետ, նման վճռական որոշում ընդունեցի:»

Տիգրանը հանգիստ տոնով և վստահությամբ բացատրեց եղբորը իր կտրուկ քայլի բուն պատճառը:

Ուղիղ մեկ ամիս անց մեծ շուքով տեղի ունեցավ սպասված նշանդրեքը, որի ժամանակ Տիգրանը անակնկալ մատուցեց և իր սիրելի նշանածին նվիրեց մի շքեղ ու թանկարժեք մեքենա:

— «Հիշո՞ւմ ես մեր խոսակցությունը, եղբայր, ճիշտ է, ես դեռևս միլիոնատեր չեմ, բայց դե, ինչպես տեսնում ես, կարողանում եմ սիրածս էակին նման շքեղ նվերներ մատուցել:»

Արարողությունից հետո Տիգրանը լայն ժպտալով մոտեցավ և բարեհոգաբար կատակեց եղբոր հետ:

— «Շատ ուրախ եմ ձեզ համար, ախպերս, և սրտանց մաղթում եմ, որ արդեն ամուսնությանը մի մեծ ու լուսավոր տուն նվիրես կնոջդ, քանի որ նա իսկապես արժանի է դրան, չէ՞ որ նա ամեն բան արեց ու անդադար պայքարեց, որպեսզի չկորցնի քեզ:»

Վարդանը անկեղծորեն ուրախացավ հարսնացուի համար ու ջերմորեն գրկեց եղբորը:

Երբ գեղեցիկ արարողությունը վերջապես ավարտվեց ու բոլոր հյուրերը ցրվեցին իրենց տներով, Մարին տուն հասնելուն պես անմիջապես շտապեց նախատել ամուսնուն:

— «Դու տեսա՞ր քո եղբոր արածը, մենք այստեղ նեղության մեջ վարձով ենք ապրում ու հազիվ ենք ծայրը ծայրին հասցնում, իսկ քո եղբայրը, փոխանակ մի բանով մեզ օգնի, այն էլ Անիի պես աղջկան նման թանկարժեք մեքենա է շռայլում:»

Մարին դժգոհությունից պոռթկաց՝ բացարձակապես չկարողանալով զսպել իր վրդովմունքը:

Վարդանին բոլորովին դուր չեկավ կնոջ նման նախանձով լցված պահվածքը, ու նա խիստ բարկացավ նրա վրա:

— «Ես խստիվ պահանջում եմ քեզանից, որ այլևս երբեք այս անիմաստ թեման չշոշափես, եթե կոնկրետ ինչ-որ վատ բան գիտես Անիի հետ կապված՝ խոսիր, եթե չէ՝ ուրեմն քիթդ ընդհանրապես մի խոթիր ուրիշի կյանքի մեջ, իսկ ինչ վերաբերվում է եղբորս անձնական գումարներին ու նրա արած նվերին, ապա դա քեզ բացարձակապես չի վերաբերվում:»

Վարդանը կոպիտ ու վճռական տոնով կտրեց կնոջ խոսքը՝ փորձելով վերջակետ դնել այդ տհաճ խոսակցությանը:

Նա շարունակեց իր խոսքը՝ պնդելով, որ Տիգրանը ոչ մեկին ոչինչ պարտավոր չէ անել:

Նա վստահ էր, որ եթե իսկապես տեղը գար և ծայրահեղ անհրաժեշտություն լիներ, Տիգրանը առանց որևէ մեկի ասելու էլ առաջինը ձեռք կմեկներ իրենց:

Վարդանը, հատկապես որպես ընտանիքի մեծ եղբայր, բացարձակապես չէր ուզում նրան որևէ նեղություն տալ և միշտ խնամքով գաղտնի էր պահում իրենց բոլոր ֆինանսական դժվարությունները:

Նա քաջ գիտակցում ու հասկանում էր, որ եղբայրն էլ գուցե իր սեփական անձնական խնդիրներն ունի, որոնց մասին պարզապես չի ցանկանում հայտնել իրեն:

Մի քանի ամիս անց արդեն վերջնականապես որոշված ու հայտարարված էր Տիգրանի ու Անիի սպասված պսակադրության օրը:

Հարսանիքի օրը Անին ուղղակի փայլում էր անսահման երջանկությունից ու շլացնում բոլորին իր գեղեցկությամբ:

Երբ զույգը գնաց եկեղեցի և քահանայից ստացավ Աստծո օրհնությունը, Մարին աննկատ շրջվեց ամուսնու կողմ:

— «Դե շատ լավ է, փաստորեն Անին վերջը հասավ էլի իր ուզածին:»

Մարին հեգնանքով ու դառնությամբ շշնջաց Վարդանի ականջին:

Վարդանը, այդ հանդիսավոր պահին ամենևին չհասկանալով կնոջ խոսքերի տակ թաքնված թունավոր հեգնանքը, պարզապես ջերմորեն գրկեց նրան ու համբուրեց:

Այսպիսով, ինչպես արդեն գիտենք պատմության սկզբից, Տիգրանն ու Անին իրենց հարսանիքին պատրաստվել էին ամիսներ շարունակ:

Այն ջերմ սերը, որ նրանք տարիներ առաջ գտել էին այն աղմկոտ հարսանիքի ժամանակ, վերածվել էր մի հրաշալի կապի, որը բոլորին թվում էր անխորտակելի ամուր ու անկեղծ:

Հանդիսության երկար սպասված ժամը վերջապես եկավ, և բոլոր հրավիրված հյուրերը հավաքվել էին մեծ ու շքեղ սրահում՝ անհամբեր սպասելով այն գեղեցիկ պահերին, որոնք մշտապես կհիշվեին։

Տիգրանը իր բաց գույնի նուրբ կոստյումով և լայն ժպիտով հպարտ կանգնած էր հարսանիքի սրահի կենտրոնում՝ սպասելով Անիին։

— «Ընկերս, պատրաստվիր, քո հրաշք հարսնացուն արդեն գալիս է։»

Վարդանը ժպտալով մոտեցավ և մեղմ խփեց եղբոր ուսին։

Մուտքի մոտից հանկարծ լսվեց հանդիսավոր երաժշտության ձայնը, և Անին իր ճերմակ սպիտակ զգեստով ու հուզմունքից դողացող ժպիտով դանդաղ առաջացավ։

Սրահը միանգամից լցվեց հյուրերի բուռն ու անդադար ծափողջույններով։

Այս գեղեցիկ երեկոն խոստանում էր լինել անմոռաց ու իսկապես հեքիաթային բոլոր ներկաների համար։

Սակայն հենց այդ վճռորոշ պահին, երբ երջանիկ զույգը պետք է մոտենար սրահի կենտրոնում կանգնած զաքսի աշխատակցուհուն, Տիգրանը հանկարծ տարօրինակ մի հաղորդագրություն ստացավ իր բջջային հեռախոսին։

Նա ակամայից հանեց հեռախոսը և տեսավ, որ նամակը բոլորովին անծանոթ համարից էր։

Երբ նա արագ բացեց այն ու տեսավ պարունակությունը, նրան թվաց, թե իր ներսում իսկական միջուկային ռումբ պայթեց։

Էկրանի վրա լուսանկարների մի ամբողջ շքերթ էր, որտեղ հստակ երևում էր Անին՝ այն նույն անծանոթ երիտասարդի հետ, որին ամիսներ առաջ բռնացրել էր սրճարանում։

Ամենամեծ ու սարսափելի խնդիրն այն էր, որ այդ բոլոր լուսանկարները արված էին լիովին տարբեր վայրերում ու տարբեր օրերում։

Անիի ու նրա կողքի տղայի հագուստներից շատ պարզ երևում էր, որ նկարները արված էին լրիվ տարբեր ժամանակահատվածներում, ինչը նշանակում էր, որ նրանց հանդիպումները պարբերական բնույթ էին կրել։

— «Սա ի՞նչ է նշանակում, մի՞թե այսքան ժամանակ դու ինձ խաբել ես։»

Տիգրանը սարսափահար նայում էր էկրանին և չէր կարողանում հավատալ իր սեփական աչքերին։

Եկավ երկար սպասված ու միևնույն ժամանակ՝ անսպասելի պահը։

— «Համաձա՞յն եք արդյոք, Տիգրան, Ձեր օրինական կինը համարել Անիին:»

Զաքսի աշխատակցուհին պաշտոնական ու հանդիսավոր տոնով հնչեցրեց այդ կարևորագույն հարցը:

Տիգրանը լսելով դա մի քանի վայրկյան սարսռած ու անշարժ կանգնած մնաց իր տեղում:

Նա դանդաղ գլուխը շրջեց և անչափ ուշադիր նայեց Անիի սիրով վառվող ու անհամբեր աչքերին:

— «Այո, ես համաձայն եմ:»

Տիգրանը հաղթահարելով ներքին փոթորիկը վճռական ձայնով տվեց իր դրական պատասխանը, ամուր գրկեց Անիին և համբուրեց նրան:

Վարդանն ու Մարին կողքից հստակ նկատեցին, որ Տիգրանը պատասխանելուց առաջ մի պահ տարօրինակ կերպով երկմտեց:

Երբ նա ի վերջո դրական պատասխան տվեց, դա կարծես մի շատ մեծ անակնկալ եղավ Մարիի համար, և վերջինս ակնհայտորեն զարմացավ դրանից:

Մի քանի րոպե անց, երբ պաշտոնական արարողությունն ավարտվեց և նորապսակներն արդեն նստել էին իրենց պատվավոր տեղերում, իրավիճակը կտրուկ փոխվեց:

Տիգրանը անխոս հանեց գրպանից հեռախոսը, բացեց նամակների բաժինը և ցույց տալով այդ լուսանկարները մեկնեց այն Անիին:

— «Խնդրում եմ, ուշադիր նայիր սրանց ու բացատրիր, թե այս ինչ նկարներ են:»

Տիգրանը փորձեց հնարավորինս զսպել իր ձայնի դողն ու զայրույթը, որպեսզի հյուրերը ոչինչ չնկատեն:

Նորաթուխ կինը, տեսնելով էկրանի վրայի այդ մատնիչ կադրերը, սարսափից մի պահ քարացավ:

Բայց հետո, ինչը չափազանց տարօրինակ ու անսպասելի թվաց Տիգրանի համար, նա արդարանալու կամ լաց լինելու փոխարեն սկսեց ագրեսիվորեն բարկանալ:

— «Սա ի՞նչ նողկալի կատակ է, ո՞վ է քեզ նման զրպարտություն ուղարկել հենց մեր հարսանիքի ամենակարևոր օրով, սա հաստատ հատուկ սարքված է մեր դեմ:»

Անին կատաղած ու վրդովված նայեց Տիգրանի աչքերին՝ փորձելով անցնել հակահարձակման:

Անիի աչքերից պարզ երևում էր նրա ներսում վառվող անսահման զայրույթի կրակը:

Նա վրդովված հետ տվեց հեռախոսն ամուսնուն ու խնդրեց, որ անմիջապես հետ զանգի այդ անծանոթ համարին:

— «Տիգրան, ես քեզանից միայն մի բան եմ խնդրում, հենց հիմա զանգիր այս համարին, բայց զանգելու պահին ուշադրությունդ սևեռիր միայն եղբորդ կնոջ՝ Մարիի վրա:»

Անին շշնջաց ատամների արանքից՝ աչքը չկտրելով հյուրերի շարքում նստած Մարիից:

Տիգրանը խիստ զարմացավ և չհասկացավ, թե ընդհանրապես ինչ կապ ուներ այստեղ Մարին:

Չնայած իր մեծ շփոթմունքին, նա այնուամենայնիվ որոշեց հետևել նորաթուխ կնոջ տարօրինակ խնդրանքին ու սեղմեց զանգի կոճակը:

Երբ Տիգրանը հետ զանգեց, նա ապշած տեսավ, որ հենց այդ նույն պահին Մարին անհանգիստ շարժումով պայուսակից հանեց իր հեռախոսը:

Մարին նայեց լուսավորված էկրանին, մի պահ խուճապի մատնվեց ու արագ անջատեց այն:

Արդեն միանգամայն պարզ էր ու ակնհայտ, որ այդ սադրիչ նամակն ու նկարները հենց Մարին էր ուղարկել:

Սակայն Տիգրանի համար դեռևս անհասկանալի ու մութ էր մնում, թե վերջապես որն էր եղբոր կնոջ նման դաժան արարքի բուն նպատակը:

Հենց այդ լարված պահին Վարդանը, արդեն մի քանի բաժակ խմած ու չափազանց բարձր տրամադրությամբ, ժպտալով մոտեցավ նորապսակներին:

— «Ախպերս, Անի ջան, դուք չեք պատկերացնում, թե ես ինչքան ուրախ եմ, այսօր ես հաստատ աշխարհի ամենաերջանիկ մարդն եմ, որ տեսնում եմ ձեզ այսպես միասին:»

Վարդանը անկեղծ ուրախությամբ գրկեց նրանց ու ջերմորեն համբուրեց:

Տեսնելով Վարդանի այդքան ուրախ հոգեվիճակն ու անսահման երջանկությունը, Անին խղճաց նրան:

— «Տիգրան, աղաչում եմ, մի փոքր էլ համբերիր հանուն եղբորդ, թող այս արարողությունը վերջանա, և ես ամեն ինչ մանրամասն կպատմեմ քեզ ու վերջապես կբացեմ բոլոր այն ծանր գաղտնիքները, որ մինչ այս պահը ստիպված լուռ տարել եմ իմ մեջ:»

Անին հուսահատ հայացքով նայեց ամուսնուն ու աղերսեց, որ գոնե այսօր չփչացնեն բոլորի տոնը:

Հարսանիքից հետո, երբ հյուրերը, հարազատներն ու բարեկամները արդեն լքել էին հանդիսությունների սրահը, իսկ երաժշտության վերջին հնչյունները լռել էին, Վարդանն ու Մարին մոտեցան նորապսակներին, որպեսզի վերջնականապես հրաժեշտ տան:

Վարդանը, դեռևս բարձր տրամադրությամբ ու հուզված, առաջարկեց մի վերջին անգամ միասին լուսանկարվել:

— «Եկեք այսպես չորսով մի հատ գեղեցիկ նկարվենք, որպես հիշատակ այս լուսավոր ու պայծառ օրվան, սա մեր կյանքի լավագույն օրերից մեկն էր:»

Նրանք կանգնեցին կողք կողքի և ժպտացին տեսախցիկի առջև, սակայն այդ ժպիտների հետևում թաքնված էին լիովին տարբեր զգացմունքներ:

Լուսանկարվելուց անմիջապես հետո Անին դանդաղ մոտեցավ Մարիին և նայեց նրա աչքերի մեջ, որտեղ դեռ նկատվում էր թաքնված լարվածությունը:

— «Սիրելի իմ ընկերուհի, վաղը ես այս լուսանկարները անպայման կուղարկեմ քեզ, բայց ուշադիր կլինես, որովհետև դրանց հետ նաև մի մեծ ու քո համար անսպասելի անակնկալ է լինելու:»

Անին խոսում էր շատ հանգիստ, բայց նրա ձայնի մեջ զգացվում էր սառնություն:

Մարին փորձեց շփոթված ժպտալ, բայց Անին շարունակեց իր խոսքը՝ թույլ չտալով նրան որևէ բան ասել:

— «Ամեն դեպքում, այդ նույն նյութերը ամուսնուդ՝ Վարդանին էլ կուղարկեմ, որովհետև մարդ ես, կարող է տեխնիկական խնդիր լինի ու քեզ չհասնի:»

Անին այս խոսքերն ասելուց հետո հեգնանքով ժպտաց և ուղիղ նայեց Մարիի գունատված դեմքին:

— «Դու հո չես կարծում, որ ես այդքան անպաշտպան եմ ու չգիտեմ, թե ով է իրականում փորձում քանդել իմ կյանքը:»

Անին մեղմ շշնջաց նրա ականջին, այնպես, որ Վարդանը ոչինչ չլսի:

Վարդանը, չկասկածելով անգամ, թե ինչ լարված երկխոսություն է ընթանում կանանց միջև, ամուր սեղմեց Տիգրանի ձեռքը:

— «Դե ինչ, մենք գնացինք, վաղը կլսվենք, ախպերս, երջանիկ եղեք:»

Մարին, այլևս չկարողանալով որևէ բառ արտաբերել, արագ շրջվեց և ամուսնու հետ դուրս եկավ սրահից՝ զգալով, որ իր սարքած թակարդը պատրաստվում է հենց իր դեմ շրջվել:

Գիշերը, երբ Տիգրանն ու Անին վերջապես մնացին մենակ սենյակի լռության մեջ, աղջիկը դանդաղ մոտեցավ իր պայուսակին, հանեց հեռախոսն ու նստեց ամուսնու կողքին։

— «Հիմա ուշադիր լսիր ինձ, Տիգրան, որովհետև ժամանակն է, որ իմանաս ողջ ճշմարտությունը, որն այսքան ժամանակ խեղդել է ինձ։»

Անին խորը շունչ քաշեց ու հայացքը հառեց ամուսնուն։

— «Հիշո՞ւմ ես այն օրը, երբ դու ինձ տեսել էիր սրճարանում այն երիտասարդի հետ, ում լուսանկարները քեզ այսօր ուղարկել էին։ Այդ տղան իրականում Մարիի՝ քո եղբոր կնոջ սիրեկանն էր, ով արդեն տևական ժամանակ էր, ինչ անընդհատ սպառնում էր նրան ու փողեր պահանջում։»

Երբ Տիգրանը ապշած ուզում էր հարցեր տալ ու միջամտել, Անին ձեռքով նշան արեց ու մեղմորեն խնդրեց։

— «Աղաչում եմ, մի՛ ընդհատիր ինձ, պարզապես մինչև վերջ լսիր ու ամեն ինչ քեզ համար պարզ կդառնա։»

Տիգրանը լռեց, թեև նրա ներսում ամեն ինչ տակնուվրա էր լինում լսածից։

— «Վստահ եմ, որ լավ հիշում ես նաև Վարդանի ու Մարիի երեխայի մեկ ամյակի առիթը, երբ դու նկատել էիր, որ ես շատ խառն ու անհանգիստ էի թվում, իսկ Մարեն անդադար գնում ու գալիս էր իմ հետևից։

Այդ օրը հենց այդ նույն տղան եկել էր նրանց շենքի մոտ ու ամեն գնով փորձում էր բարձրանալ տուն, որտեղ հավաքված էր ձեր ողջ ընտանիքը։

Մարին սարսափած էր, նա աղերսում ու խնդրում էր ինձ, որ ես իջնեմ նրա փոխարեն, պատասխանեմ նրա զանգերին ու ինչ-որ կերպ համոզեմ այդ մարդուն, որ նա հանկարծ վերև չբարձրանա ու չփչացնի ամեն ինչ։»

Անին ցույց տվեց հեռախոսի հաղորդագրությունները, որտեղ երևում էին Մարիի խուճապահար խնդրանքները։

— «Ես միայն փորձում էի փրկել քո եղբոր ընտանիքը, Տիգրան, բայց չէի պատկերացնում, որ Մարին այդ ամենն օգտագործելու է հենց իմ դեմ։

Երբ Վարդանն ու Մարին նոր էին ամուսնացել, դրանից ընդամենը մի քանի ամիս անց Մարին եկավ ինձ մոտ ու խոստովանեց, որ մի տղա կա, ում հետ համացանցով էր ծանոթացել:

Նա պատմեց, որ մի քանի գաղտնի հանդիպում է ունեցել նրա հետ, բայց վերջինս արդեն սկսել էր հաճախակի սպառնալ իրեն:

Այն ժամանակ, երբ սկեսուրդ գնում էր նրանց տուն երեխային պահելու, այդ ընթացքում Մարին օգտվում էր առիթից ու փախնում այդ տղայի մոտ՝ հաճելի ժամանակ անցկացնելու համար:

Ու երբ այդ երիտասարդը պարզել էր, որ Մարին իրականում ամուսնացած է, պահանջել էր, որպեսզի նա անհապաղ բաժանվի ու իր հետ ամուսնանա, ինչը, սակայն, Մարին սարսափած վախենում էր անել:»

Անին դառնությամբ շարունակեց իր պատմությունը, իսկ Տիգրանը քարացած լսում էր՝ չհավատալով իր ականջներին:

— «Ժամանակ անց, երբ ես նրան խստորեն կշտամբեցի, թե այս ինչ օրն է ընկել ու ինչու է Վարդանի հետ նման անազնիվ կերպ վարվում, նա բարկության պահին անկեղծացավ:

Նա ինձ ասաց, որ ես իմ հավեսին եմ ապրում, իսկ ինքը արդեն հոգնել ու զզվել է առօրյա տախտկալի կյանքից ու պատասխանատվությունից:

Երբ նա իմացավ, որ դու ինձ շքեղ մեքենա ես նվիրել, նախանձը ասես ներսից կերավ նրան ու ամբողջովին փոխեց նրա վերաբերմունքը:

Ու չնայած այն բանին, որ ես մշտապես փորձում էի ձեռք մեկնել ու օգնել նրան՝ աչք փակելով նրա սխալների վրա, նա շարունակում էր իր այդ նողկալի պահվածքը:

Ես ամեն ինչ զգում էի, բայց փորձում էի պարզապես չնկատելու տալ հանուն ձեր ընտանիքի խաղաղության:

Նա ուղղակի չէր կարողանում մարսել այն փաստը, թե ինչպես է իր ամենամոտ ընկերուհին ու ամուսնու հարազատ եղբայրը ապրում հենց իր իսկ երազած կյանքով:

Թերևս հենց դա էր գլխավոր պատճառը, որ նա ամեն ստոր միջոցի դիմում էր, որպեսզի խանգարի մեր միությանն ու քանդի մեր երջանկությունը:»

Տիգրանը, լսելով Անիի խոստովանությունը, մտովի վերհիշում էր վերջին ամիսների բոլոր այն իրադարձությունները, որոնք կապված էին Մարիի հետ։

Նա հստակ մտաբերեց այն պահը, երբ հենց եղբոր կինն էր առաջարկել չփնտրել այն անծանոթ տղային, ում հետ տեսել էր Անիին՝ փորձելով ամեն կերպ կանխել ճշմարտության բացահայտումը։

Անին պատմեց, որ մեկ անգամ չէր, որ ընկերուհու թախանձագին խնդրանքով գնացել ու փորձել էր այդ տղային ետ կանգնեցնել իր սպառնալիքներից և զերծ պահել ընտանիքը քանդվելուց։

Մարին, սակայն, փորձել էր մի գնդակով երկու նապաստակ խփել և գաղտնի լուսանկարել էր Անիին այդ հանդիպումների ժամանակ, քանի որ քաջ գիտակցում էր, որ հենց այդ կասկածն էր եղել զույգի բաժանման գլխավոր պատճառը։

Այն օրը, երբ Տիգրանն ու Անին գնացել էին Վարդանենց տուն՝ հայտնելու իրենց նշանադրության լուրը, Անին սպասված ջերմության փոխարեն բախվել էր ընկերուհու անբացատրելի սառնությանն ու թշնամական վերաբերմունքին։

Աղջիկը շատ էր զարմացել ու վշտացել այդ փոփոխությունից, իսկ երբ փորձել էր առանձին զրուցել Մարիի հետ և հասկանալ պատճառը, ստացել էր միայն տարօրինակ ու դաժան պատասխան։

Մարին նրան հայտնել էր, որ այսուհետ իրենց հարաբերությունները լինելու են հենց այդպիսին, և հորդորել էր Անիին ընդմիշտ հեռու մնալ իրենցից ու իրենց ընտանեկան միջավայրից։

Ստանալով այդ մերժողական պատասխանը՝ Մարին խոստացել էր, որ ընկերուհին դեռ դառնորեն կզղջա իր արածի համար:

Նա, կուրացած լինելով չարությամբ ու անսահման նախանձով, ամբողջովին մոռացել էր մի կարևոր հանգամանք. հենց ինքն էր ժամանակին խնդրել Անիին, որ այդ տղայի հետ հանդիպման ժամանակ գաղտնի ձայնագրի զրույցը, որպեսզի կարողանա անձամբ լսել ու տեղեկանալ բոլոր մանրամասներին:

Այդ բոլոր ձայնագրությունները, որոնք անհերքելիորեն ապացուցում էին Անիի խոսքերի ճշմարտացիությունը, այժմ պահվում էին հենց Անիի հեռախոսի մեջ:

Աղջիկը հանուն ընկերուհու և Վարդանի ընտանեկան անդորրի մինչ այդ պահը ոչինչ չէր պատմել Տիգրանին՝ չցանկանալով պատճառ դառնալ նրանց բաժանմանը կամ եղբոր կնոջ կործանմանը:

Նա նույնիսկ սեփական երջանկությունն ու հեղինակությունը զոհաբերելու գնով որոշել էր լռել, սակայն այժմ այդ լռությունն այլևս իմաստ չուներ:

Անիի համար պարզ էր, որ բացի Մարիից ոչ ոք չէր կարող ունենալ այդ լուսանկարները և, առավել ևս, դրանք հենց հարսանիքի օրը Տիգրանին ուղարկել:

Մարին, նպատակ ունենալով հնարավորինս ցավոտ հարվածել ընկերուհուն, խնամքով պահել էր այդ լուսանկարները հատուկ այս օրվա համար, որպեսզի հրապարակայնորեն խայտառակ աներ Անիին և քանդեր նրա կյանքը:

Բարեբախտաբար, Տիգրանի ամուր կամքի, ներքին ուժի և կնոջ հանդեպ ունեցած անսասան վստահության շնորհիվ Մարեի ստոր ծրագիրը ձախողվեց:

Անին առաջարկեց ամուսնուն լռել և Վարդանին չհայտնել ողջ ճշմարտությունը՝ խղճալով եղբորը:

Տիգրանը, սակայն, բոլորովին այլ մտադրություններ ուներ. նրան այլևս չէր հետաքրքրում Մարիի վերաբերմունքը իրենց հանդեպ, նա շատ ավելի մտահոգված էր հարազատ եղբոր խաբված լինելու փաստով:

Հենց հաջորդ օրը Տիգրանը զանգահարեց Մարիին և խիստ տոնով հանդիպում պահանջեց՝ նշելով, որ նրա հետ ունի չափազանց կարևոր ու անհետաձգելի խոսակցություն:

Մարին համաձայնեց հանդիպմանը, սակայն երբ տեսավ, որ Տիգրանը եկել է Անիի հետ, նրա բոլոր կասկածները վերջնականապես փարատվեցին, և նա հասկացավ, որ իր գաղտնիքն այլևս բացահայտված է:

Տիգրանը խիստ և անդրդվելի պայման դրեց նրա առջև՝ տալով ընդամենը երկու օր ժամանակ վերջնական որոշում կայացնելու համար:

Նա պահանջեց, որ Մարին այդ ընթացքում ինչ-որ կերպ անձամբ խոստովանի իր դավաճանության մասին Վարդանին, որից հետո միայն եղբայրը կորոշեր նրանց ընտանիքի հետագա ճակատագիրը:

Տիգրանը զգուշացրեց, որ եթե Մարին չխոսի, ապա ինքն անձամբ կհայտնի ողջ ճշմարտությունը, և այդ դեպքում Վարդանի համար ներելն անհնար կլինի, քանի որ պարզ կդառնա, որ դավաճանության լուրը դուրս է եկել ընտանիքի սահմաններից:

Այս ծանր խոսակցությունից հետո Տիգրանն ու Անին պատրաստվեցին հեռանալ, բայց մինչ այդ Անին մոտեցավ իր նախկին ընկերուհուն և շշուկով դիմեց նրան:

Նա հայտնեց, որ շատ շուտով իրենք գնելու են իրենց նոր առանձնատունը, և իր երեխան, ում այժմ կրում է իր արգանդում, ապրելու է հենց այդ մեծ ու շքեղ տան մեջ:

Հեռանալիս Անին հեգնանքով ավելացրեց, որ հաջորդ օրն ամուսնու հետ մեկնում են Մալդիվներ՝ իրենց մեղրամիսը վայելելու, և խոստացավ այնտեղից գեղեցիկ լուսանկարներ ուղարկել Մարիին:

Այս խոսքերն ասելուց հետո Անին բարձր ու հաղթական ծիծաղեց, մտավ ամուսնու թևն ու հպարտ քայլվածքով հեռացավ՝ թողնելով Մարիին իր սեփական ստերի ու չարության փլատակների տակ:

Նախկինում այստեղ լույս էր վառվում և Սաշայի ծիծաղն էր հնչում:

 

1. Տեղանք. Իրադարձությունները տեղի են ունենում Երևանի մերձակա էլիտար առանձնատնային թաղամասում (օրինակ՝ Վահագնի թաղամաս կամ Ձորաղբյուր)։
2. Դիմելաձևեր. Ռուսական «Անուն Հայրանուն» (Маргарита Николаевна) ձևը փոխարինել եմ հայկական «տիկին + Անուն» (տիկին Կարինե) տարբերակով։
3. Խոսքի ոճ. Տեքստը ադապտացրել եմ այնպես, որ այն հնչի որպես բնական ժամանակակից հայերեն՝ պահպանելով հայկական ընտանեկան փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները (օրինակ՝ սկեսուր-հարս կոնֆլիկտի շեշտադրումները)։
4. Կետադրություն և ֆորմատ. Պահպանել եմ Ձեր բոլոր կանոնները․ մեկ վերջակետ, դատարկ տող յուրաքանչյուր նախադասությունից հետո, երկխոսության սկզբնամասը (— «) և հեղինակի խոսքը նոր տողից՝ առանց գծիկի։

 

 

 

• Անուններ. Փոխել բոլոր ռուսական անուններն ու ազգանունները հայկականով (օրինակ՝ Маргарита → Կարինե, Александр → Արմեն, Денис → Տիգրան, Диана → Անահիտ, Виктор → Ալբերտ)։
• Դիմելաձևեր. Հեռացնել հայրանունները (օրինակ՝ Николаевна ձևերը)։ Պաշտոնական կամ հարգալից դիմելաձևի համար օգտագործել «տիկին + Անուն» կամ «պարոն + Ազգանուն» (օրինակ՝ տիկին Կարինե)։
• Տեղանք. Ռուսական վայրերը փոխարինել հայկականով։ Իրադարձությունները տեղի են ունենում Երևանում կամ Երևանի մերձակա էլիտար առանձնատնային թաղամասերում (օրինակ՝ Վահագնի թաղամաս կամ Ձորաղբյուր)։

• Կենցաղ. Փոխել սնունդը, ավանդույթները և մշակութային հիշատակումները հայկականով։
• Լեզվական ոճ. Օգտագործել բնական ժամանակակից հայերեն (խոսակցական՝ երկխոսություններում, գրական՝ պատմողական հատվածներում)։ Պահպանել սյուժեն և իրադարձությունների տրամաբանությունը։

• Վերջակետ. Նախադասության վերջում դնել միայն մեկ վերջակետ (․)։ Այն պետք է լինի անմիջապես բառից հետո՝ առանց բացատի (օրինակ՝ «տուն․»)։
• Դատարկ տող. Յուրաքանչյուր վերջակետից (նախադասությունից) հետո պետք է լինի մեկ դատարկ տող։
• Երկխոսություն. Խոսքը սկսել գծիկով և բացվող չակերտով (— «)։
• Հեղինակի խոսք. Երբ հեղինակն է խոսում, նախադասությունը պետք է գրվի միշտ նոր տողից և առանց «—» նշանի։

Սիրելի ազգակիցներ, ինչպես գիտեք շուտով մոտենում էր Խաչիկ Սահակյանի 100-ամյա հոբելյարը, ու այդ առիթով ցանկանում ենք տեղեկացնել ձեզ այն որոշման մասին, որը տարբեր քննարկումներից հետո կայացրել է մեր ընտանիքը։

Քննարկումները կապված են եղել մասնավորապես նվերների հետ, նրանց, որոնք դուք մեծահոգաբար ու սիրով պատրաստվում եք հանձնել հոբելյարին։

Արդյունքում եկել ենք այն որոշմանը, ինչը վստահ ենք, որ ճիշտ կհամարեք նաև դուք

Շատերդ գիտեք այն այգին, որը երկար տարիներ գեղեցկացրել ու ջերմացրել է թե Խաչիկին ու թե նաև բոլոր նրանց, ովքեր իրենց հաճելի ժամանակն են անկացրել այդտեղ։

Այսօր, ցավոք, նույն այդ այգին գտնվում է անբերակարգ վիճակում և ունի մեծ խնամքի կարիք։

Այգին իր նախնական ու էլ ավելի բարեկարգ վիճակի բերելու համար՝ անհրաժեշտ են ֆինասական լուրջ միջոցներ, առանց որի անհնարին կլինիդրա իրագործումը։

Բոլորոս էլ գիտենք Խաչիկ պապի կապը այգու և առհասարակ բնության հետ, ինչի շնորհիվ է նաև, որ օրեր անց տոնելու ենք նրա արդեն մեկ դար տևողության կյանքը։

Հաշվի առնելով վերոնշյալը դիմում ենք ձեզ՝ առաջարկությամբ, այդ կարևոր և հիշարժան օրով նոր սկիզբ դնենք նաև այգու բերեկարգմանը․ և թող այդ ծնունդը դառնա նաև այգու վերածնոնդ և այդ ժառանգությունը լինի մեր ու մեր սերունդների հետագա կյանքի ծաղկուն ձեռքբերում։

| Բնօրինակ ռուսական անուն | Փոփոխված հայկական անուն |
| :————————- | :———————- |
| Սերգեյ | Արսեն |
| Աննա | Աննա |
| Միշա | Միշա |
| Գեորգի Սերգեևիչ Բելով | Գևորգ Սարգսյան |
| Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Օրլով | Դավիթ Օրլով |
| Կատյուշա | Կարինե |

Մեր կլինիկայի լավագույն բժիշկներից մեկը, պատահաբար հանդիպեց մի գնչու աղջկա, որից հետո նրա կյանքը հիմնովին փոխվեց։ Գոհար Մարատովնան, երբեք չէր հավատում այն մարդկանց, ովքեր զբաղվում էին բախտագուշակությամբ՝ համարելով դա անլուրջ ու անիմաստ։ Սակայն, Քրիստինա անունով մի աղջիկ, ով հայտնվել էր հիվանդանոցում՝ տեսնելով Գոհարին, միանգամից կապտեց։